hormon kortykotropowy
Hormon kortykotropowy (ACTH, adrenokortykotropina) to peptyd składający się z 39 aminokwasów, wydzielany przez przedni płat przysadki mózgowej. Jego synteza i uwalnianie są stymulowane przez hormon uwalniający kortykotropinę (CRH) produkowany w podwzgórzu, a hamowane przez glukokortykoidy na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego.
Główną funkcją ACTH jest regulacja produkcji i wydzielania hormonów kory nadnerczy, przede wszystkim kortyzolu. Po związaniu się ze swoistymi receptorami w komórkach kory nadnerczy, ACTH aktywuje szlak cAMP, co prowadzi do zwiększonej syntezy steroidów nadnerczowych. Wydzielanie ACTH podlega rytmowi dobowemu, z najwyższymi stężeniami we wczesnych godzinach porannych.
Zaburzenia wydzielania ACTH mają istotne znaczenie kliniczne. Nadmierna sekrecja tego hormonu, np. w chorobie Cushinga (gruczolak przysadki wydzielający ACTH) lub w zespole ektopowego wydzielania ACTH (najczęściej w przebiegu nowotworów), prowadzi do hiperkortyzolemii i zespołu Cushinga. Z kolei niedobór ACTH skutkuje wtórną niedoczynnością kory nadnerczy, manifestującą się objawami niedoboru kortyzolu i aldosteronu.
Oznaczanie stężenia ACTH we krwi ma zastosowanie w diagnostyce różnicowej zaburzeń osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Interpretacja wyników powinna uwzględniać jednoczesne oznaczenie stężenia kortyzolu oraz testy dynamiczne, takie jak test stymulacji CRH czy test hamowania deksametazonem.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Meprelon 8 mg
Metyloprednizolon, będący niefluorowanym glikokortykosteroidem o kodzie ATC H02AB04, wykazuje silne działanie farmakologiczne, gdzie 8 mg metyloprednizolonu odpowiada 40 mg hydrokortyzonu. Charakteryzuje się praktycznie brakiem działania mineralokortykoidowego, co klinicznie przekłada się na stabilność stężeń elektrolitów w surowicy nawet przy dużych dawkach. W terapii substytucyjnej niewydolności kory nadnerczy metyloprednizolon może zastąpić endogenny hydrokortyzon, jednak wymaga dodatkowego podawania mineralokortykosteroidów. W leczeniu zespołu nadnerczowo-płciowego hamuje nadmierną produkcję hormonu kortykotropowego i androgenów, przy czym w przypadku defektu syntezy mineralokortykosteroidów konieczne jest ich uzupełnienie.
beta-2-adrenomimetyk, beta-adrenomimetyk, działanie immunosupresyjne, działanie mineralokortykoidowe, działanie przeciwzapalne, efekt permisywny, enzym lizosomalny, glikokortykosteroid, homeostaza organizmu, hormon kortykotropowy, kora nadnerczy, leczenie substytucyjne, leukotrien, mediator prozapalny, mediator reakcji zapalnej, metyloprednizolon, mineralokortykosteroid, niefluorowany glikokortykosteroid, niewydolność kory nadnerczy, prostaglandyna, reakcja alergiczna typu I, skurcz oskrzeli, stabilizacja błony komórkowej, układ immunologiczny, zanik układu immunologicznego, zespół nadnerczowo-płciowy, zwężenie dróg oddechowych - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Letrozole Accord 2,5 mg
Letrozole Accord jest niesteroidowym inhibitorem aromatazy, stosowanym w leczeniu hormonozależnego raka piersi u kobiet po menopauzie. Mechanizm działania polega na selektywnym hamowaniu enzymu aromatazy, co prowadzi do znacznego obniżenia syntezy estrogenów (estronu i estradiolu) w tkankach obwodowych oraz nowotworowych. Dawki od 0,1 mg do 5 mg letrozolu powodują redukcję stężenia estronu i estradiolu w surowicy o 75-95%, z maksymalnym efektem obserwowanym po 48-78 godzinach od podania. Lek nie wpływa na steroidogenezę nadnerczy, nie powoduje istotnych zmian w poziomach kortyzolu, aldosteronu, ACTH, androgenów (androstendion, testosteron) ani hormonów tarczycy, co eliminuje konieczność stosowania glukokortykoidów i mineralokortykoidów podczas terapii.
