Działania niepożądane
Tetraksetan

Działania niepożądane substancji tetraksetan

Tetraksetan (DOTA) stanowi integralną część struktury kwasu gadoterowego, kompleksu gadolinu i kwasu 1,4,7,10-tetraazacyklododekano-N,N’,N”,N”’-tetraoctowego, stosowanego jako środek kontrastowy w badaniach rezonansu magnetycznego. Na rynku dostępny jest m.in. w preparacie Clariscan w stężeniu 0,5 mmol/ml (odpowiadającym 202,46 mg tetraaksetanu na ml roztworu).¹

Charakterystyka ogólna działań niepożądanych

Działania niepożądane związane ze stosowaniem kwasu gadoterowego, zawierającego tetraksetan, mają zwykle łagodne do umiarkowanego nasilenie i charakteryzują się przejściowym przebiegiem. Najczęściej obserwowane reakcje to dolegliwości w miejscu wstrzyknięcia, nudności oraz ból głowy.²

Z danych klinicznych wynika, że najczęstszymi, choć rzadko obserwowanymi (>1/1000 – <1/100) działaniami niepożądanymi są: nudności, ból głowy, reakcje w miejscu wstrzyknięcia, uczucie zimna, niedociśnienie, senność, zawroty głowy, uczucie gorąca, pieczenie, wysypka, osłabienie, zaburzenia smaku oraz nadciśnienie.³

W praktyce klinicznej, na podstawie zgłoszeń po wprowadzeniu preparatów zawierających tetraksetan do obrotu, najczęściej raportowanymi działaniami niepożądanymi są: nudności, wymioty, świąd oraz reakcje nadwrażliwości.⁴

Reakcje nadwrażliwości

Wśród reakcji nadwrażliwości na tetraksetan obserwowane są reakcje skórne o różnym charakterze: miejscowe, rozległe lub uogólnione. Istotną cechą tych reakcji jest czas ich wystąpienia – mogą pojawić się natychmiast (podczas wstrzyknięcia lub w ciągu godziny po wstrzyknięciu) lub z opóźnieniem (od 1 godziny do kilku dni po wstrzyknięciu), w postaci reakcji skórnych.⁵

Reakcje natychmiastowe mogą obejmować jeden lub więcej objawów występujących jednocześnie lub kolejno, dotyczących zwykle skóry, układu oddechowego, przewodu pokarmowego, stawów i/lub układu krążenia. Szczególnie niebezpieczny jest fakt, że każdy z tych objawów może być zwiastunem rozpoczynającego się wstrząsu anafilaktycznego, który w skrajnie rzadkich przypadkach może prowadzić do zgonu.⁶

Nerkopochodne włóknienie układowe

Szczególnym powikłaniem związanym ze stosowaniem tetraaksetanu są pojedyncze przypadki nerkopochodnego włóknienia układowego (NSF). W większości sytuacji dotyczyły one pacjentów, którzy otrzymywali jednocześnie również inne środki kontrastowe zawierające gadolin. Jest to poważne, potencjalnie zagrażające życiu powikłanie wymagające szczególnej ostrożności przy stosowaniu preparatu u pacjentów z niewydolnością nerek.⁷

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych

Działania niepożądane związane z tetraaksetanem można podzielić według klasyfikacji układów i narządów oraz częstości występowania. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis tych dolegliwości na podstawie danych z badań klinicznych obejmujących 2822 pacjentów oraz badania obserwacyjnego z udziałem 185 500 pacjentów.⁸

Zaburzenia układu immunologicznego

W zakresie systemu immunologicznego obserwuje się niezbyt często nadwrażliwość, natomiast bardzo rzadko mogą wystąpić reakcje anafilaktyczne i rzekomoanafilaktyczne. Są to potencjalnie najpoważniejsze powikłania stosowania tetraaksetanu.⁹

Zaburzenia psychiczne

W sferze psychicznej rzadko występuje lęk, a bardzo rzadko pobudzenie psychoruchowe. Zaburzenia te mają zwykle charakter przejściowy.¹⁰

Zaburzenia układu nerwowego

Tetraksetan może powodować niezbyt często ból głowy, zaburzenia smaku, zawroty głowy, senność oraz parestezje (w tym uczucie pieczenia). Rzadziej obserwuje się stan przedomdleniowy. W bardzo rzadkich przypadkach mogą wystąpić poważniejsze zaburzenia neurologiczne, takie jak: śpiączka, drgawki, omdlenie, zaburzenia węchu, drżenie mięśniowe.¹¹

Zaburzenia oka

W zakresie narządu wzroku rzadko może wystąpić obrzęk powiek, a bardzo rzadko zapalenie spojówek, przekrwienie oczu, nieostre widzenie i nasilone łzawienie.¹²

Zaburzenia serca

W układzie sercowo-naczyniowym rzadko obserwuje się kołatanie serca, a bardzo rzadko mogą wystąpić poważne zaburzenia jak zatrzymanie akcji serca, rzadkoskurcz, częstoskurcz oraz inne zaburzenia rytmu serca.¹³

Zaburzenia naczyniowe

Do niezbyt częstych zaburzeń naczyniowych należą niedociśnienie i nadciśnienie tętnicze. Bardzo rzadko obserwuje się rozszerzenie naczyń i bladość.¹⁴

Zaburzenia oddechowe, klatki piersiowej i śródpiersia

W zakresie układu oddechowego rzadko występuje kichanie, natomiast bardzo rzadko mogą pojawić się poważne powikłania, takie jak zatrzymanie oddechu, obrzęk płuc, skurcz oskrzeli, skurcz krtani, obrzęk gardła, duszność, zatkany nos, kaszel czy suchość gardła.¹⁵

