Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania hydrokortyzonu

Hydrokortyzon, jako glikokortykosteroid o działaniu ogólnoustrojowym, wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas terapii. Poniżej przedstawiono najistotniejsze informacje dotyczące bezpiecznego stosowania preparatu Hydrocortisone Momaja, które personel medyczny powinien uwzględnić podczas planowania terapii.¹

Sytuacje stresujące a niewydolność nadnerczy

Pacjenci poddawani terapii kortykosteroidami powinni otrzymać zwiększoną dawkę szybko działającego kortykosteroidu przed sytuacją stresującą, w jej trakcie oraz po jej zakończeniu. Osoby narażone na silny stres po leczeniu kortykosteroidami wymagają uważnej obserwacji w celu wczesnego wykrycia rozwoju niewydolności nadnerczy.²

Działanie immunosupresyjne i zakażenia

Kortykosteroidy mogą maskować niektóre przedmiotowe objawy zakażenia, a podczas ich stosowania mogą wystąpić nowe infekcje. Leki te mogą niekorzystnie wpływać na odporność i utrudniać lokalizację zakażenia. Stosowanie kortykosteroidów w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami immunosupresyjnymi, które oddziałują na odporność komórkową, humoralną lub czynność neutrofili, może wiązać się z występowaniem zakażeń wywołanych przez różne patogeny. Zakażenia te mogą mieć zarówno łagodny przebieg, jak i ciężki, niekiedy prowadzący do zgonu. Ryzyko powikłań infekcyjnych wzrasta wraz ze zwiększaniem dawki kortykosteroidów.³

Należy pamiętać, że podanie szczepionek żywych lub żywych atenuowanych jest przeciwwskazane u pacjentów otrzymujących kortykosteroidy w dawkach immunosupresyjnych. Szczepionki zabite lub inaktywowane można podawać, jednak odpowiedź immunologiczna może być zmniejszona. Właściwe szczepienia można wykonać u pacjentów niestosujących immunosupresyjnych dawek kortykosteroidów.⁴

Stosowanie hydrokortyzonu w przypadku gruźlicy

Stosowanie hydrokortyzonu sodu bursztynianu u pacjentów z czynną gruźlicą powinno być ograniczone wyłącznie do przypadków gruźlicy piorunującej lub rozsianej. Jednocześnie należy stosować odpowiedni schemat terapii przeciwgruźliczej. Pacjenci z gruźlicą utajoną lub dodatnim wynikiem próby tuberkulinowej, którzy wymagają leczenia kortykosteroidami, powinni być dokładnie monitorowani ze względu na ryzyko uaktywnienia choroby. Długotrwałe leczenie kortykosteroidami w tej grupie pacjentów wymaga wdrożenia chemoprofilaktyki.⁵

Reakcje nadwrażliwości

U niektórych pacjentów otrzymujących kortykosteroidy drogą pozajelitową obserwowano rzadkie przypadki reakcji anafilaktycznych (np. skurcz oskrzeli). Zaleca się zastosowanie odpowiednich środków ostrożności, szczególnie u pacjentów z rozpoznaną nadwrażliwością na hydrokortyzon.⁶

Zaburzenia równowagi elektrolitowej

Terapia hydrokortyzonem w dużych dawkach trwająca dłużej niż 48-72 godziny może prowadzić do:

• Hipernatremii – zwiększonego stężenia sodu we krwi
• Podwyższonego ciśnienia krwi
• Nasilonego zatrzymywania soli i wody
• Zwiększonego wydalania potasu

W takiej sytuacji warto rozważyć zastąpienie hydrokortyzonu innym kortykosteroidem (np. preparatem zawierającym metyloprednizolonu sodu bursztynian), który w mniejszym stopniu powoduje zatrzymywanie sodu lub nie powoduje go wcale. Może być konieczne ograniczenie spożycia sodu oraz suplementacja potasu. Należy pamiętać, że wszystkie kortykosteroidy nasilają wydalanie wapnia.⁷

Zaleca się szczególną ostrożność podczas pozajelitowej i doustnej terapii glikokortykosteroidami u pacjentów z urazem nerki, niewydolnością nerek lub nadciśnieniem tętniczym.⁸

Zaburzenia żołądka i jelit

Pomimo że podanie dużej dawki kortykosteroidów może wiązać się z rozwojem wrzodów trawiennych, efekt ten rzadko występuje podczas krótkotrwałego leczenia. Wskazane może być profilaktyczne leczenie wpływające na poziom soku żołądkowego. Należy zachować ostrożność u pacjentów z czynnym lub utajonym wrzodem trawiennym.⁹

Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci z:

