działanie chronotropowo ujemne
Działanie chronotropowo ujemne to efekt farmakologiczny lub fizjologiczny polegający na zmniejszeniu częstości rytmu serca (zwolnieniu akcji serca). Termin ten pochodzi z greki, gdzie „chronos” oznacza czas, a „tropos” kierunek, zaś „ujemne” wskazuje na spadek parametru.
Mechanizm działania chronotropowo ujemnego opiera się głównie na wpływie na węzeł zatokowo-przedsionkowy (SA), który jest naturalnym rozrusznikiem serca. Substancje o takim działaniu zmniejszają szybkość spontanicznej depolaryzacji komórek bodźcotwórczych węzła, co przekłada się na zmniejszenie częstości generowanych impulsów elektrycznych i w konsekwencji wolniejszą pracę serca.
Najważniejszymi lekami o działaniu chronotropowo ujemnym są beta-adrenolityki (np. metoprolol, bisoprolol), antagoniści wapnia z grupy niedihydropirydynowych (werapamil, diltiazem) oraz niektóre preparaty stosowane w leczeniu zaburzeń rytmu serca, jak iwabradyna, która selektywnie blokuje kanały If w węźle zatokowo-przedsionkowym. Również digoksyna wykazuje takie działanie.
Wskazaniami do stosowania leków o działaniu chronotropowo ujemnym są: tachykardia zatokowa, migotanie i trzepotanie przedsionków, częstoskurcze nadkomorowe, dławica piersiowa oraz niektóre postacie niewydolności serca. Efekt chronotropowo ujemny jest też kluczowym elementem fizjologicznej odpowiedzi na stymulację nerwu błędnego.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Dilzem 180 retard 180 mg
Diltiazem chlorowodorek (Dilzem 180 Retard), jako antagonista kanału wapniowego, może wywoływać działania niepożądane o różnej częstości i nasileniu, sklasyfikowane zgodnie z konwencją MedDRA. Do najczęstszych należą: nerwowość i bezsenność (≥1/100 do <1/10), ból głowy i zawroty głowy, blok przedsionkowo-komorowy (I-III stopnia), kołatanie serca, nagłe zaczerwienienie twarzy, zaparcia, niestrawność, ból żołądka, nudności oraz obrzęk obwodowy. Rzadziej obserwuje się bradykardię (<1/100), zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (AspAT, AIAT, LDH, fosfatazy zasadowej), pokrzywkę, suchość błony śluzowej jamy ustnej, a także poważne reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka. Nieznana jest częstość występowania małopłytkowości, zmian nastroju (w tym depresji), objawów pozapiramidowych, zapalenia naczyń, rozrostu dziąseł, zapalenia wątroby, ginekomastii oraz obrzęku naczynioruchowego.
antagonista kanału wapniowego, asystolia, blok odnogi pęczka Hisa, blok przedsionkowo-komorowy, blok zatokowo-przedsionkowy, bradykardia, diltiazem chlorowodorek, działanie chronotropowo ujemne, działanie dromotropowe, działanie inotropowe, działanie inotropowo ujemne, enzymy wątrobowe, fotowrażliwość, ginekomastia, konwencja MedDRA, leukocytoklastyczne zapalenie naczyń, małopłytkowość, mioklonie, niedociśnienie ortostatyczne, objawy pozapiramidowe, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, ostra uogólniona wysypka krostkowa, rozrost dziąseł, rumień wielopostaciowy, toksyczne martwicze oddzielanie naskórka, zapalenie wątroby, zastoinowa niewydolność serca, zespół Stevensa-Johnsona, zespół toczeniopodobny, złuszczające zapalenie skóry - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Dilzem 120 retard 120 mg
Diltiazem chlorowodorek w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu Dilzem 120 retard jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, w tym 205,3 mg laktozy jednowodnej na tabletkę, co jest istotne u osób z nietolerancją laktozy. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują zespół chorego węzła zatokowego (z wyjątkiem pacjentów z wszczepionym stymulatorem komorowym), blok przedsionkowo-komorowy II i III stopnia, ciężką bradykardię (HR <40/min) oraz niewydolność lewej komory z zastojem płucnym, ze względu na ryzyko nasilenia bradykardii, zaburzeń przewodzenia i pogorszenia funkcji serca. Przeciwwskazane jest także łączenie diltiazemu z dożylnym dantrolenem, iwabradyną oraz lomitapidem ze względu na potencjalnie ciężkie interakcje farmakokinetyczne i hemodynamiczne.
