Guzy ślinianki przyusznej
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w guzach ślinianki przyusznej jest silnie uzależnione od histologii, stopnia zaawansowania klinicznego oraz zastosowanego leczenia. Całkowity wskaźnik 5-letniego przeżycia wynosi około 62%, natomiast w przypadku choroby nawrotowej spada do 37%. Wskaźniki przeżycia różnią się w zależności od stadium zaawansowania: dla stadium I wynoszą 97%, a dla stadium IV jedynie 15%. Dane z programu SEER wskazują na 5-letnie przeżycie na poziomie 95% dla raka zlokalizowanego, 69% dla raka regionalnego oraz 44% dla raka z przerzutami odległymi. Specyficzne podtypy, takie jak rak śluzowo-naskórkowy (P-MEC) wykazują 5-letnie przeżycie całkowite na poziomie 84,1%, natomiast rak w gruczolaku wielopostaciowym (CXPA) charakteryzuje się 5-letnim przeżyciem całkowitym około 50,3%. Mięsaki ślinianki przyusznej mają 5-letnie przeżycie całkowite na poziomie 52%, a rak gruczołowo-torbielowaty cechuje się najgorszym rokowaniem ze względu na naciekanie okołonerwowe i tendencję do nawrotów.
Guzy ślinianki przyusznej
Rokowanie ogólne
Rokowanie w przypadku guzów ślinianki przyusznej zależy od wielu czynników, w tym histologii, stopnia zaawansowania klinicznego oraz zastosowanego leczenia. Całkowity wskaźnik 5-letniego przeżycia dla wszystkich typów histologicznych i stadiów zaawansowania wynosi około 62%. Natomiast w przypadku choroby nawrotowej 5-letnie przeżycie spada do około 37%.1 Z uwagi na ryzyko nawrotu, wszyscy pacjenci z histologicznie potwierdzonym złośliwym guzem ślinianki przyusznej powinni być objęci dożywotnią obserwacją.
Badania dotyczące rokowania w guzach ślinianki przyusznej wykazują zróżnicowane wskaźniki przeżycia w zależności od stadium zaawansowania choroby. W badaniu przeprowadzonym przez Kim i wsp. na grupie 126 pacjentów leczonych z powodu pierwotnego raka przyusznicy, odnotowano następujące wskaźniki przeżycia specyficznego dla choroby w zależności od stadium zaawansowania: Stadium I (97%), Stadium II (81%), Stadium III (56%), Stadium IV (15%).2
Według danych z programu SEER (Surveillance, Epidemiology, and End Results) Narodowego Instytutu Raka (NCI), rokowanie jest ściśle związane z rozprzestrzenieniem nowotworu:3
- Rak zlokalizowany (bez przerzutów) – 95% prawdopodobieństwo 5-letniego przeżycia
- Rak regionalny (zajęcie okolicznych tkanek) – 69% prawdopodobieństwo 5-letniego przeżycia
- Rak z przerzutami odległymi – 44% prawdopodobieństwo 5-letniego przeżycia
Rokowanie w specyficznych typach histologicznych
Rak śluzowo-naskórkowy ślinianki przyusznej (P-MEC) stanowi znaczący podtyp histopatologiczny nowotworów ślinianki z wewnętrzną heterogennością i złożonością. Badania dotyczące P-MEC wykazały wskaźniki przeżycia całkowitego (OS) wynoszące 0,887 dla 3 lat, 0,841 dla 5 lat i 0,753 dla 10 lat.4 Stopień zaawansowania guza i jego stopień zróżnicowania histologicznego są kluczowymi czynnikami prognostycznymi, często kierującymi decyzjami terapeutycznymi.
Rak w gruczolaku wielopostaciowym (Carcinoma ex pleomorphic adenoma, CXPA) jest rzadkim, ale wysoce agresywnym nowotworem złośliwym. Dla CXPA w dużych gruczołach ślinowych przeżycie całkowite wynosi 62,7% po 3 latach i 50,3% po 5 latach. Przeżycie specyficzne dla nowotworu wynosi 64,4% po 3 latach i 53,5% po 5 latach.5
Pierwotny rak płaskonabłonkowy ślinianki przyusznej (pPSCC) jest rzadkim nowotworem z niekorzystnym rokowaniem – wcześniej raportowane wskaźniki 5-letniego przeżycia były niższe niż 50%.6
Mięsaki ślinianki przyusznej, rzadkie nowotwory pochodzenia mezenchymalnego, charakteryzują się globalnym wskaźnikiem przeżycia całkowitego (OS) wynoszącym 52% po 5 latach i 34,1% po 10 latach. Wskaźniki przeżycia 5-letniego dla poszczególnych stadiów zaawansowania (T1, T2, T3, T4) wynoszą odpowiednio 80,0%, 66,5%, 56,7% i 33,3%.7
Spośród wszystkich typów nowotworów ślinianki przyusznej, rak gruczołowo-torbielowaty ma najmniej korzystne rokowanie ze względu na tendencję do wzrostu wzdłuż nerwów twarzy (naciekanie okołonerwowe) oraz nawrotów nawet wiele lat po pierwszym leczeniu.8
Kluczowe czynniki prognostyczne
Główne czynniki determinujące przeżycie w nowotworach ślinianki przyusznej to histologia i stadium kliniczne. Do niekorzystnych czynników prognostycznych należą:9
- Wysoki stopień złośliwości
- Zajęcie nerwów
- Miejscowo zaawansowana choroba
- Zaawansowany wiek
- Towarzyszący ból
- Przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych
- Przerzuty odległe
- Akumulacja onkoprotein p53 lub c-erbB2
Badanie retrospektywne przeprowadzone przez Szewczyka i wsp. na 115 pacjentach z pierwotnym rakiem gruczołu ślinowego wykazało w analizie wieloczynnikowej, że wysoki stopień złośliwości guza i dodatnie marginesy chirurgiczne są niezależnymi czynnikami ryzyka nawrotu.10 Obecność przerzutów odległych wiąże się z niekorzystnym rokowaniem, z medianą przeżycia wynoszącą 4,3-7,3 miesiąca.
