Migrena siatkówkowa
Objawy
Migrena siatkówkowa to rzadki podtyp migreny, charakteryzujący się nawracającymi, jednoocznymi zaburzeniami widzenia, takimi jak scyntylacje, mroczki (skotomy), przejściowa ślepota czy zamazane widzenie, które trwają zazwyczaj od 5 do 60 minut (średnio 10-20 minut) i są całkowicie odwracalne. Objawom wzrokowym często towarzyszy ból głowy o charakterze pulsującym, jednostronnym, trwającym od 4 do 72 godzin, z towarzyszącą fotofobią, fonofobią oraz nudnościami. W około 50% przypadków pacjenci doświadczają całkowitej utraty widzenia w jednym oku, a inne objawy towarzyszące obejmują m.in. drętwienie, zaburzenia mowy i poznawcze. Migrena siatkówkowa może mieć różną częstotliwość ataków, od sporadycznych do codziennych, a z wiekiem częstość i nasilenie objawów maleją. W większości przypadków stan ten jest łagodny, a objawy ustępują całkowicie między epizodami.
Migrena siatkówkowa – definicja
Migrena siatkówkowa (ang. retinal migraine) to rzadki typ migreny charakteryzujący się nawracającymi epizodami zaburzeń widzenia występującymi w jednym oku, którym towarzyszy lub po których następuje ból głowy o charakterze migrenowym. Zaburzenia wzrokowe w migrenie siatkówkowej są w pełni odwracalne i zazwyczaj krótkotrwałe12. Jest to stan znacznie rzadszy niż klasyczna migrena z aurą, według niektórych źródeł dotyka około 1 na 200 osób cierpiących na migrenę3.
Objawy wzrokowe
Głównym objawem migreny siatkówkowej są jednoocznne (jednooczne) zaburzenia widzenia. Ta cecha jest kluczowa dla odróżnienia migreny siatkówkowej od migreny z aurą, która zazwyczaj dotyczy obojga oczu45. Do charakterystycznych objawów wzrokowych należą:
- Scyntylacje (widzenie migoczących, błyskających lub iskrzących się świateł)6
- Mroczki (obszary o zmniejszonym lub całkowicie utraconym widzeniu, tzw. skotomy)7
- Przejściowa ślepota w jednym oku8
- Widzenie wzorów o charakterze zygzakowatym, kolorowych punktów lub linii9
- Zamazane lub przyciemnione widzenie10
Według badania Pradhan i wsp., około 50% pacjentów z migreną siatkówkową zgłaszało całkowitą utratę widzenia w jednym oku, 20% opisywało to jako zwykłe zamazanie obrazu, 12% zgłaszało niepełną utratę widzenia, 7% przyciemnienie, a 13% mroczki (skotomy)11.
Czas trwania objawów wzrokowych
Objawy wzrokowe w migrenie siatkówkowej zazwyczaj mają ograniczony czas trwania:
- Najczęściej utrzymują się przez 5-60 minut1213
- Typowo trwają około 10-20 minut1415
- Rzadko utrzymują się dłużej niż godzinę16
Po ustąpieniu epizodu wzrok stopniowo wraca do normy. W większości przypadków te same objawy dotyczą zawsze tego samego oka17.
Ból głowy w migrenie siatkówkowej
Ból głowy w migrenie siatkówkowej może wystąpić w różnych momentach w stosunku do objawów wzrokowych:
- Może pojawić się przed wystąpieniem zaburzeń wzrokowych18
- Może towarzyszyć zaburzeniom wzrokowym19
- Najczęściej rozwija się w ciągu godziny po wystąpieniu objawów wzrokowych2021
Ważne jest to, że niektórzy pacjenci nie doświadczają bólu głowy w ogóle lub mają go tylko podczas niektórych epizodów2223. W literaturze medycznej występuje termin migreny acefalicznej (bezbólowej), który odnosi się do epizodów z aurą wzrokową bez towarzyszącego bólu głowy24.
Charakterystyka bólu głowy
Gdy ból głowy występuje, zwykle charakteryzuje się następującymi cechami:
- Pulsujący, tętniący charakter25
- Najczęściej zlokalizowany jest po tej samej stronie co oko z zaburzeniami widzenia2627
- Może trwać od kilku godzin do kilku dni (4-72 godzin) bez leczenia2829
- Często towarzyszy mu nadwrażliwość na światło, dźwięki oraz nudności30
Ból może być umiarkowany do ciężkiego i często ulega pogorszeniu podczas aktywności fizycznej31.
Dodatkowe objawy towarzyszące
Oprócz zaburzeń wzrokowych i bólu głowy, podczas epizodu migreny siatkówkowej mogą wystąpić inne objawy, takie jak:
- Nudności i wymioty3233
- Nadwrażliwość na światło (fotofobia)34
- Nadwrażliwość na dźwięki (fonofobia)35
- Blada skóra36
- Zaburzenia węchu, smaku lub dotyku37
- Pocenie się, zimne lub lepkie dłonie38
- Drętwienie i/lub mrowienie (określane także jako uczucie igieł i szpilek) w obszarze twarzy lub dłoni39
- Ucisk lub tkliwość skóry głowy40
- Trudności z mową41
- Zaburzenia poznawcze („mgła umysłowa”)42
- Biegunka43
Te dodatkowe objawy mogą znacząco wpływać na jakość życia podczas napadu migreny siatkówkowej.