W sytuacjach klinicznych takich jak upośledzona funkcja węzła zatokowego bez pełnych kryteriów zespołu chorego węzła, blok przedsionkowo-komorowy I stopnia, bradykardia graniczna (40-50 uderzeń/min) oraz nietolerancja laktozy, stosowanie Dilzem 120 retard wymaga starannej oceny korzyści i ryzyka. Przed rozpoczęciem terapii zaleca się wykonanie EKG w celu wykluczenia zaburzeń rytmu i przewodnictwa oraz ocenę funkcji lewej komory u pacjentów z ryzykiem niewydolności serca. Monitorowanie pacjentów w początkowym okresie leczenia jest kluczowe ze względu na możliwość nasilenia bradykardii i zaburzeń przewodzenia nawet u osób bez wyjściowych przeciwwskazań.
badanie EKG, blok przedsionkowo-komorowy, blok przedsionkowo-komorowy I stopnia, bradykardia, bradykardia graniczna, ciężka bradykardia, dantrolen, diltiazemu chlorowodorek, dysfunkcja węzła zatokowego, działanie chronotropowo ujemne, działanie inotropowe, funkcja lewej komory serca, interakcje farmakokinetyczne, iwabradyna, laktoza jednowodna, lomitapid, nadwrażliwość na diltiazem, nietolerancja laktozy, niewydolność lewej komory serca, przewodnictwo przedsionkowo-komorowe, stymulator komorowy, zaburzenia hemodynamiczne, zaburzenia przewodzenia, zapaść krążeniowa, zastój płucny, zespół chorego węzła zatokowego - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Asmag B6 20 mg + 0,25 mg
Preparat Asmag B6, zawierający 20 mg jonów magnezu oraz 0,25 mg pirydoksyny, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na składniki aktywne (magnez wodoroasparaginian czterowodny, pirydoksyny chlorowodorek) oraz substancje pomocnicze, w tym laktozę jednowodną (49,75 mg/tabletkę). Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest hipermagnezemia oraz ciężka niewydolność nerek (klirens kreatyniny <30 ml/min), ze względu na ryzyko kumulacji magnezu i powikłań sercowo-naczyniowych i nerwowo-mięśniowych. Dodatkowo, lek jest niewskazany u pacjentów z blokiem przedsionkowo-komorowym, bradykardią oraz miastenią, gdyż magnez może nasilać zaburzenia przewodnictwa, zwalniać czynność serca i pogłębiać osłabienie mięśniowe poprzez hamowanie uwalniania acetylocholiny.
