Migrena
Epidemiologia
Migrena jest powszechnym zaburzeniem neurologicznym o globalnym rozpowszechnieniu wynoszącym 14-15%, z wyraźną przewagą u kobiet (~20%) w porównaniu do mężczyzn (~10%). Występuje najczęściej w wieku 30-49 lat, z szczytem zachorowań na migrenę z aurą u dziewcząt w wieku 12-13 lat (14,1/1000 osobolat) oraz bez aury między 14 a 17 rokiem życia (18,9/1000 osobolat). Migrena przewlekła, definiowana jako ból głowy ≥15 dni/miesiąc, dotyka 1,4-2,2% populacji i wiąże się z większym obciążeniem chorobowym oraz częstszym, lecz często nieskutecznym leczeniem. Epidemiologia wskazuje na istotne różnice regionalne i etniczne, np. najwyższe rozpowszechnienie wśród rdzennych Amerykanów (18,4%) i najniższe u Amerykanów azjatyckiego pochodzenia (11,3%). Migrena jest trzecią najważniejszą przyczyną lat życia skorygowanych niepełnosprawnością (DALY) wśród chorób neurologicznych, odpowiadając za 4,9% globalnego obciążenia chorobowego i generując znaczne koszty ekonomiczne, np. ponad 13 mld USD rocznie w USA z powodu utraty produktywności.
- Epidemiologia migreny
- Częstotliwość występowania migreny
- Różnice między płciami w epidemiologii migreny
- Różnice wiekowe w występowaniu migreny
- Różnice etniczne i socjoekonomiczne
- Migrena u dzieci i młodzieży
- Migrena przewlekła
- Rodzaje migreny w kontekście epidemiologicznym
- Obciążenie chorobowe związane z migreną
- Diagnoza i dostęp do opieki zdrowotnej
- Czynniki ryzyka i wyzwalacze migreny
- Migrena i choroby współistniejące
- Monitorowanie i nadzór epidemiologiczny migreny
- Implikacje dla zdrowia publicznego i polityki zdrowotnej
Epidemiologia migreny
Migrena jest jednym z najczęstszych zaburzeń neurologicznych na świecie, charakteryzującym się wysoką chorobowością i znacznym wpływem na jakość życia. Według aktualnych danych epidemiologicznych, migrena dotyka ponad miliard osób rocznie na całym świecie, co czyni ją istotnym problemem zdrowia publicznego12. Globalne, standaryzowane względem wieku rozpowszechnienie migreny wzrosło o 1,7% w latach 1990-2019, osiągając w 2019 roku 1,1 miliarda przypadków oraz 525,5 lat życia z niepełnosprawnością (YLD) na 100 000 populacji1.
Częstotliwość występowania migreny
Aktualne dane wskazują, że globalne rozpowszechnienie migreny szacuje się na 14-15% populacji ogólnej34. Częstość występowania różni się znacząco w zależności od regionu geograficznego, wieku oraz płci. W krajach zachodnich wskaźniki są nieco wyższe niż w Azji i Afryce5. W Stanach Zjednoczonych migrena dotyka około 18% kobiet i 6% mężczyzn w ciągu roku6. W Europie migrena występuje u 12-28% osób na pewnym etapie życia, z roczną częstością 6-15% u dorosłych mężczyzn i 14-35% u dorosłych kobiet5.
W siedmiu głównych rynkach farmaceutycznych (7MM: USA, Francja, Niemcy, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania i Japonia) łączna liczba przypadków migreny wzrośnie według prognoz z 72 739 456 przypadków w 2020 roku do 73 708 346 przypadków w 2030 roku, przy rocznym wskaźniku wzrostu 0,13%7. W dłuższej perspektywie, do 2033 roku, przewiduje się wzrost do 75 452 770 przypadków8.
