Właściwości farmakodynamiczne metyloprednizolonu

Metyloprednizolon należy do grupy farmakoterapeutycznej glikokortykosteroidów (kod ATC: H02AB04) i jest przedstawicielem niefluorowanych glikokortykosteroidów stosowanych w leczeniu układowym. Substancja aktywna charakteryzuje się zależnym od dawki wpływem na metabolizm praktycznie wszystkich tkanek organizmu. W warunkach fizjologicznych działanie to jest niezbędne do życia, ponieważ odpowiada za utrzymanie homeostazy organizmu zarówno w spoczynku, jak i podczas obciążenia, a także reguluje aktywność układu immunologicznego.¹

Siła działania i profil farmakologiczny

Pod względem siły działania farmakologicznego, 8 mg metyloprednizolonu odpowiada 40 mg hydrokortyzonu. Istotną cechą odróżniającą metyloprednizolon od innych glikokortykosteroidów jest praktycznie brak działania mineralokortykoidowego, co ma znaczenie kliniczne podczas prowadzenia terapii w różnych wskazaniach. W przeciwieństwie do metyloprednizolonu, hydrokortyzon wykazuje działanie mineralokortykosteroidowe, które w mniejszym stopniu występuje także w przypadku prednizonu. Dzięki temu, nawet podczas stosowania produktu Meprelon w dużych dawkach, stężenia elektrolitów w surowicy krwi pozostają stabilne, w zakresie wartości prawidłowych.²

Zastosowanie w leczeniu substytucyjnym

W przypadku braku czynności lub niewydolności kory nadnerczy, metyloprednizolon stosowany w dawkach fizjologicznych może skutecznie zastąpić endogenny hydrokortyzon. W warunkach równowagi metabolicznej wpływa na przemianę węglowodanów, białek i lipidów. Należy jednak pamiętać, że ze względu na brak działania mineralokortykoidowego, podczas leczenia substytucyjnego w przypadku niewydolności kory nadnerczy konieczne jest dodatkowe podawanie mineralokortykosteroidów.³

W leczeniu zespołu nadnerczowo-płciowego metyloprednizolon zastępuje kortyzol, którego niedobór wynika z wady enzymatycznej, jednocześnie hamując nadmierne wytwarzanie hormonu kortykotropowego w przysadce oraz androgenów w korze nadnerczy. W przypadkach, gdy defekt enzymatyczny obejmuje również syntezę mineralokortykosteroidu, konieczne jest jego dodatkowe podawanie.⁴

Przeciwzapalne i immunosupresyjne działanie

Przy stosowaniu dawek większych od dawek substytucyjnych, metyloprednizolon wykazuje szybkie działanie przeciwzapalne (przeciwwysiękowe i hamujące proliferację) oraz opóźnione działanie immunosupresyjne. Mechanizm działania przeciwzapalnego obejmuje hamowanie chemotaksji i aktywności komórek układu immunologicznego, a także blokowanie uwalniania i działania mediatorów reakcji zapalnych i immunologicznych, takich jak enzymy lizosomalne, prostaglandyny i leukotrieny.⁵

Długotrwałe leczenie z zastosowaniem dużych dawek metyloprednizolonu prowadzi do zaniku układu immunologicznego oraz kory nadnerczy, co stanowi istotny czynnik ryzyka podczas prowadzenia terapii długoterminowej.⁶

Działanie w chorobach układu oddechowego

W leczeniu zwężenia dróg oddechowych metyloprednizolon wykazuje dodatkowy efekt zwiększający działanie beta-adrenomimetyków rozszerzających oskrzela (tzw. efekt permisywny). Jego korzystne działanie polega przede wszystkim na:⁷

• Zahamowaniu procesów zapalnych w drogach oddechowych
• Łagodzeniu lub zapobieganiu obrzękowi błony śluzowej
• Hamowaniu skurczu oskrzeli
• Hamowaniu lub ograniczeniu wytwarzania śluzu
• Obniżeniu lepkości wydzielanego śluzu

Powyższe efekty terapeutyczne wynikają z następujących mechanizmów działania:⁸

• Uszczelnienie naczyń – ogranicza przenikanie mediatorów zapalenia i płynów do tkanek
• Stabilizacja błon komórkowych – zmniejsza uwalnianie mediatorów prozapalnych
• Normalizacja wrażliwości mięśni gładkich oskrzeli na beta-2-adrenomimetyki, która często ulega obniżeniu wskutek długotrwałego stosowania tych leków
• Zahamowanie reakcji alergicznych typu I (natychmiastowych) – efekt widoczny od drugiego tygodnia leczenia