antybiotykoterapia, Asmag B6, asystolia, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, choroba autoimmunologiczna, ciężka niewydolność nerek, depresja oddechowa, działanie chronotropowo ujemne, hipermagnezemia, klirens kreatyniny, laktoza jednowodna, magnezu wodoroasparaginian czterowodny, miastenia, pirydoksyny chlorowodorek, reakcja alergiczna, zaburzenie rytmu serca, zakończenie nerwowo-mięśniowe - Leksykon substancji czynnych
Metoprolol winian – Wskazania do stosowania
Metoprolol winian, selektywny beta-1-adrenolityk, jest szeroko stosowany w leczeniu schorzeń układu sercowo-naczyniowego, takich jak nadciśnienie tętnicze, dławica piersiowa, zaburzenia rytmu serca (zwłaszcza częstoskurcz nadkomorowy), stabilna niewydolność serca (klasa II-IV wg NYHA, frakcja wyrzutowa lewej komory <40%) oraz w profilaktyce wtórnej po zawale mięśnia sercowego. Dostępny w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu w dawkach 25 mg, 50 mg i 100 mg, metoprolol zmniejsza kurczliwość mięśnia sercowego, zwalnia częstość rytmu serca i obniża ciśnienie tętnicze, co przekłada się na redukcję zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen oraz poprawę perfuzji wieńcowej. W terapii niewydolności serca stosowany jest w skojarzeniu z innymi lekami (ACE-I, ARB, diuretyki, antagoniści receptora mineralokortykoidowego), z ostrożnym stopniowym zwiększaniem dawki, aby uniknąć zaostrzenia objawów.
antagonista receptora angiotensyny II, antagonista receptora mineralokortykoidowego, beta-adrenolityk selektywny, blaszka miażdżycowa, częstość rytmu serca, częstoskurcz nadkomorowy, dławica piersiowa, działanie chronotropowo ujemne, frakcja wyrzutowa lewej komory, inhibitor konwertazy angiotensyny, kołatanie serca, kurczliwość mięśnia sercowego, lek hipotensyjny, naczynie mózgowe, nadciśnienie tętnicze, napad migreny, perfuzja wieńcowa, ponowny zawał, profilaktyka migreny, profilaktyka wtórna po zawale, przewodzenie przedsionkowo-komorowe, receptor beta-1 adrenergiczny, stabilna choroba wieńcowa, stabilna objawowa niewydolność serca, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, układ sercowo-naczyniowy, węzeł zatokowy, zaburzenie rytmu serca, zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen, zawał mięśnia sercowego, zgon z przyczyn sercowych - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Nebivor 5 mg
Nebiwolol, będący selektywnym antagonistą receptorów beta1-adrenergicznych (kod ATC: C07AB12), charakteryzuje się unikalnym podwójnym mechanizmem działania: blokadą receptorów beta1 oraz stymulacją produkcji tlenku azotu, co prowadzi do wazodylatacji. Preparat dostępny jest w formie tabletek zawierających 5,45 mg chlorowodorku nebiwololu, odpowiadających 5 mg substancji czynnej. Nebiwolol występuje jako mieszanina enancjomerów SRRR (d-nebiwolol) i RSSS (l-nebiwolol), z których d-enancjomer odpowiada za selektywną blokadę receptorów beta1. Farmakodynamicznie lek powoduje zwolnienie czynności serca (działanie chronotropowo ujemne), obniżenie ciśnienia tętniczego w spoczynku i podczas wysiłku oraz zmniejszenie układowego oporu naczyniowego bez antagonizmu wobec receptorów alfa-adrenergicznych, co odróżnia go od nieselektywnych beta-blokerów. Nebiwolol poprawia funkcję śródbłonka poprzez nasilenie zależnej od tlenku azotu reakcji naczyń na acetylocholinę, co jest istotne u pacjentów z dysfunkcją śródbłonka.