Różnice między płciami w epidemiologii migreny
Jedną z najbardziej charakterystycznych cech epidemiologicznych migreny jest znacząca różnica w częstości występowania między płciami1. Migrena dotyka około trzy razy więcej kobiet niż mężczyzn9. W Stanach Zjednoczonych roczna częstość migreny wynosi około 18% u kobiet i 6% u mężczyzn106. Ta dysproporcja jest jeszcze bardziej wyraźna w okresie reprodukcyjnym kobiet, gdzie stosunek kobiet do mężczyzn może wynosić 3,5:1 w wieku 40 lat6.
Co ciekawe, przed okresem dojrzewania proporcje są odwrócone – częstość występowania migreny jest wyższa u chłopców niż u dziewcząt56. Ta różnica związana z płcią przypisywana jest głównie wahaniom hormonalnym podczas cyklu miesiączkowego, ciąży i menopauzy u kobiet2.
Różnice wiekowe w występowaniu migreny
Migrena może pojawić się w każdym wieku, ale jej częstość występowania zmienia się znacząco w zależności od etapu życia. Szczyt zachorowań przypada na okres między 30 a 49 rokiem życia, co pokrywa się z okresem intensywnych obowiązków osobistych, zawodowych i rodzinnych2.
Badania dotyczące zachorowalności wykazały, że w przypadku migreny z aurą szczyt występowania u dziewcząt przypada na wiek 12-13 lat (14,1/1000 osobolat), natomiast migrena bez aury osiąga szczyt między 14 a 17 rokiem życia (18,9/1000 osobolat). U chłopców szczyt zachorowalności na migrenę z aurą pojawia się wcześniej, około 5 roku życia (6,6/1000 osobolat), a dla migreny bez aury między 10 a 11 rokiem życia (10/1000 osobolat)1112.
Po 50 roku życia częstość występowania migreny generalnie maleje, szczególnie u kobiet po menopauzie513. W populacji osób powyżej 70 roku życia wskaźniki migreny u mężczyzn i kobiet są zbliżone, osiągając około 5%13.
Różnice etniczne i socjoekonomiczne
Występowanie migreny różni się również w zależności od pochodzenia etnicznego. Badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wskazują, że częstość występowania migreny jest najwyższa wśród rdzennych Amerykanów i mieszkańców Alaski (18,4%), a najniższa wśród Amerykanów pochodzenia azjatyckiego (11,3%)10. Wśród kobiet wszystkich ras i grup etnicznych migrena występuje częściej niż u mężczyzn, przy czym migrena przewlekła (15 lub więcej dni z bólem głowy miesięcznie) występuje najczęściej u kobiet pochodzenia hiszpańskiego, a najrzadziej u białych mężczyzn10.
Rozpowszechnienie migreny wśród mniejszości rasowych i etnicznych może być wyższe niż wskazują oficjalne dane ze względu na bariery w dostępie do opieki zdrowotnej i diagnostyki10. W Stanach Zjednoczonych rozpowszechnienie migreny jest odwrotnie skorelowane z dochodami gospodarstwa domowego i poziomem wykształcenia, jednak w skali międzynarodowej związek między migreną a statusem socjoekonomicznym nie jest jednoznaczny14.
Migrena u dzieci i młodzieży
Migrena stanowi jeden z najczęstszych pierwotnych bólów głowy u dzieci i młodzieży, będąc jedną z najbardziej rozpowszechnionych i upośledzających form bólu w tej grupie wiekowej15. Systematyczny przegląd i metaanaliza 48 badań epidemiologicznych wykazały, że łączna częstość występowania migreny w tej populacji wynosi około 11% [95% CI: 9-14%], z czego migrena bez aury stanowi 8% [95% CI: 5-12%], a migrena z aurą 3% [95% CI: 2-4%]15.
Ogólna częstość występowania pierwotnych bólów głowy u dzieci i młodzieży jest zaskakująco wysoka i wynosi 62% [95% CI: 53-70%], z wyższą częstością u dziewcząt (38% [95% CI: 16-66%]) niż u chłopców (27% [95% CI: 11-53%])15. Częstość migreny wzrasta wraz z wiekiem – od około 5% u dzieci w wieku 5-10 lat do około 15% u nastolatków16.
