Włókniakogruczolak piersi
Epidemiologia
Włókniakogrusczolak piersi (fibroadenoma) jest najczęstszym łagodnym guzem piersi, szczególnie u kobiet w wieku rozrodczym, z najwyższą częstością występowania między 15 a 35 rokiem życia, a szczyt zachorowań przypada na wiek 20-30 lat (zwłaszcza 21-25 lat). Częstość występowania w populacji światowej wynosi około 10-15%, jednak w badaniu z Chin (prowincja Guangdong) u kobiet 18-40 lat sięgała aż 27,6%. Czynniki ryzyka obejmują rasę (częstsze u kobiet afroamerykańskich), wyższy status społeczno-ekonomiczny, środowisko miejskie (72% przypadków), stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych, przyrost masy ciała ≥3 kg w ciągu 18 lat, silny stres oraz historię rodzinną raka piersi. Włókniakogrusczolaki wykazują zmienność pod wpływem hormonów – powiększają się przed miesiączką, w ciąży i podczas karmienia piersią. Około 1/3 zmian może samoistnie zmniejszyć się lub zniknąć, 1/3 powiększyć, a reszta pozostaje stabilna.
Epidemiologia włókniakogrusczolaka piersi
Włókniakogrusczolak piersi (fibroadenoma) jest najczęstszym łagodnym guzem piersi, szczególnie u młodych kobiet. Szacuje się, że około 10% światowej populacji kobiet doświadcza włókniakogrusczolaka piersi przynajmniej raz w życiu12. Niektóre badania wskazują nawet na wyższą częstość występowania – do 15% kobiet3. W badaniu przeprowadzonym w prowincji Guangdong w Chinach stwierdzono, że częstość występowania włókniakogrusczolaka u kobiet w wieku 18-40 lat wynosi aż 27,6%4.
Rozkład wiekowy
Włókniakogrusczolak piersi występuje najczęściej u kobiet w wieku rozrodczym, ze szczególnym nasileniem w określonych przedziałach wiekowych:
- Najczęściej występuje u kobiet między 15 a 35 rokiem życia15
- Szczyt zachorowalności przypada na wiek 20-30 lat, z najbardziej intensywnym występowaniem w grupie wiekowej 21-25 lat63
- U kobiet rasy kaukaskiej szczyt zachorowalności przypada na wiek powyżej 20 lat, podczas gdy u kobiet rasy afroamerykańskiej, latynoskiej i innych kobiet o ciemniejszym kolorze skóry występuje wcześniej, w późnych latach nastoletnictwa2
Częstość występowania włókniakogrusczolaka zmniejsza się wraz z wiekiem i rzadko występuje u kobiet po 40 roku życia17. Mniej niż 5% przypadków dotyczy kobiet powyżej 50 roku życia38. W ostatnich latach, wraz z powszechnym stosowaniem terapii hormonalnej zastępczej (HRT), wzrosła częstość występowania włókniakogrusczolaka również w tej grupie wiekowej2.
Czynniki demograficzne i ryzyka
Badania wykazały, że występowanie włókniakogrusczolaka ma związek z różnymi czynnikami demograficznymi i czynnikami ryzyka:
- Występuje częściej u kobiet rasy afroamerykańskiej niż u kobiet rasy kaukaskiej910
- Wyższa częstość występowania u kobiet z wyższych klas społeczno-ekonomicznych11
- Częściej występuje u kobiet miejskich (72% przypadków)12
- Wskaźnik masy ciała (BMI) i liczba ciąż donoszonych wykazują ujemną korelację z ryzykiem występowania włókniakogrusczolaka11
- Czynniki hormonalne związane z cyklem miesiączkowym mają wpływ na rozwój włókniakogrusczolaka13
- Stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych może zwiększać ryzyko14
- Otyłość lub przyrost masy ciała (≥3 kg) w ciągu 18 lat zwiększa ryzyko pojawienia się włókniakogrusczolaka15
- Silny stres może zwiększać ryzyko poprzez podwyższenie endogennego poziomu estrogenu15
Historia rodzinna raka piersi jest również istotnym czynnikiem. Kobiety, które mają krewnych pierwszego stopnia chorujących na raka piersi, powinny być dokładniej monitorowane pod kątem cech złośliwych w porównaniu z pacjentkami bez takiej historii rodzinnej116.
Nadzór i monitorowanie włókniakogrusczolaka piersi
Ze względu na łagodny charakter większości włókniakogruszcolaków, monitorowanie jest najczęstszym zalecanym postępowaniem. Jednak protokoły nadzoru różnią się w zależności od charakterystyki guza i czynników ryzyka pacjentki.
