enzym CYP3A
Enzym CYP3A należy do rodziny cytochromu P450 (CYP) i jest jednym z najważniejszych enzymów biorących udział w metabolizmie wielu leków w organizmie człowieka. CYP3A obejmuje kilka izoform, przy czym CYP3A4 jest najbardziej rozpowszechnioną i odpowiada za metabolizm około 50% wszystkich stosowanych klinicznie leków.
CYP3A jest głównie zlokalizowany w wątrobie i jelicie cienkim, gdzie uczestniczy w procesach pierwszej fazy biotransformacji ksenobiotyków. Enzym ten metabolizuje szeroką gamę substancji leczniczych, w tym leki przeciwnowotworowe, immunosupresyjne, przeciwwirusowe, statyny, benzodiazepiny, makrolidy oraz wiele innych grup farmakologicznych.
Aktywność CYP3A może być indukowana lub hamowana przez liczne substancje, co prowadzi do istotnych klinicznie interakcji lekowych. Induktorami enzymu są m.in. ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina i ziele dziurawca, które mogą zmniejszać stężenie i skuteczność substratów CYP3A. Z kolei inhibitorami są m.in. ketokonazol, itrakonazol, erytromycyna, klarytromycyna, sok grejpfrutowy oraz inhibitory proteazy HIV, które mogą zwiększać stężenie i ryzyko działań niepożądanych substratów CYP3A.
Polimorfizmy genetyczne wpływające na aktywność enzymu CYP3A mogą prowadzić do różnic międzyosobniczych w metabolizmie leków, co wymaga uwzględnienia przy ustalaniu dawkowania. Wiedza na temat statusu enzymatycznego CYP3A u pacjenta jest istotna dla optymalizacji farmakoterapii i minimalizacji ryzyka działań niepożądanych oraz interakcji lekowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Micafungin Accord 100 mg
Mykafungina charakteryzuje się liniową farmakokinetyką w zakresie dawek od 12,5 mg do 200 mg/dobę oraz 3-8 mg/kg mc., z przewidywalnym wzrostem ekspozycji przy zwiększaniu dawki. Lek nie kumuluje się, a stan stacjonarny osiągany jest po 4-5 dniach stosowania. Po podaniu dożylnym wykazuje dwufazowy spadek stężenia w surowicy, z ponad 99% wiązaniem z albuminami, niezależnym od stężenia w zakresie 10-100 µg/ml. Objętość dystrybucji (Vss) wynosi około 18-19 l, co świadczy o dobrej penetracji do tkanek. Metabolizm obejmuje powstawanie metabolitów M-1, M-2 i M-5, z dominującym metabolitem M-5 stanowiącym 6,5% dawki. Okres półtrwania wynosi 10-17 godzin, a klirens 0,15-0,3 ml/min/kg, niezależnie od dawki. Eliminacja odbywa się głównie drogą pozanerkową (71% w kale, 11,6% w moczu). U dzieci farmakokinetyka pozostaje liniowa w dawkach 0,5-4 mg/kg, z klirensem zależnym od wieku i masy ciała, co wymaga dostosowania dawki, zwłaszcza u niemowląt poniżej 4 miesięcy (klirens 2,6x wyższy niż u dorosłych). Dawka 10 mg/kg mc. jest rekomendowana u najmłodszych w leczeniu zakażeń Candida OUN, gdzie minimalna AUC wynosi 170 μg*godz./L.