W nowotworach ślinianki przyusznej, stadium zaawansowania, szczególnie kategoria guza (T), jest najważniejszym czynnikiem prognostycznym. Duże guzy oraz te, które naciekają tkanki otaczające ślinianki mają mniej korzystne rokowanie.11 Guzy o wysokim stopniu złośliwości mają gorsze rokowanie niż guzy o niskim stopniu, ponieważ wykazują tendencję do szybkiego wzrostu i rozprzestrzeniania się, zwiększając ryzyko nawrotu w innych częściach ciała, takich jak płuca czy kości.
W przypadku raka śluzowo-naskórkowego ślinianki przyusznej (P-MEC), wiek pacjenta, stopień złośliwości, stadium T, stadium N, radioterapia, chemioterapia i stan cywilny zostały zidentyfikowane jako niezależne czynniki prognostyczne dla przeżycia całkowitego.12 Badania wykazały, że rokowanie u pacjentów z P-MEC jest zależne od stopnia złośliwości, z gorszym rokowaniem obserwowanym u pacjentów z wysokim stopniem złośliwości.
W przypadku raków ślinianki przyusznej naciekających podstawę czaszki, analiza systematyczna wykazała statystycznie istotną korelację między pacjentami zmarłymi z powodu guza a pacjentami zmarłymi z innych przyczyn (p=0,0001), sugerując, że inwazja podstawy czaszki negatywnie wpływa na przeżycie i powinna być uważana za niezależny czynnik prognostyczny.1314
Nowoczesne metody prognostyczne
Współczesne badania koncentrują się na opracowaniu zaawansowanych modeli prognostycznych wykorzystujących uczenie maszynowe, które przewyższają tradycyjne modele w przewidywaniu przeżycia. W przypadku raka śluzowo-naskórkowego ślinianki przyusznej (P-MEC), opracowany nomogram oparty na uczeniu maszynowym wykazał indeks zgodności (C-index) wynoszący 0,8499 (3 lata), 0,8557 (5 lat) i 0,8375 (10 lat) oraz wartości AUC odpowiednio 0,8670, 0,8879 i 0,8767.15 Model ten oferuje lepszą wizualizację znaczenia zmiennych w porównaniu do tradycyjnych modeli.
Badania nad pierwotnym rakiem płaskonabłonkowym ślinianki przyusznej (pPSCC) zidentyfikowały pięć niezależnych zmiennych prognostycznych dla przeżycia całkowitego (OS), w tym wiek w momencie diagnozy, przerzuty odległe, stadium AJCC, rodzaj operacji i wielkość guza. Dla przeżycia specyficznego dla nowotworu (CSS) zidentyfikowano sześć niezależnych zmiennych prognostycznych, z dodatkową zmienną w postaci zajęcia regionalnych węzłów chłonnych.16 Opracowany nomogram wykazał wyższą kliniczną korzyść netto w porównaniu do 7. wersji klasyfikacji AJCC.
Badania nad rolą przerzutów do węzłów chłonnych śródprzyuszniczych (PAR) i szyjnych w rokowaniu raka ślinianki przyusznej wykazały, że przy połączeniu klasyfikacji T z logarytmicznym ilorazem szans dodatnich węzłów chłonnych z uwzględnieniem węzłów śródprzyuszniczych (LODDS-PAR), zarówno wyższa klasyfikacja T (HR = 2,256; CI = 1,288–3,950; p = 0,004), jak i alternatywna klasyfikacja stanu węzłów chłonnych śródprzyuszniczych i szyjnych (≥mediana −1,11; HR 2,078; CI = 1,155–3,739; p = 0,015) stają się niezależnymi predyktorami gorszego przeżycia całkowitego.17 Przerzuty do węzłów chłonnych śródprzyuszniczych (PAR+) wydają się być niezależnym czynnikiem prognostycznym gorszego przeżycia całkowitego w raku ślinianki przyusznej.18
Długoterminowa prognoza
Dane dotyczące długoterminowego rokowania w nowotworach złośliwych ślinianek wskazują, że prawdopodobieństwo przeżycia specyficznego dla nowotworu (CSS) wynosi 0,83, 0,73 i 0,61 odpowiednio po 5, 10 i 15 latach. Analogiczne prawdopodobieństwo przeżycia wolnego od choroby (DFS) wynosi odpowiednio 0,69, 0,59 i 0,54.1920 Te dane pokazują, że w nowotworach ślinianki przyusznej śmiertelny efekt choroby nowotworowej jest często opóźniony i przedłużony.