Progresja i przebieg choroby
Migrena siatkówkowa zazwyczaj charakteryzuje się nawracającymi atakami, przy czym częstotliwość może być różna u poszczególnych pacjentów44. Typowy przebieg epizodu migreny siatkówkowej można podzielić na następujące fazy:
Faza prodromalna
Niektórzy pacjenci mogą doświadczać objawów zwiastujących przed wystąpieniem właściwego ataku. Mogą to być:
- Widzialne pulsowanie żyły w polu widzenia dotkniętego oka45
- Zwiększona wrażliwość na światło46
- Zmęczenie47
- Zmiany nastroju48
Faza zaburzeń wzrokowych
Właściwy atak zwykle rozpoczyna się od objawów wzrokowych w jednym oku49:
- Początkowo mogą pojawić się małe ślepe punkty (mroczki/skotomy), które stopniowo się powiększają5051
- Mogą występować błyski światła, scyntylacje, migoczące światła52
- Widzenie może stopniowo się pogarszać, prowadząc do częściowej lub całkowitej utraty widzenia w dotkniętym oku53
Ta faza zazwyczaj trwa od 5 do 60 minut, po czym wzrok stopniowo powraca do normalnego stanu54.
Faza bólu głowy
Ból głowy może rozpocząć się podczas lub po ustąpieniu objawów wzrokowych, zwykle w ciągu godziny55. Może on trwać od kilku godzin do 72 godzin bez odpowiedniego leczenia56.
Faza ustępowania
Po zakończeniu ataku pacjent może doświadczać:
Częstotliwość napadów
Częstotliwość ataków migreny siatkówkowej może być różna:
- Niektórzy pacjenci doświadczają epizodów raz na kilka miesięcy6061
- U innych mogą występować one częściej, nawet kilka razy w ciągu miesiąca62
- W rzadkich przypadkach napady mogą zdarzać się codziennie63
Z wiekiem częstość i nasilenie ataków migreny siatkówkowej zazwyczaj maleją, a u niektórych osób objawy mogą całkowicie ustąpić w starszym wieku64.
Potencjalne powikłania
Migrena siatkówkowa jest zazwyczaj uważana za łagodny stan, w którym objawy całkowicie ustępują między atakami65. Jednak w rzadkich przypadkach mogą wystąpić powikłania:
Trwałe uszkodzenie wzroku
Chociaż bardzo rzadko, istnieje ryzyko trwałego uszkodzenia wzroku w wyniku migreny siatkówkowej6667. Możliwe powikłania obejmują:
- Nieodwracalną utratę wzroku6869
- Niedrożność tętnicy środkowej siatkówki (CRAO)70
- Zawał siatkówki71
- Niedrożność żyły środkowej siatkówki72
- Niedrożność gałęzi tętnicy siatkówki (BRAO)73
- Krwotoki siatkówkowe prowadzące do obrzęku siatkówki i tarczy nerwu wzrokowego74
- Niedokrwienie naczyniówki lub nerwu wzrokowego75
- Krwotok do ciała szklistego76
Według badania z 2005 roku, ponad połowa zgłoszonych nawracających przypadków migreny siatkówkowej doświadczyła później trwałej utraty wzroku w dotkniętym oku z powodu zawałów, jednak późniejsze badania sugerują, że taka utrata jest stosunkowo rzadkim skutkiem ubocznym77.
Wpływ na codzienne funkcjonowanie
Poza potencjalnymi fizycznymi powikłaniami, migrena siatkówkowa może istotnie wpływać na codzienne funkcjonowanie:
- Trudności w czytaniu i prowadzeniu pojazdów podczas występowania objawów78
- Lęk i niepokój związany z zaburzeniami widzenia7980
- Zaburzenia orientacji podczas ataku81
- Wpływ na aktywność zawodową i społeczną82
Kiedy należy szukać pomocy medycznej
Chociaż migrena siatkówkowa jest zazwyczaj łagodnym stanem, niektóre objawy powinny skłaniać do natychmiastowego kontaktu z lekarzem8384. Należy niezwłocznie zgłosić się po pomoc medyczną, jeśli:
- Doświadczasz zaburzeń widzenia w jednym oku po raz pierwszy85
- Objawy wzrokowe trwają krócej niż 5 minut lub dłużej niż 60 minut86
- Zaburzenia wzrokowe występują bez bólu głowy87
- Masz nowe bóle głowy lub nowe zaburzenia wzrokowe88
- Bóle głowy lub zaburzenia wzrokowe pojawiają się po 50. roku życia89
- Pojawia się nowa słabość po jednej stronie ciała lub zaburzenia mowy90
- Doświadczasz całkowitej utraty widzenia, nawet przejściowej91
- Częstotliwość lub nasilenie objawów zwiększa się92
Te objawy mogą wskazywać na poważniejsze przyczyny zaburzeń wzrokowych, takie jak udar lub inne schorzenia neurologiczne, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej9394.
Podsumowanie
Migrena siatkówkowa to rzadki typ migreny charakteryzujący się przejściowymi, jednoocznymi zaburzeniami widzenia, takimi jak mroczki, scyntylacje czy przejściowa ślepota, którym często towarzyszy ból głowy. Chociaż objawy mogą być niepokojące, w większości przypadków są one całkowicie odwracalne i ustępują w ciągu godziny. Typowy przebieg obejmuje fazę objawów wzrokowych trwającą 5-60 minut, po której często, ale nie zawsze, następuje faza bólu głowy mogąca trwać od kilku godzin do kilku dni.
Częstotliwość ataków migreny siatkówkowej jest różna – od kilku epizodów w życiu do nawracających ataków występujących regularnie. Większość pacjentów nie doświadcza trwałych powikłań, jednak w rzadkich przypadkach mogą wystąpić poważne konsekwencje, takie jak trwała utrata wzroku. Z tego powodu ważne jest, aby każdy epizod utraty widzenia w jednym oku, nawet przejściowy, został odpowiednio zdiagnozowany przez specjalistę w celu wykluczenia innych, potencjalnie poważniejszych przyczyn.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.