acetylocholina, aktywność sympatykomimetyczna, beta-bloker, ciśnienie tętnicze, czynność serca, działanie chronotropowo ujemne, działanie przeciwnadciśnieniowe, enancjomer, frakcja wyrzutowa lewej komory, funkcja śródbłonka, L-arginina, LVEF, nadciśnienie tętnicze, nebiwolol chlorowodorek, objętość wyrzutowa, opór naczyniowy, pojemność minutowa serca, przewlekła niewydolność serca, receptor alfa-adrenergiczny, receptor beta-adrenergiczny, śródbłonek naczyniowy, stabilizacja błony komórkowej, tlenek azotu, tolerancja wysiłku, wazodylatacja - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Dilatrend 25 mg
Dilatrend, zawierający 25 mg karwedylolu w tabletce, jest beta-adrenolitykiem o wielokierunkowym działaniu, stosowanym w leczeniu stabilnej przewlekłej niewydolności serca (wraz z inhibitorami ACE, lekami moczopędnymi i digoksyną), nadciśnienia tętniczego oraz profilaktyce stabilnej choroby wieńcowej. Karwedylol obniża ciśnienie tętnicze poprzez blokadę receptorów beta-adrenergicznych i alfa-adrenolityczne działanie, zmniejszając opór obwodowy oraz obciążenie serca. W terapii po zawale mięśnia sercowego z LVEF ≤ 40% lek zapobiega niekorzystnej przebudowie lewej komory i poprawia jej funkcję skurczową. Tabletki można dzielić, co umożliwia precyzyjne dostosowanie dawki do stanu pacjenta i stopniowe jej zwiększanie.
beta-adrenolityk, choroba wieńcowa, digoksyna, działanie alfa-adrenolityczne, działanie chronotropowo ujemne, frakcja wyrzutowa lewej komory, funkcja skurczowa, incydent sercowo-naczyniowy, inhibitor konwertazy angiotensyny, karwedylol, lek moczopędny, nadciśnienie tętnicze, nietolerancja cukrów, obciążenie następcze serca, obciążenie wstępne, objętość wewnątrznaczyniowa, opór obwodowy, przebudowa lewej komory, przewlekła niewydolność serca, receptor beta-adrenergiczny, zaburzenie czynności lewej komory, zawał mięśnia sercowego - Leksykon substancji czynnych
Tyzanidyna – Interakcje
Tyzanidyna jest metabolizowana głównie przez izoenzym CYP1A2, co powoduje, że jej stężenie w osoczu jest silnie modulowane przez inhibitory i induktory tego enzymu. Silne inhibitory CYP1A2, takie jak fluwoksamina i cyprofloksacyna, powodują odpowiednio 33- i 10-krotne zwiększenie pola pod krzywą (AUC) tyzanidyny, co może prowadzić do ciężkiego i przedłużającego się niedociśnienia tętniczego, senności, zawrotów głowy, a nawet śpiączki. Słabsze inhibitory (np. amiodaron, werapamil, cymetydyna, doustne środki antykoncepcyjne) również zwiększają stężenie tyzanidyny i ryzyko działań niepożądanych, dlatego ich jednoczesne stosowanie jest niezalecane lub wymaga ostrożności i monitorowania. Induktor CYP1A2, ryfampicyna, zmniejsza stężenie tyzanidyny o około 50%, co może osłabić jej efekt terapeutyczny i wymaga dostosowania dawki. Palenie papierosów (>10/dzień) również obniża ekspozycję na tyzanidynę o około 30%.
agonista receptora alfa-2 adrenergicznego, beta-adrenolityk, bloker receptora H2, bradykardia, działanie chronotropowo ujemne, działanie niepożądane, efekt hipotensyjny, fluorochinolon, hamowanie OUN, induktor CYP1A2, inhibitor CYP1A2, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, izoenzym CYP1A2, lek hipotensyjny, lek moczopędny, lek przeciwarytmiczny, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie tętnicze, receptor beta-adrenergiczny, tachykardia z odbicia, torsade de pointes, udar mózgu, wydłużenie QT, zaburzenia psychomotoryczne - Leksykon substancji czynnych
Meldonium – Interakcje
Meldonium, stosowane w terapii schorzeń układu sercowo-naczyniowego, wykazuje istotne interakcje farmakodynamiczne z wieloma lekami kardiologicznymi, w tym z nitrogliceryną, nifedypiną, beta-adrenolitykami, lekami hipotensyjnymi oraz rozszerzającymi naczynia obwodowe. Współstosowanie meldonium z tymi lekami może prowadzić do nasilenia efektów wazodylatacyjnych i hipotensyjnych, co wymaga monitorowania ciśnienia tętniczego oraz ewentualnej redukcji dawek leków. Szczególnie istotne jest monitorowanie parametrów hemodynamicznych i tętna, aby uniknąć nadmiernej hipotonii i bradykardii. Meldonium może być również łączone z lekami przeciwzakrzepowymi, przeciwarytmicznymi, diuretykami oraz glikozydami nasercowymi, jednak w tych przypadkach zalecane jest standardowe monitorowanie kliniczne, gdyż brak jest danych o istotnych interakcjach farmakodynamicznych.