Standardowe protokoły monitorowania
Dla typowych włókniakogruszcolaków zaleca się następujące postępowanie:
- Badania kontrolne co 6 miesięcy przez 1-2 lata w celu upewnienia się, że guz jest stabilny (nie rośnie ani nie zmienia się)1718
- W przypadku włókniakogruszcolaków zaklasyfikowanych jako BI-RADS 3, wytyczne zalecają badanie palpacyjne połączone z badaniem ultrasonograficznym co 6 miesięcy18
- U pacjentek ze stabilnymi zmianami, regularnie monitorowanymi przez 2 lata, odstęp między badaniami może być wydłużony do 12 miesięcy18
- W przypadku zmian zdiagnozowanych jako włókniakogrusczolak wyłącznie na podstawie badań obrazowych, zaleca się krótkoterminową (co 6 miesięcy przez 2 lata) kontrolę obrazową6
- Dla włókniakogruszcolaków potwierdzonych biopsją można rozważyć dłuższe odstępy między badaniami kontrolnymi6
Amerykańskie Kolegium Radiologów (American College of Radiology) w swoich kryteriach dotyczących wyczuwalnych guzów piersi stwierdza, że krótkoterminowa kontrola obrazowa (np. co 6 miesięcy przez 2 lata) jest rozsądną alternatywą dla biopsji w przypadku litych mas o prawdopodobnie łagodnych cechach sugerujących włókniakogrusczolaka19.
Wskazania do biopsji lub wycięcia
Chociaż większość włókniakogruszcolaków może być bezpiecznie monitorowana, istnieją sytuacje, w których zaleca się biopsję lub wycięcie:
- Większe włókniakogrusczolaki (3-4 cm średnicy) powinny być rozważone do biopsji wycinającej, niezależnie od wieku pacjentki i wyników potrójnego badania20
- Każda zmiana, która jest monitorowana i znacznie zwiększa swoją wielkość lub rozwija atypowe cechy w badaniach obrazowych, powinna zostać poddana ponownej biopsji lub rozważona do biopsji wycinającej20
- Inne wskazania do wycięcia obejmują: rozmiar guza przy pierwszej prezentacji 2-5 cm (lub większy); powiększanie się guza podczas 2-12 miesięcy obserwacji; mnogie guzy piersi lub obustronne guzy piersi; oraz niepokój pacjentki, rodziców lub lekarza21
- Amerykańskie Towarzystwo Chirurgów Piersi (American Society of Breast Surgeons) zaleca, aby nie wycinać rutynowo potwierdzone biopsją włókniakogrusczolaki o średnicy ≤2 cm19
W przypadku włókniakogruszcolaków u dzieci i młodzieży, obserwacja sama w sobie jest rozsądnym podejściem dla bezobjawowych zmian19. Biopsja gruboigłowa pod kontrolą USG jest najlepszą procedurą diagnostyczną dla zmian widocznych w USG22.
Monitorowanie włókniakogruszcolaków złożonych
Włókniakogrusczolaki złożone wymagają szczególnej uwagi w monitorowaniu ze względu na nieco podwyższone ryzyko rozwoju raka piersi:
- Dupont i współpracownicy w 1994 roku zauważyli, że skumulowane ryzyko inwazyjnego raka piersi u kobiet z włókniakogruszcolakami złożonymi było 3,1 razy większe niż ryzyko w normalnej populacji i 1,89 razy większe niż u kobiet z prostymi włókniakogruszcolakami23
- Zalecali, aby pacjentki z włókniakogruszcolakami złożonymi były poddawane kontrolnym badaniom mammograficznym, począwszy od 35 lub 40 roku życia23
- Średni wiek grupy z włókniakogruszcolakami złożonymi wynosił 42 lata (zakres 22-70 lat), a średnia wielkość 1,9 cm, które były większe niż średnia wielkość prostych włókniakogruszcolaków (1,9 vs 1,3 cm)22
W przypadku podejrzenia zmiany promienistej (radial scar), która może współistnieć z włókniakogruszcolakiem, zaleca się biopsję gruboigłową. Względne ryzyko raka piersi dla kobiet ze zmianą promienistą wynosi 1,88; gdy obecna jest również atypia, względne ryzyko wzrasta do 2,8124.