albumina, badanie farmakokinetyczne, białko osocza, enzym CYP3A, farmakokinetyka liniowa, farmakokinetyka mykafunginy, filtracja kłębuszkowa, grupa hydroksylowa, hydroksylacja, izotop znakowany, klirens leku, model populacyjny PK, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, ośrodkowy układ nerwowy, pochodna katecholowa, pole pod krzywą AUC, stężenie leku w surowicy, wskaźnik Child-Pugh, zakażenie Candida - Leksykon leków
Interakcje leku – Micafungin Accord 50 mg
Mykafungina, substancja czynna Micafungin Accord, wykazuje niski potencjał interakcji z lekami metabolizowanymi przez enzym CYP3A, co jest korzystne z punktu widzenia bezpieczeństwa farmakoterapii. Badania kliniczne u osób zdrowych nie wykazały istotnych zmian farmakokinetycznych mykafunginy podczas jednoczesnego stosowania z lekami immunosupresyjnymi (mykofenolan mofetylu, cyklosporyna, takrolimus, prednizolon, syrolimus), przeciwgrzybiczymi (flukonazol, itrakonazol, worykonazol, amfoterycyna B) oraz innymi (nifedypina, rytonawir, ryfampicyna). Nie jest więc konieczne dostosowanie dawki mykafunginy w tych przypadkach. Jednakże mykafungina może zwiększać biodostępność niektórych leków: itrakonazolu o 22%, syrolimusu o 21% oraz nifedypiny o 18%, co wymaga monitorowania pacjentów pod kątem potencjalnej toksyczności i ewentualnej korekty dawek tych leków.
biodostępność itrakonazolu, czynność wątroby, dezoksycholan amfoterycyny B, działanie niepożądane, enzym CYP3A, farmakokinetyka mykafunginy, hepatotoksyczność, immunosupresja, interakcja farmakokinetyczna, lek immunosupresyjny, lek przeciwgrzybiczny, mykafungina, mykofenolan mofetylu, pole pod krzywą stężenia leku, terapia przeciwgrzybicza, toksyczność amfoterycyny B, zakażenie grzybicze - Leksykon leków
Interakcje leku – Bosutinib Stada 500 mg
Bosutynib, inhibitor kinazy tyrozynowej, jest metabolizowany głównie przez enzym CYP3A, co determinuje jego liczne interakcje farmakokinetyczne. Silne inhibitory CYP3A, takie jak ketokonazol, zwiększają ekspozycję na bosutynib nawet 5,2-krotnie (Cmax) i 8,6-krotnie (AUC), natomiast inhibitory o średniej sile działania, np. aprepitant, podnoszą Cmax 1,5-krotnie i AUC 2-krotnie. Z tego względu jednoczesne stosowanie bosutynibu z inhibitorami CYP3A silnymi i o średniej sile działania jest przeciwwskazane lub wymaga zmniejszenia dawki bosutynibu. Z kolei silne induktory CYP3A, takie jak ryfampicyna, mogą obniżyć ekspozycję na bosutynib do 6-14% wartości wyjściowej, co znacząco obniża jego skuteczność terapeutyczną i jest wskazaniem do unikania takiego skojarzenia. Ponadto, bosutynib wykazuje zależną od pH rozpuszczalność, a inhibitory pompy protonowej (np. lanzoprazol) mogą zmniejszać Cmax i AUC bosutynibu odpowiednio do 54% i 74%, co wymaga stosowania alternatywnych leków zobojętniających i rozdzielenia czasowego podawania.
białko oporności raka piersi, działanie niepożądane, enzym CYP3A, hepatotoksyczność, induktor CYP3A, induktor CYP3A o średniej sile działania, inhibitor CYP3A, inhibitor CYP3A o średniej sile działania, inhibitor kinazy tyrozynowej, inhibitor pompy protonowej, interakcja farmakokinetyczna, interakcja lekowa, łagodny induktor CYP3A, łagodny inhibitor CYP3A, nośnik anionów organicznych, nośnik kationów organicznych, polipeptyd transportujący aniony organiczne, produkt zobojętniający, ryzyko krwawienia, silny induktor CYP3A, silny inhibitor CYP3A, substrat P-glikoproteiny, toksyczność wątrobowa, wydłużenie odstępu QT - Leksykon leków
Interakcje leku – Micafungin Accord 100 mg
Mykafungina, substancja czynna leku Micafungin Accord, wykazuje niski potencjał do interakcji z lekami metabolizowanymi przez enzym CYP3A, co potwierdzają badania kliniczne u osób zdrowych. Nie zaobserwowano istotnych zmian farmakokinetycznych podczas jednoczesnego stosowania mykafunginy z mykofenolanem mofetylu, cyklosporyną, takrolimusem, prednizolonem, flukonazolem, rytonawirem, ryfampicyną, worykonazolem oraz amfoterycyną B, co eliminuje konieczność dostosowania dawki mykafunginy. Jednakże mykafungina może zwiększać biodostępność (AUC) itrakonazolu o 22%, syrolimusu o 21% oraz nifedypiny o 18%, co wymaga monitorowania pacjentów pod kątem toksyczności i ewentualnej korekty dawkowania tych leków.
