tężec matczyny
Tężec matczyny (tężec noworodków) to ostra choroba zakaźna występująca u noworodków, wywołana przez neurotoksynę produkowaną przez bakterię Clostridium tetani. Zakażenie najczęściej następuje poprzez zakażenie kikuta pępowiny, szczególnie przy porodach w niehigienicznych warunkach lub przy stosowaniu tradycyjnych, niesterylnych praktyk pielęgnacji pępowiny.
Objawy tężca matczynego pojawiają się zwykle między 3 a 14 dniem życia noworodka i obejmują trudności w ssaniu, sztywność mięśniową, drgawki oraz charakterystyczny spazmatyczny uśmiech (risus sardonicus). Śmiertelność w przypadku tężca noworodków jest bardzo wysoka i może sięgać 70-100% w regionach o ograniczonym dostępie do intensywnej opieki medycznej.
Profilaktyka tężca matczynego opiera się przede wszystkim na szczepieniach kobiet w ciąży przeciwko tężcowi, co zapewnia bierną odporność noworodka poprzez transfer przeciwciał przez łożysko. WHO zaleca również stosowanie czystych praktyk porodowych i odpowiednią pielęgnację pępowiny. Dzięki skutecznym programom immunizacji, tężec noworodków został wyeliminowany w wielu krajach rozwiniętych, jednak nadal pozostaje istotnym problemem zdrowotnym w krajach o niskim statusie socjoekonomicznym.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Tężec – Etiologia i przyczyny
Tężec jest ostrą chorobą zakaźną układu nerwowego wywołaną przez Clostridium tetani, Gram-dodatnią, beztlenową laseczkę wytwarzającą przetrwalniki, które mogą przetrwać w środowisku przez wiele lat. Zakażenie następuje przez przerwanie ciągłości skóry lub błon śluzowych, zwłaszcza w ranach penetrujących, zanieczyszczonych glebą, martwą tkanką lub odchodami. Po wniknięciu do organizmu i namnażaniu w warunkach beztlenowych bakterie produkują neurotoksynę tetanospazminę, która blokuje uwalnianie neuroprzekaźników hamujących (glicyny i GABA) w ośrodkowym układzie nerwowym, prowadząc do niekontrolowanych skurczów mięśni i sztywności. Toksyna przemieszcza się wstecznie wzdłuż aksonów neuronów ruchowych do rdzenia kręgowego i pnia mózgu, powodując nadaktywność neuronów ruchowych. Ryzyko zachorowania zwiększają m.in. brak szczepień, wiek powyżej 70 lat, cukrzyca, immunosupresja oraz głębokie rany zanieczyszczone glebą. Wskaźnik śmiertelności wynosi 10-20% przy optymalnej opiece, a w krajach rozwijających się tężec pozostaje istotnym problemem zdrowotnym, powodując 213 000-293 000 zgonów rocznie na świecie.
Clostridium tetani, immunoglobulina przeciwtężcowa, immunosupresja, kwas gamma-aminomasłowy, nadtlenek wodoru, neuroprzekaźnik hamujący, odnerwienie neuronu ruchowego, ośrodkowy układ nerwowy, owrzodzenie żylne, przetrwalnik, rana penetrująca, stopa cukrzycowa, szczepionka DTP, szczepionka przeciwtężcowa, tetanospazmina, tężec, tężec matczyny, tężec noworodkowy, toksyna botulinowa, uraz zmiażdżeniowy, złamanie otwarte - Leksykon chorób i schorzeń
Tężec – Zapobieganie i profilaktyka
Tężec jest ostrą infekcją bakteryjną wywołaną przez Clostridium tetani, produkującą neurotoksynę, której profilaktyka opiera się na szczepieniach ochronnych oraz właściwym postępowaniu z ranami. Zalecenia WHO i CDC przewidują podanie 6 dawek szczepionki zawierającej toksoid tężcowy (3 dawki podstawowe i 3 dawki przypominające), w tym schemat DTaP dla niemowląt i dzieci (dawki w 2, 4, 6 miesiącu, 15-18 miesiącu oraz 4-6 roku życia), dawkę Tdap dla nastolatków (11-12 lat) oraz dawki przypominające Td lub Tdap co 10 lat u dorosłych. Szczególne znaczenie ma podanie dawki Tdap kobietom w ciąży między 27. a 36. tygodniem, co redukuje śmiertelność tężca noworodkowego o około 94%. W przypadku ran wysokiego ryzyka (głębokie >1 cm, zanieczyszczone, martwicze, oparzeniowe, ugryzienia) konieczne jest dokładne oczyszczenie chirurgiczne oraz ocena statusu szczepień pacjenta w celu wdrożenia profilaktyki poekspozycyjnej.
amoksycylina z kwasem klawulanowym, antytoksyna, chirurgiczne opracowanie rany, Clostridium tetani, dawka przypominająca, immunoglobulina przeciwtężcowa, infekcja bakteryjna, martwica tkanek, metronidazol, neurotoksyna, niedobór odporności, odporność humoralna, okres inkubacji tężca, profilaktyka poekspozycyjna, szczepienie ochronne, szczepionka DTaP, szczepionka przeciwtężcowa, tężec, tężec matczyny, tężec noworodkowy, toksyna tężcowa, uraz zmiażdżeniowy - Leksykon chorób i schorzeń
Tężec – Epidemiologia
Tężec jest ostrą chorobą zakaźną układu nerwowego wywoływaną przez toksynę Clostridium tetani, charakteryzującą się sztywnością mięśni i bolesnymi skurczami, zwłaszcza mięśni szczęki i szyi. Pomimo powszechnego stosowania szczepionek, tężec pozostaje problemem zdrowia publicznego, szczególnie w krajach o niskim poziomie zaszczepienia i niehigienicznych warunkach porodowych. Globalna śmiertelność z powodu tężca spadła z 356 000 zgonów w 1990 roku do około 34 700 w 2019 roku, a częstość występowania zmniejszyła się o 88%. W USA od 2000 roku notuje się mniej niż 50 przypadków rocznie, ze wskaźnikiem śmiertelności 7,2% w latach 2009-2017. Szczególnie narażone są osoby starsze, niezaszczepione lub z nieaktualnymi dawkami przypominającymi, a także pacjenci z cukrzycą i użytkownicy narkotyków dożylnych. Tężec noworodkowy, choć rzadki w krajach rozwiniętych, nadal powoduje znaczną śmiertelność w regionach o ograniczonych zasobach, gdzie stosowane są niehigieniczne praktyki porodowe.
anatoksyna tężcowa, błonica, Clostridium tetani, cukrzyca, dawka przypominająca, immunoglobulina przeciwtężcowa, krztusiec, narkotyki drogą iniekcji, oparzenie, poliomyelitis, profilaktyka poekspozycyjna, rana chirurgiczna, różyczka, szczepionka pentawalentna, sztywność mięśni, tężec matczyny, tężec noworodkowy, toksoid tężcowy, toksyna, upośledzona odporność, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wskaźnik śmiertelności, wskaźnik zachorowalności, zachorowalność, zespół różyczki wrodzonej