Według badań przeprowadzonych przez Duńską Grupę Nowotworów Głowy i Szyi, wskaźnik przeżycia specyficznego dla choroby dramatycznie spada u pacjentów zdiagnozowanych z guzami T3 i T4, a wskaźniki nawrotów są znacząco podwyższone u tych pacjentów.21 Ponadto, badania opublikowane przez Jeannon i wsp. w 2009 roku wykazały wyraźną korelację między zaawansowanym rozmiarem guza, wysokim stopniem złośliwości histopatologicznej a złym rokowaniem (z jedynie 35% wskaźnikiem przeżycia całkowitego) u pacjentów z nowotworami złośliwymi przyusznicy.
Wpływ leczenia na rokowanie
Leczenie chirurgiczne pozostaje podstawową metodą terapeutyczną w przypadku guzów ślinianki przyusznej, a jego zakres ma istotny wpływ na rokowanie. W przypadku mięsaków ślinianki przyusznej, analiza wieloczynnikowa wykazała, że operacja (całkowita lub radykalna parotidektomia) przeprowadzona na guzie pierwotnym była jedynym parametrem istotnie wpływającym na przeżycie wolne od nowotworu (TFS) i przeżycie specyficzne dla nowotworu (TSS).22 W związku z tym, gdy jest to możliwe na podstawie stadium zaawansowania choroby i niezależnie od typu histologicznego mięsaka, całkowita lub radykalna parotidektomia powinna być przeprowadzona w każdym wieku.
W przypadku nowotworów ślinianki przyusznej z zajęciem bocznej podstawy czaszki, leczenie jest bardzo wymagające, ale resekcja chirurgiczna, gdy jest możliwa, nadal jest zalecana, aby uniknąć obciążenia związanego z chorobą.23 Mimo że nowotwory gruczołów ślinowych są uważane za podgrupę nowotworów głowy i szyi opornych na radioterapię, radioterapia jest rozważana w leczeniu zaawansowanych nowotworów ślinianki przyusznej.24
W przypadku raka w gruczolaku wielopostaciowym (CXPA) stadium T, zajęcie węzłów chłonnych, stopień histologiczny, naciekanie okołonerwowe i zakres inwazji są ważnymi czynnikami prognostycznymi. Chirurgia jest podstawową metodą leczenia CXPA, a pooperacyjna radioterapia może być stosowana u pacjentów z czynnikami złego rokowania.25
Badania nad rakiem śluzowo-naskórkowym ślinianki przyusznej (P-MEC) wykazały, że postępowanie pooperacyjne jest kluczowe dla długoterminowego rokowania pacjentów. Wyniki badań próbują analizować optymalną populację, która może odnieść korzyści z pooperacyjnej radioterapii poprzez integrację cech patologicznych i demograficznych, dostarczając ograniczonych dowodów na wybór opcji leczenia.26
Prognostyczne modele predykcyjne
Rozwój zaawansowanych modeli prognostycznych stanowi ważny kierunek badań w dziedzinie nowotworów ślinianki przyusznej. Model klinicznej predykcji opracowany dla pacjentów z rakiem śluzowo-naskórkowym ślinianki przyusznej (P-MEC) w oparciu o bazę danych SEER wykazuje znaczny potencjał w przewidywaniu wskaźnika przeżycia, oferując wiarygodne wyniki do podejmowania decyzji klinicznych.27 Badanie to opracowało nomogram oparty na uczeniu maszynowym do przewidywania przeżycia całkowitego u pacjentów z P-MEC po operacji, uwzględniając wiek, stopień patologiczny, stadium T, stadium N, radioterapię, chemioterapię i stan cywilny jako niezależne czynniki prognostyczne.
Podobnie, dla pierwotnego raka płaskonabłonkowego ślinianki przyusznej (pPSCC) opracowany nomogram, po wewnętrznej walidacji, wykazał wysoką dokładność i wiarygodność. To narzędzie prognostyczne może pomóc pracownikom służby zdrowia w przewidywaniu rokowania pacjentów z pPSCC i opracowywaniu zindywidualizowanych planów leczenia.28
Badania wskazują, że tradycyjny system TNM i stopień patologiczny nie są wystarczające do oszacowania przeżycia lub podejmowania decyzji związanych z terapią adjuwantową w nowotworach ślinianki przyusznej.29 Dlatego opracowanie bardziej kompleksowych modeli prognostycznych, uwzględniających szerszy zakres czynników, jest istotne dla poprawy przewidywania wyników leczenia i podejmowania decyzji terapeutycznych.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.