Szczególnie narażoną grupą są studenci uniwersytetów, gdzie częstość występowania migreny waha się od 9,0% w Chinach do 27,9% w Kuwejcie17. Podkreśla to potrzebę zwiększonej świadomości i skutecznego zarządzania migreną w tej populacji, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że stres – najczęstszy czynnik wyzwalający migrenę – jest powszechny w środowisku akademickim17.
Migrena przewlekła
Migrena przewlekła, definiowana jako występowanie bólu głowy przez 15 lub więcej dni w miesiącu, z czego przynajmniej 8 dni ma charakter migrenowy, stanowi szczególnie obciążającą formę tego schorzenia. Globalne rozpowszechnienie migreny przewlekłej szacuje się na 1,4-2,2% populacji518.
Większość przypadków migreny przewlekłej rozwija się z migreny epizodycznej, przy czym zidentyfikowano kilka czynników ryzyka progresji18. Migrena przewlekła wiąże się z większym obciążeniem chorobowym, większą niepełnosprawnością i częstszym korzystaniem z opieki zdrowotnej niż migrena epizodyczna19.
Interesujące jest to, że osoby z migreną przewlekłą częściej konsultują się z pracownikami ochrony zdrowia niż osoby z migreną epizodyczną (43,2% vs 34,2%), ale jednocześnie rzadziej otrzymują trafną diagnozę (16,9% vs 72,6%)19. Wskazuje to na potrzebę poprawy diagnostyki migreny przewlekłej w systemach opieki zdrowotnej.
Rodzaje migreny w kontekście epidemiologicznym
Z epidemiologicznego punktu widzenia, migrena zazwyczaj dzielona jest na dwa główne typy: migrenę bez aury i migrenę z aurą. Migrena bez aury jest bardziej rozpowszechniona niż migrena z aurą, z proporcją między 1,5:1 a 2:113.
W populacji przedpokwitaniowej i pomenopauzalnej migrena z aurą jest nieco częstsza niż wśród osób w wieku 15-50 lat13. Badania wykazały również, że nadwyżka migreny obserwowana u kobiet w wieku reprodukcyjnym jest głównie związana z migreną bez aury13.
Warto również zwrócić uwagę na specyficzne podtypy migreny. Na przykład, migrena przedsionkowa (vestibular migraine), charakteryzująca się zawrotami głowy lub zaburzeniami równowagi towarzyszącymi napadom migrenowym, ma roczną częstość występowania około 2,7% wśród dorosłych w Stanach Zjednoczonych20. Wariant ten jest częstszy u osób poniżej 40 roku życia, u kobiet oraz u osób z zaburzeniami lękowymi, depresją lub po przebytym urazie głowy20.
Migrena hemiplegiczna, zarówno w formie rodzinnej, jak i sporadycznej, występuje z częstością około 0,03% populacji ogólnej21. Natomiast migrena podstawna i migrena z aurą bez bólu głowy są częstsze u kobiet niż u mężczyzn21.
Obciążenie chorobowe związane z migreną
Migrena stanowi ogromne obciążenie zarówno dla poszczególnych osób, jak i dla całego społeczeństwa22. Według Światowej Organizacji Zdrowia, migrena zajmuje 19. miejsce wśród wszystkich przyczyn lat życia z niepełnosprawnością (YLD) na świecie14. W grupie wiekowej 15-49 lat migrena jest główną przyczyną niepełnosprawności2316.
W skali globalnej migrena odpowiada za 4,9% ogólnego obciążenia chorobowego, mierzonego w latach życia z niepełnosprawnością34. Zaburzenia bólowe głowy, w tym migrena, zajmują trzecie miejsce (po udarze i demencji) pod względem ogólnego obciążenia chorobami neurologicznymi, mierzonego w latach życia skorygowanych niepełnosprawnością (DALY) w 2019 roku24.
Ekonomiczne koszty związane z utratą produktywności z powodu migreny w amerykańskiej sile roboczej przekraczają 13 miliardów dolarów rocznie, głównie w formie zmniejszonej wydajności pracy25. Migrena i inne bóle głowy mogą wpływać na zdolność do pracy poprzez zmniejszoną produktywność oraz na relacje międzyludzkie24.