antagonista wapnia, beta-adrenolityk, charakterystyka produktu leczniczego, ciśnienie tętnicze, diuretyk, dławica piersiowa, działanie chronotropowo ujemne, działanie hipotensyjne, działanie naczyniorozszerzające, działanie wazodylatacyjne, efekt wazodylatacyjny, EKG, funkcja elektryczna serca, glikozyd nasercowy, gospodarka wodno-elektrolitowa, hipotonia, interakcja farmakodynamiczna, lek hipotensyjny, lek kardiologiczny, lek moczopędny, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwdławicowy, lek przeciwzakrzepowy, lek rozszerzający naczynia obwodowe, meldonium, Mildronate, nifedypina, nitrogliceryna, parametr hemodynamiczny, parametr koagulologiczny, schorzenie układu sercowo-naczyniowego, terapia kardiologiczna - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Bicardef 5 mg 5 mg
Bicardef 5 mg, zawierający bisoprololu fumaran, jest selektywnym beta-adrenolitykiem stosowanym głównie w leczeniu nadciśnienia tętniczego oraz choroby niedokrwiennej serca, w szczególności dławicy piersiowej. Mechanizm działania opiera się na blokadzie receptorów β1-adrenergicznych, co prowadzi do zmniejszenia częstości akcji serca oraz siły skurczu mięśnia sercowego, skutkując obniżeniem ciśnienia tętniczego i redukcją zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen. Tabletki powlekane o dawce 5 mg bisoprololu zawierają również 71 mg laktozy jednowodnej, co należy uwzględnić u pacjentów z nietolerancją laktozy. Preparat jest wskazany zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej, szczególnie u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym niekontrolowanym zmianą stylu życia, współistniejącą chorobą niedokrwienną serca, tachykardią oraz w przewlekłym leczeniu stabilnej dławicy piersiowej i profilaktyce napadów dławicy wysiłkowej.
antagonista wapnia, azotan, beta-adrenolityk, bisoprolol, choroba niedokrwienna serca, dławica piersiowa, działanie chronotropowo ujemne, laktoza jednowodna, lek hipotensyjny, lek przeciwdławicowy, nadciśnienie tętnicze, nietolerancja laktozy, profilaktyka wtórna, receptor beta-adrenergiczny, stabilna dławica piersiowa, tabletka powlekana, tachykardia, terapia skojarzona, zawał serca - Leksykon substancji czynnych
Ziele konwalii – Właściwości farmakodynamiczne
Ziele konwalii (Convallaria maialis L., herba) zawiera glikozydy kardenolidowe, głównie konwalatoksynę, które wykazują działanie inotropowo dodatnie poprzez wzmacnianie siły skurczu mięśnia sercowego, oraz działanie chronotropowo ujemne, zmniejszając częstość skurczów serca. Mechanizm działania jest podobny do strofantyny, jednak siła efektu jest znacznie słabsza, co potwierdzają jednostki gołębie (j.g.). Preparat Convafort zawiera 15,7 mg wyciągu suchego (0,53-0,79 j.g.), natomiast Kelicardina 1 ml kropli doustnych zawiera 0,47 g wyciągu płynnego (2,5-4,2 j.g.). Preparaty te wykazują również słabe działanie moczopędne i są stosowane tradycyjnie, bez pełnych badań farmakologicznych zgodnych z nowoczesnymi standardami.