aktywność aromatazy, choroba układowa, cytochrom P450, glukokortykoidy, grupa hemowa, hormon kortykotropowy, inhibitor aromatazy, inwazyjny rak piersi, leczenie endokrynologiczne, mineralokortykoidy, niesteroidowy inhibitor aromatazy, nowotwór estrogenozależny, przerzuty odległe, przeżycie bez choroby, przeżycie bez przerzutów, przeżywalność całkowita, rak hormonozależny, receptory hormonalne, synteza estrogenów, test stymulacji ACTH, wczesny rak piersi, wznowa raka piersi, zaawansowany rak piersi - Leksykon substancji czynnych
Anastrozol – Właściwości farmakodynamiczne
Anastrozol, kod ATC L02B G03, jest silnym, wysoce selektywnym niesteroidowym inhibitorem aromatazy, stosowanym głównie w terapii hormonozależnego raka piersi u kobiet po menopauzie. Mechanizm działania polega na zahamowaniu enzymu aromatazy, co prowadzi do redukcji produkcji estradiolu o ponad 80% przy dawce 1 mg/dobę, co potwierdzono w badaniach klinicznych. Anastrozol nie wykazuje aktywności progestagenowej, androgenowej ani estrogenowej, nie wpływa na wydzielanie kortyzolu i aldosteronu, co eliminuje konieczność suplementacji glikokortykosteroidów podczas terapii. W badaniach klinicznych wykazano przewagę anastrozolu nad tamoksyfenem w leczeniu pierwszego rzutu zaawansowanego raka piersi, zwłaszcza w zakresie czasu do nawrotu guza (HR 1,42, 95% CI [1,11, 1,82], mediana 11,1 vs 5,6 miesięcy, p=0,006). W leczeniu drugiego rzutu nie stwierdzono istotnych różnic skuteczności między anastrozolem a octanem megestrolu. W terapii uzupełniającej wczesnego raka piersi anastrozol wykazał statystycznie znamienną przewagę nad tamoksyfenem pod względem czasu przeżycia wolnego od choroby, szczególnie u pacjentek z potwierdzoną obecnością receptorów hormonalnych.
bikalutamid, bisfosfoniany, dysfunkcja wątroby, enzym aromataza, gęstość mineralna kości, ginekomastia, glikokortykosteroidy, hormon kortykotropowy, inhibitor aromatazy, kompleks enzymatyczny aromatazy, leczenie drugiego rzutu, leczenie uzupełniające, mechanizm działania anastrozolu, nawrót guza, niedobór hormonu wzrostu, nowotwór piersi hormonozależny, octan megestrolu, przekształcanie androgenów w estrogeny, przerzutowy rak piersi, rak piersi, receptor estrogenowy, receptory hormonów płciowych, ryzedronian, tamoksyfen, testotoksykoza, wczesny rak piersi, zaawansowany rak piersi, zespół McCune-Albright, złamanie niskoenergetyczne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Meprelon 16 mg
Metyloprednizolon, należący do niefluorowanych glikokortykosteroidów (kod ATC: H02AB04), wykazuje szerokie spektrum działania zależne od dawki, obejmujące regulację metabolizmu węglowodanów, białek i lipidów oraz modulację układu immunologicznego. W dawkach substytucyjnych (8 mg metyloprednizolonu odpowiada 40 mg hydrokortyzonu) może zastępować endogenny hydrokortyzon w niewydolności kory nadnerczy, jednak ze względu na praktyczny brak działania mineralokortykoidowego, konieczne jest równoległe podawanie mineralokortykosteroidów. W terapii zespołu nadnerczowo-płciowego metyloprednizolon hamuje nadmierną produkcję ACTH i androgenów, a w dawkach przewyższających substytucyjne wykazuje silne działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne, m.in. poprzez hamowanie chemotaksji leukocytów oraz uwalniania mediatorów zapalnych, takich jak prostaglandyny i leukotrieny. Długotrwałe stosowanie dużych dawek może prowadzić do zaniku układu immunologicznego i kory nadnerczy, co wymaga uwagi w terapii długoterminowej.