• Nieswoistym wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego – zwłaszcza gdy istnieje ryzyko perforacji, ropni lub innego zakażenia bakteriami ropotwórczymi
• Zapaleniem uchyłków
• Niedawno wykonaną anastomozą jelitową

¹⁰

Choroba wątroby

U pacjentów z chorobą wątroby hydrokortyzon może wykazywać silniejsze działanie ze względu na znaczące spowolnienie metabolizmu i eliminacji leku. Wymaga to odpowiedniego dostosowania dawkowania.¹¹

Zaburzenia endokrynologiczne

Po podaniu kortykosteroidów drogą ogólnoustrojową u pacjentów z guzem chromochłonnym obserwowano przypadki przełomu, które mogą prowadzić do zgonu. U pacjentów z podejrzeniem lub rozpoznaniem guza chromochłonnego kortykosteroidy należy stosować wyłącznie po dokładnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka.¹²

Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci z cukrzycą lub osteoporozą, poddawani pozajelitowej i doustnej terapii glikokortykosteroidami.¹³

Zaburzenia oka

Podczas stosowania kortykosteroidów u pacjentów z opryszczką narządu wzroku zaleca się zachowanie ostrożności, ze względu na ryzyko perforacji rogówki.¹⁴

Terapia kortykosteroidami była także związana z centralną chorioretinopatią surowiczą, która może prowadzić do odwarstwienia siatkówki.¹⁵

Zaburzenia zakrzepowo-zatorowe

Zgłaszano przypadki zakrzepicy, w tym żylnych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych, występujących podczas terapii kortykosteroidami. Dlatego należy zachować ostrożność stosując te leki u pacjentów z zaburzeniami zakrzepowo-zatorowymi, w tym zakrzepowym zapaleniem żył, lub u osób ze skłonnością do takich zaburzeń.¹⁶

Reakcje psychiczne

W związku z leczeniem kortykosteroidami mogą wystąpić zaburzenia psychiczne, takie jak:

• Euforia
• Bezsenność
• Zmiany nastroju
• Zmiany osobowości
• Ciężka depresja
• Oczywiste objawy psychotyczne

Niestabilność emocjonalna i skłonności psychotyczne mogą ulec nasileniu po zastosowaniu tych leków.¹⁷

Zaburzenia nerwowo-naczyniowe

W kontrolowanych badaniach klinicznych wykazano, że kortykosteroidy przyspieszają skuteczne złagodzenie faz ostrego zaostrzenia w przypadku stwardnienia rozsianego, jednak nie ustalono ich wpływu na naturalny przebieg ani rezultat choroby. Badania potwierdziły, że do osiągnięcia znaczącego efektu niezbędne są stosunkowo duże dawki kortykosteroidów.¹⁸

Szczególnej ostrożności wymaga stosowanie kortykosteroidów u pacjentów z miastenią.¹⁹

Istnieją doniesienia na temat tłuszczakowatości zewnątrzoponowej u pacjentów przyjmujących kortykosteroidy, zwłaszcza przy długoterminowym stosowaniu w dużych dawkach.²⁰

Urazowe uszkodzenie mózgu

Kortykosteroidów podawanych drogą ogólnoustrojową nie należy stosować w leczeniu urazowego uszkodzenia mózgu. Na podstawie danych z badania wieloośrodkowego stwierdzono wzrost umieralności po upływie 2 tygodni i 6 miesięcy od urazu u pacjentów otrzymujących metyloprednizolonu sodu bursztynian w porównaniu do pacjentów, którzy otrzymywali placebo. Nie ustalono związku przyczynowego z terapią metyloprednizolonu sodu bursztynianem.²¹

Dzieci i młodzież

U wcześniaków po podaniu hydrokortyzonu notowano przypadki kardiomiopatii przerostowej. Dlatego konieczne jest przeprowadzenie odpowiedniej oceny diagnostycznej oraz monitorowanie czynności serca i obrazu mięśnia sercowego u dzieci przedwcześnie urodzonych.²²

Długotrwałe, codzienne leczenie glikokortykosteroidami może doprowadzić do zahamowania wzrostu u dzieci. Z tego powodu stosowanie tych leków u dzieci należy ograniczyć do najcięższych przypadków.²³

Zawartość sodu

Hydrocortisone Momaja zawiera 0,4 mmol (8,1–8,8 mg) sodu w fiolce zawierającej 100 mg hydrokortyzonu. Oznacza to, że zawartość sodu musi zostać uwzględniona przez pacjentów stosujących dietę o kontrolowanej zawartości sodu w przypadku dawki hydrokortyzonu większej niż 250 mg.²⁴