Convallaria maialis, działanie chronotropowo ujemne, działanie inotropowo dodatnie, działanie moczopędne, ekstrahent etanolowy, glikozyd kardenolidowy, glikozyd nasercowy, jednostka gołębia, konwalatoksyna, niewydolność mięśnia sercowego, skurcz mięśnia sercowego, strofantyna, wyciąg płynny, wyciąg suchy, zaburzenie pracy serca - Leksykon substancji czynnych
Kwiatostan głogu – Właściwości farmakodynamiczne
Kwiatostan głogu (Crataegi folium cum flore) pozyskiwany z gatunków Crataegus monogyna, C. leavigata oraz C. oxycantha jest wykorzystywany w preparatach kardiologicznych ze względu na swoje właściwości farmakodynamiczne. Substancje aktywne zawarte w kwiatostanie wykazują działanie inotropowo dodatnie, zwiększając siłę skurczu mięśnia sercowego, oraz działanie chronotropowo ujemne, obniżając częstość skurczów serca. Takie właściwości czynią go użytecznym w terapii łagodnych zaburzeń rytmu i funkcji serca. Preparaty zawierające kwiatostan głogu, takie jak Kelicardina, często łączą go z innymi składnikami, np. wyciągiem z ziela konwalii zawierającym glikozydy kardenolidowe, co potęguje efekt kardiologiczny. W preparacie Kelicardina zastosowano wyciąg płynny (1:1) ekstrahowany 70% etanolem w ilości 42,0 g na 100 g preparatu, co odpowiada 0,40 g wyciągu na 1 ml produktu.
badanie kliniczne, charakterystyka produktu leczniczego, Crataegi folium cum flore, działanie chronotropowo ujemne, działanie inotropowo dodatnie, działanie kardiologiczne, ekstrakcja etanolem, glikozyd kardenolidowy, kwiatostan głogu, mięsień sercowy, preparat farmaceutyczny, strofantyna, surowiec roślinny, układ sercowo-naczyniowy, wyciąg płynny, zaburzenia pracy serca, ziele konwalii, zioła do zaparzania - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Concor 5 5 mg
Bisoprolol, substancja czynna leku Concor, jest selektywnym beta1-adrenolitykiem o wysokiej specyficzności wobec receptorów beta1-adrenergicznych, co minimalizuje wpływ na receptory beta2 w mięśniach gładkich oskrzeli i metabolizmie. Nie wykazuje wewnętrznego działania agonistycznego ani istotnego efektu stabilizującego błony komórkowe. Jego działanie obejmuje głównie ujemne działanie chronotropowe, zmniejszające częstość akcji serca i objętość wyrzutową, co prowadzi do redukcji pojemności minutowej i zużycia tlenu przez mięsień sercowy, szczególnie korzystne w leczeniu dławicy piersiowej. Maksymalny efekt terapeutyczny pojawia się po 3-4 godzinach od podania doustnego, a długi okres półtrwania (10-12 godzin) umożliwia dawkowanie raz na dobę. Pełny efekt przeciwnadciśnieniowy osiągany jest po około 2 tygodniach stosowania, związany z hamowaniem aktywności reninowej osocza i zmniejszeniem oporu obwodowego.
aktywność reninowa osocza, beta-adrenolityk selektywny, choroba wieńcowa, Concor, dławica piersiowa, działanie agonistyczne, działanie chronotropowo ujemne, działanie inotropowe, działanie przeciwnadciśnieniowe, miokardium, nadciśnienie tętnicze, nieselektywny beta-adrenolityk, objętość wyrzutowa serca, okres półtrwania, opór obwodowy, opór oskrzelowy, pojemność minutowa serca, przewlekła niewydolność serca, receptor beta1-adrenergiczny, receptor beta2, stabilizacja błon komórkowych, upośledzona funkcja skurczowa lewej komory