Zaburzenia żołądka i jelit

Niezbyt często obserwuje się nudności i ból jamy brzusznej, rzadko wymioty, biegunkę i nadmierną produkcję śliny.¹⁶

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Przy stosowaniu tetraaksetanu niezbyt często występuje wysypka, rzadziej pokrzywka, świąd i nadmierna potliwość. Bardzo rzadko może dojść do poważniejszych reakcji skórnych, takich jak rumień, wyprysk czy obrzęk naczynioruchowy. Z nieznaną częstością występuje nerkopochodne włóknienie układowe.¹⁷

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

Bardzo rzadko obserwuje się skurcze mięśni, osłabienie mięśniowe oraz ból pleców.¹⁸

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Niezbyt często występują takie objawy jak uczucie gorąca, uczucie zimna, osłabienie oraz różne reakcje w miejscu wstrzyknięcia (ból, wynaczynienie, dyskomfort, obrzęk, stan zapalny, odczucie chłodu). Rzadziej obserwuje się ból w klatce piersiowej i dreszcze. Do bardzo rzadkich reakcji należą: złe samopoczucie, dyskomfort w klatce piersiowej, obrzęk twarzy, gorączka, martwica w miejscu wstrzyknięcia (w przypadku wynaczynienia) oraz zapalenie żył powierzchniowych.¹⁹

Zmiany w badaniach diagnostycznych

Bardzo często stwierdza się zmniejszoną saturację krwi tętniczej tlenem.²⁰

Potencjalne działania niepożądane na podstawie innych środków kontrastowych

Na podstawie doświadczeń z innymi środkami kontrastowymi zawierającymi gadolin stosowanymi w badaniach MRI, istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia dodatkowych działań niepożądanych po podaniu preparatów zawierających tetraksetan:²¹

• Zaburzenia krwi i układu chłonnego: hemoliza
• Zaburzenia psychiczne: dezorientacja
• Zaburzenia oka: przejściowa ślepota, ból oczu
• Zaburzenia ucha i błędnika: dzwonienie w uszach, ból ucha
• Zaburzenia oddechowe, klatki piersiowej i śródpiersia: astma
• Zaburzenia żołądka i jelit: suchość w jamie ustnej
• Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: pęcherzowe zapalenie skóry
• Zaburzenia nerek i dróg moczowych: nietrzymanie moczu, martwica cewek nerkowych, ostra niewydolność nerek
• Badania diagnostyczne: wydłużenie odstępu PR w elektrokardiogramie, zwiększenie stężenia żelaza we krwi, zwiększenie stężenia bilirubiny we krwi, zwiększenie stężenia ferrytyny w surowicy, nieprawidłowe wyniki testów czynności wątroby

²²

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Profil bezpieczeństwa tetraaksetanu w populacji pediatrycznej został zbadany zarówno w badaniach klinicznych, jak i po wprowadzeniu preparatu do obrotu. Nie stwierdzono istotnych różnic w profilu bezpieczeństwa w porównaniu z populacją dorosłych. Najczęściej obserwowane działania niepożądane u dzieci i młodzieży to objawy żołądkowo-jelitowe oraz reakcje nadwrażliwości.²³

Tabela działań niepożądanych

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Reakcje zagrażające życiu

Najpoważniejsze niebezpieczeństwo związane ze stosowaniem tetraaksetanu stanowią reakcje anafilaktyczne i rzekomoanafilaktyczne, które mogą prowadzić do wstrząsu i potencjalnie do zgonu. Reakcje te mogą rozwinąć się gwałtownie i wymagają natychmiastowej, profesjonalnej interwencji medycznej.²⁴

Równie niebezpieczne są ciężkie zaburzenia oddechowe takie jak skurcz krtani, obrzęk płuc czy zatrzymanie oddechu, które mogą wystąpić bardzo rzadko, ale stanowią bezpośrednie zagrożenie życia.²⁵

Do stanów bezpośrednio zagrażających życiu należy również zatrzymanie akcji serca, które może wystąpić jako bardzo rzadkie powikłanie.²⁶

Powikłania długotermimowe

Szczególnym powikłaniem związanym z tetraaksetanem jest nerkopochodne włóknienie układowe (NSF), choroba postępująca, charakteryzująca się włóknieniem skóry i tkanek wewnętrznych. Ryzyko jest wyższe u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, szczególnie gdy jednocześnie stosuje się inne środki kontrastowe zawierające gadolin.²⁷

Poważnym zagrożeniem u pacjentów z niewydolnością nerek może być również ryzyko wystąpienia martwicy cewek nerkowych i ostrej niewydolności nerek, które obserwowano w przypadku innych środków kontrastowych zawierających gadolin i mogą potencjalnie wystąpić również przy stosowaniu tetraaksetanu.²⁸

Ryzyko u dzieci i młodzieży

Pomimo braku znaczących różnic w profilu bezpieczeństwa tetraaksetanu u dzieci w porównaniu do dorosłych, szczególną uwagę należy zwrócić na objawy żołądkowo-jelitowe oraz objawy nadwrażliwości, które stanowią najczęstsze działania niepożądane w tej grupie wiekowej.²⁹

Ze względu na mniejszą masę ciała i niedojrzałość mechanizmów detoksykacyjnych, dzieci mogą być bardziej podatne na niektóre działania niepożądane, dlatego stosowanie tetraaksetanu w tej grupie pacjentów wymaga szczególnej ostrożności i dostosowania dawkowania.