Diagnoza i dostęp do opieki zdrowotnej
Pomimo wysokiej częstości występowania i znacznego obciążenia chorobowego, migrena pozostaje niedodiagnozowana i niedostatecznie leczona na całym świecie2426. Wiele osób cierpiących na migrenę nie otrzymuje właściwej diagnozy i opieki24.
Międzynarodowe badanie Chronic Migraine Epidemiology and Outcomes-International (CaMEO-I) przeprowadzone w sześciu krajach (Kanada, Francja, Niemcy, Japonia, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone) wykazało, że wśród osób potrzebujących opieki medycznej z powodu migreny, mniej niż 15% pokonuje wszystkie trzy podstawowe bariery w dostępie do optymalnej opieki klinicznej: konsultację z odpowiednim specjalistą, uzyskanie trafnej diagnozy oraz otrzymanie właściwego leczenia19.
Największą barierą okazała się konsultacja – tylko 35% respondentów zgłosiło, że jest obecnie pod opieką klinicysty z powodu bólów głowy19. Wskaźniki samodzielnie zgłaszanej diagnozy migreny wśród osób spełniających kryteria Międzynarodowej Klasyfikacji Bólów Głowy (ICHD-3) wahały się od 42,8% (Japonia) do 49,3% (USA)27.
Brak wiedzy wśród pracowników ochrony zdrowia jest główną barierą kliniczną w diagnozowaniu i leczeniu migreny26. Badania przedstawione na Dorocznym Spotkaniu Naukowym Amerykańskiego Towarzystwa Bólu Głowy (AHS) podkreśliły, że migrena nadal jest leczona niespecyficznymi lekami przeciwbólowymi, przy czym opioidy były najczęściej przepisywanymi lekami na ostry napad migreny28.
Czynniki ryzyka i wyzwalacze migreny
Zakrojone na szeroką skalę badania epidemiologiczne zidentyfikowały kilka czynników ryzyka napadów migreny29. Wśród najczęstszych czynników wyzwalających migrenę wymienia się czynniki emocjonalne, fizyczne, dietetyczne i środowiskowe30.
Stres jest najczęstszym czynnikiem wyzwalającym, a za nim plasują się zaburzenia snu i depresja17. Rosnący poziom stresu przyczynia się do wyższej częstości występowania migreny29.
Czynniki związane ze stylem życia, takie jak brak aktywności fizycznej, nadużywanie alkoholu, palenie tytoniu i otyłość, mogą również wpływać na ryzyko migreny, chociaż ich interakcja z ryzykiem migreny jest stosunkowo słabo zbadana30.
Migrena i choroby współistniejące
Dostępne dowody potwierdzają współwystępowanie kilku zaburzeń neurologicznych z migreną29. Badania konsekwentnie wykazywały zwiększoną częstość występowania dużej depresji (MDD) i wyższe ryzyko obecnej depresji u pacjentów z migreną29.
Opisywano związek między migreną a pewnymi czynnikami psychologicznymi, takimi jak tendencja do perfekcjonizmu, neurotyczność, tłumiona agresja i melancholijny nastrój29.
Badania wykazały również, że bezdech senny i słaba jakość snu są częstsze wśród osób z migreną w porównaniu z populacją ogólną31. W badaniu CaMEO stwierdzono, że 37% badanej próby znajdowało się w grupie wysokiego ryzyka bezdechu sennego, przy czym osoby z grupy wysokiego ryzyka częściej doświadczały migreny przewlekłej niż epizodycznej i częściej były mężczyznami niż kobietami31.
Zaobserwowano również związek między migreną a zmianami strukturalnymi w mózgu. W badaniu Epidemiology of Vascular Ageing-MRI stwierdzono, że historia migreny z aurą była silnie związana z objętością głębokich hiperintensywności istoty białej i z zawałami mózgu32. Jednakże nie znaleziono dowodów na to, że ból głowy jakiegokolwiek typu, sam w sobie lub w połączeniu ze zmianami w mózgu, wiązał się z upośledzeniem funkcji poznawczych33.
