kwas lizofosfatydowy

Twardzina układowa (SSc) to złożona choroba autoimmunologiczna charakteryzująca się trzema głównymi procesami patologicznymi: autoimmunizacją z produkcją autoprzeciwciał, fibroproliferacyjną waskulopatią małych naczyń oraz dysfunkcją fibroblastów prowadzącą do nadmiernego odkładania kolagenu i macierzy pozakomórkowej w skórze i narządach wewnętrznych. Patogeneza obejmuje interakcję czynników genetycznych (m.in. geny HLA A23, B18, DR11, CD247, STAT4, IRF5, BANK1) i środowiskowych (np. ekspozycja na krzemionkę, rozpuszczalniki, infekcje wirusowe). Uszkodzenie śródbłonka małych naczyń jest wczesnym etapem choroby, prowadzącym do zaburzeń angiogenezy i waskulogenezy, co skutkuje zmianami strukturalnymi naczyń (rozszerzenie i utrata kapilar, zwężenie tętniczek). Aktywacja układu immunologicznego, zwłaszcza limfocytów Th2 wydzielających IL-4 i IL-13, oraz produkcja TGF-β i endoteliny-1, inicjują przewlekły proces zapalny i włóknienie. Włóknienie jest efektem nadprodukcji kolagenu typu I, III i VI oraz innych składników ECM przez miofibroblasty, których aktywacja jest napędzana przez TGF-β i mechanizmy sprzężenia zwrotnego, prowadząc do nieodwracalnej przebudowy tkanek.

Centralną rolę w patogenezie SSc odgrywa szlak TGF-β, regulujący syntezę ECM i przejście endotelialno-mezenchymalne (EndoMT), co jest powiązane z włóknieniem płuc i nadciśnieniem płucnym tętniczym. Cytokiny IL-6 i IL-33 oraz sygnalizacja przez receptory Toll-podobne (TLR) również uczestniczą w procesach zapalnych i włóknieniowych. Nowe badania wskazują na rolę rzęsek pierwotnych jako potencjalnego celu terapeutycznego („cilioterapia”). Terapie ukierunkowane na szlak TGF-β (fresolimumab, abituzumab), antagonistów LPA1 (SAR100842) oraz receptorów endoteliny-1 są w fazie badań klinicznych. Epigenetyka i mikrobiom stanowią obiecujące obszary badawcze, z potencjałem do opracowania mniej inwazyjnych terapii. Ze względu na heterogeniczność choroby, przyszłe badania muszą uwzględniać selekcję pacjentów i nowe punkty końcowe skuteczności, co daje nadzieję na rozwój skutecznych metod leczenia tej złożonej choroby tkanki łącznej.