androgen, beta-adrenomimetyk, chemotaksja, działanie immunosupresyjne, działanie mineralokortykoidowe, działanie przeciwzapalne, enzym lizosomalny, glikokortykosteroid, homeostaza organizmu, hormon kortykotropowy, hydrokortyzon, kora nadnerczy, leukotrien, mediator reakcji zapalnej, metyloprednizolon, niewydolność kory nadnerczy, obrzęk błony śluzowej, prednizon, prostaglandyna, przysadka, reakcja alergiczna typu I, skurcz oskrzeli, układ immunologiczny, zespół nadnerczowo-płciowy, zwężenie oskrzeli - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Anastrozol Bluefish 1 mg
Anastrozol, niesteroidowy inhibitor aromatazy z grupy ATC L02B G03, wykazuje wysoką selektywność i silne hamowanie enzymu aromatazy, co prowadzi do redukcji produkcji estradiolu o ponad 80% u kobiet po menopauzie przy dawce 1 mg/dobę. Brak aktywności progestagenowej, androgenowej i estrogenowej oraz brak wpływu na wydzielanie kortyzolu i aldosteronu potwierdzają korzystny profil bezpieczeństwa leku. W badaniach klinicznych anastrozol wykazał przewagę nad tamoksyfenem w pierwszym rzucie leczenia zaawansowanego raka piersi, wydłużając medianę czasu do nawrotu guza do 11,1 miesięcy (vs. 5,6 miesięcy dla tamoksyfenu, HR=1,42; p=0,006). W leczeniu drugiego rzutu u pacjentek po menopauzie z nawrotem po tamoksyfenie, anastrozol w dawkach 1 mg i 10 mg był porównywalny pod względem skuteczności do octanu megestrolu. Badanie SABRE wykazało, że u pacjentek z umiarkowanym i wysokim ryzykiem złamań niskoenergetycznych stosowanie anastrozolu z ryzedronianem (35 mg/tydzień) zapobiegało utracie gęstości mineralnej kości (BMD) w odcinku lędźwiowym kręgosłupa i stawie biodrowym po 12 miesiącach terapii.
aldosteron, androgen, androstenodion, aromataza, badanie DEXA, bikalutamid, bisfosfoniany, demineralizacja kości, estradiol, estrogen, gęstość mineralna kości, ginekomastia, glikokortykosteroid, hormon kortykotropowy, inhibitor aromatazy, kortyzol, megestrol, nawrót choroby, niedobór hormonu wzrostu, odpowiedź guza, progestagen, przedwczesne dojrzewanie męskie, rak piersi, receptor estrogenowy, ryzedronian, tamoksyfen, testotoksykoza, zaawansowany rak piersi, zespół McCune-Albright, złamanie niskoenergetyczne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Meprelon 4 mg
Metyloprednizolon, substancja czynna preparatu Meprelon, jest niefluorowanym glikokortykosteroidem o działaniu układowym, wykazującym silne właściwości przeciwzapalne i immunosupresyjne zależne od dawki. W dawkach substytucyjnych (8 mg metyloprednizolonu odpowiada 40 mg hydrokortyzonu) skutecznie zastępuje endogenny kortyzol w niewydolności kory nadnerczy, regulując metabolizm węglowodanów, białek i lipidów, przy praktycznie braku działania mineralokortykoidowego, co wymaga dodatkowej suplementacji mineralokortykosteroidów. W terapii zespołu nadnerczowo-płciowego metyloprednizolon hamuje nadmierną produkcję ACTH i androgenów, a w wyższych dawkach wykazuje szybkie działanie przeciwzapalne poprzez hamowanie chemotaksji, aktywności komórek immunologicznych oraz produkcji mediatorów zapalenia, takich jak prostaglandyny i leukotrieny.
ACTH, androgeny kory nadnerczy, atrofia układu immunologicznego, beta-2-adrenomimetyk, beta-adrenomimetyk, działanie immunosupresyjne, działanie mineralokortykoidowe, działanie przeciwobrzękowe, działanie przeciwzapalne, efekt permisywny, enzym lizosomalny, glikokortykosteroid, homeostaza organizmu, hormon kortykotropowy, hydrokortyzon endogenny, laktoza jednowodna, mediatory zapalenia, metyloprednizolon, mięśnie gładkie oskrzeli, niefluorowany glikokortykosteroid, niewydolność kory nadnerczy, prostaglandyny i leukotrieny, reakcja alergiczna typu I, skurcz oskrzeli, stabilizacja błon komórkowych, stężenie elektrolitów, zespół nadnerczowo-płciowy, zwężenie oskrzeli