Znaczenie nadzoru epidemiologicznego
Nadzór epidemiologiczny włókniakogrusczolaka piersi jest istotny z kilku powodów:
Ocena ryzyka raka piersi
Zrozumienie związku między włókniakogruszcolakiem a ryzykiem raka piersi jest kluczowe dla odpowiedniego nadzoru:
- Proste włókniakogrusczolaki nie zwiększają znacząco ryzyka raka piersi2526
- Włókniakogrusczolaki złożone nieco zwiększają ryzyko w porównaniu do prostych włókniakogruszcolaków25
- Ryzyko transformacji złośliwej jest niezwykle niskie i według doniesień waha się w granicach 0,01-0,3%7
- Amerykańskie Towarzystwo Raka (American Cancer Society) stwierdza, że kobiety z włókniakogruszcolakami złożonymi mają około półtora raza większe ryzyko rozwoju raka piersi niż kobiety bez guzków piersi27
Interesujące jest, że badanie przeprowadzone wśród afroamerykańskich kobiet wykazało, że w przeciwieństwie do kobiet z innymi zmianami łagodnymi (SIR 1,41; 95% CI 1,20, 1,66), kobiety z włókniakogruszcolakami nie miały zwiększonego ryzyka rozwoju raka piersi w porównaniu z populacją ogólną (SIR 0,94; 95% CI 0,75, 1,18)28.
Znaczenie badań obrazowych w nadzorze
Badania obrazowe, szczególnie ultrasonografia, odgrywają kluczową rolę w nadzorze włókniakogruszcolaków:
- Ultrasonografia wykazuje wysoką zgodność z diagnozą histologiczną, co wskazuje, że jest to dokładna procedura diagnostyczna dla włókniakogrusczolaka, o wysokiej czułości i swoistości przy braku biopsji piersi4
- USG i badanie dopplerowskie odgrywają specyficzną rolę w diagnozowaniu włókniakogruszcolaków, różnicowaniu między typowymi i atypowymi oraz ocenie wpływu obrazowania na postępowanie z pacjentem (biopsja vs. obserwacja)23
- Bezpieczne jest niewykonywanie biopsji typowych włókniakogruszcolaków u młodych kobiet, gdy prezentacja kliniczna i sonograficzna spełnia ścisłe kryteria, ponieważ u tych pacjentek ultrasonografia i patologia mają dobre wskaźniki zgodności, a przeoczenie diagnozy choroby złośliwej jest rzadkie18
Badanie przeprowadzone w Chinach wykazało, że ultrasonografia jest dokładnym narzędziem do klinicznej diagnozy włókniakogrusczolaka. Przy użyciu tej metody wykazano, że częstość występowania włókniakogrusczolaka wynosi aż 27,6% w zdrowej populacji w południowych Chinach4.
Znaczenie dla zdrowia publicznego
Nadzór epidemiologiczny włókniakogruszcolaków ma istotne implikacje dla zdrowia publicznego:
- Włókniakogrusczolaki stanowią około 50% wszystkich biopsji piersi, a wskaźnik ten wzrasta do 75% w przypadku biopsji u kobiet poniżej 20 roku życia911
- Mnogie włókniakogrusczolaki występują w 10-25% przypadków9
- Włókniakogrusczolaki stanowią około 12% wszystkich objawowych guzów piersi3
- W populacji młodzieży 10-40% włókniakogruszcolaków może samoistnie ustępować2
Dokładne dane epidemiologiczne są istotne dla tworzenia modeli ryzyka raka piersi i oceny klinicznej, szczególnie wśród kobiet afroamerykańskich, u których włókniakogrusczolaki są powszechne29. Badanie sugeruje, że włókniakogrusczolaki nie zwiększają ryzyka późniejszego wystąpienia raka piersi, co ostatecznie może poprawić szacunki ryzyka wykorzystywane w modelach ryzyka raka piersi, zmniejszyć niepokój pacjentek i poprawić postępowanie z włókniakogruszcolakiem w praktyce klinicznej poprzez zmniejszenie nadmiernego badania i nadmiernego leczenia tej populacji29.
Włókniakogrusczolaki są wrażliwe na zmiany hormonalne. Często zmieniają się w trakcie cyklu miesiączkowego, stając się bardziej widoczne i bardziej tkliwe przed miesiączką. Mogą powiększać się w czasie ciąży i podczas karmienia piersią8. Szacuje się, że około jedna trzecia włókniakogruszcolaków, jeśli pozostawi się je bez interwencji, zmniejszy swoją wielkość lub nawet całkowicie zniknie. Kolejna jedna trzecia zwiększy swoją wielkość, a reszta pozostanie bez zmian8.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.