Monitorowanie i nadzór epidemiologiczny migreny
Epidemiologia migreny jest młodą i rozwijającą się nauką4. Biorąc pod uwagę, że akceptowana definicja migreny jest dostępna dopiero od 1988 roku, wiele informacji w obszernym korpusie starszej literatury ma wątpliwą wiarygodność4.
Globalne Badanie Obciążenia Chorobami (GBD) stosuje znormalizowane podejście do szacowania zapadalności, rozpowszechnienia i lat życia z niepełnosprawnością (YLD) różnych chorób i stanów zdrowotnych, często segmentując dane według wieku, płci, roku i geografii23.
Istnieją duże różnice w zgłaszanym rozpowszechnieniu migreny, wynikające z różnic w czynnikach takich jak metodologia badań, wiek uczestników i geografia23. Na przykład, badanie Eurolight było europejskim sondażem, który zbierał dane od pacjentów z bólem głowy w Austrii, Francji, Niemczech, Irlandii, Włoszech, Litwie, Luksemburgu, Holandii, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii23.
W Stanach Zjednoczonych National Health Interview Survey (NHIS) regularnie gromadzi dane na temat częstości występowania migreny i ciężkich bólów głowy. Według danych z 2012 roku, 14,2% dorosłych Amerykanów w wieku 18 lat lub starszych zgłosiło występowanie migreny lub ciężkiego bólu głowy w ciągu poprzednich 3 miesięcy34.
Implikacje dla zdrowia publicznego i polityki zdrowotnej
Wysokie wskaźniki rozpowszechnienia i znaczne obciążenie chorobowe związane z migreną mają istotne implikacje dla zdrowia publicznego i polityki zdrowotnej34.
Ból głowy lub ból w głowie był czwartą wiodącą przyczyną wizyt na oddziale ratunkowym (ER) w latach 2009-2010, stanowiąc 3,1% wszystkich wizyt na ER35. We wszystkich placówkach ambulatoryjnych migrena stanowiła 0,5% wszystkich wizyt, a inne prezentacje bólu głowy 0,4% wszystkich wizyt ambulatoryjnych35.
Pomimo tych obciążeń, wiele osób z migreną nie jest diagnozowanych i leczonych, co wskazuje na potrzebę działania26. WHO opublikowała Atlas zaburzeń bólu głowy w 2011 roku, opisujący obciążenie wynikające z zaburzeń bólu głowy i dostępne zasoby do ich zmniejszenia26.
Badania epidemiologiczne są przydatne dla klinicystów w leczeniu pacjentów, ponieważ podkreślają wzorce diagnozowania i przepisywania leków, wspólne trendy w ramach choroby oraz niezaspokojone potrzeby28. W przypadku migreny wszystkie te badania podkreślają, że konieczna jest dalsza edukacja skierowana do lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, lekarzy szpitalnych i lekarzy ratunkowych, aby poprawić jakość opieki zapewnianej osobom z migreną i pomóc zmniejszyć obciążenie związane z używaniem opioidów28.
Łącznie te spostrzeżenia epidemiologiczne wzmacniają pilną potrzebę zwiększenia świadomości, ukierunkowanej edukacji i integracyjnej polityki opieki zdrowotnej, która priorytetowo traktuje dostęp, wczesną diagnozę i trwałe leczenie dla wszystkich populacji dotkniętych migreną2.
| Region/kraj | Rozpowszechnienie migreny (ogólne) | Rozpowszechnienie u kobiet | Rozpowszechnienie u mężczyzn |
|---|---|---|---|
| Globalnie | 14-15% | ~20% | ~10% |
| Stany Zjednoczone | 12% | 18-19,1% | 6-9% |
| Europa | 12-28% | 14-35% | 6-15% |
| Dzieci i młodzież (ogólnie) | 11% | – | – |
| Studenci uniwersyteccy | 9-27,9% | – | – |
| Migrena przewlekła (globalnie) | 1,4-2,2% | – | – |
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.