amfoterycyna B, cyklosporyna, cytochrom P450, dehydrogenaza alkoholowa, dezoksycholan amfoterycyny B, enzym CYP3A, flukonazol, hepatotoksyczność, interakcja farmakokinetyczna, itrakonazol, Micafungin Accord, mykafungina, mykofenolan mofetylu, nifedypina, pole pod krzywą, prednizolon, ryfampicyna, rytonawir, syrolimus, takrolimus, terapia przeciwgrzybicza, worykonazol, zakażenie grzybicze - Leksykon leków
Interakcje leku – Amlodipine Orion 10 mg
Amlodypina, jako bloker kanałów wapniowych metabolizowany głównie przez CYP3A4, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne o istotnym znaczeniu klinicznym. Silne i umiarkowane inhibitory CYP3A4 (np. inhibitory proteazy, azole, makrolidy, werapamil, diltiazem) mogą znacząco zwiększać stężenie amlodypiny, co prowadzi do nasilonego działania hipotensyjnego i ryzyka niedociśnienia, zwłaszcza u osób starszych. Induktory CYP3A4 (np. ryfampicyna, ziele dziurawca) obniżają stężenie leku, osłabiając efekt terapeutyczny. Spożycie grejpfrutów zwiększa biodostępność amlodypiny, co również może nasilać jej działanie hipotensyjne. Szczególną ostrożność wymaga jednoczesne stosowanie amlodypiny z dantrolenem podawanym dożylnie ze względu na ryzyko hiperkaliemii, migotania komór i zapaści krążeniowej. Zaleca się monitorowanie ciśnienia tętniczego i dostosowanie dawki amlodypiny w przypadku interakcji z wymienionymi substancjami.
amlodypina, atorwastatyna, azol przeciwgrzybiczny, biodostępność leku, bloker kanałów wapniowych, cyklosporyna, dantrolen, digoksyna, diltiazem, działanie naczyniorozszerzające, enzym CYP3A, erytromycyna, ewerolimus, hiperkaliemia, hipertermia złośliwa, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor kinazy mTOR, inhibitor proteazy, interakcja lekowa, klarytromycyna, lek przeciwnadciśnieniowy, migotanie komór, niedociśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, ryfampicyna, ssaczy cel rapamycyny, symwastatyna, syrolimus, takrolimus, temsyrolimus, warfaryna, werapamil, zapaść krążeniowa, ziele dziurawca - Leksykon leków
Interakcje leku – Micafungin Sandoz 100 mg
Mykafungina wykazuje niski potencjał interakcji farmakokinetycznych z lekami metabolizowanymi przez enzymy CYP3A, co potwierdzają badania na zdrowych ochotnikach. Nie zaobserwowano konieczności modyfikacji dawkowania mykafunginy podczas jednoczesnego stosowania z mykofenolanem mofetylu, cyklosporyną, takrolimusem, prednizolonem, flukonazolem, rytonawirem, ryfampicyną czy worykonazolem. Jednakże mykafungina zwiększa biodostępność niektórych leków: itrakonazolu o 22%, syrolimusu o 21% oraz nifedypiny o 18%, co wymaga monitorowania pacjentów pod kątem toksyczności i ewentualnej redukcji dawek tych leków. Szczególną uwagę należy zwrócić na interakcję z dezoksycholanem amfoterycyny B, gdzie stwierdzono 30% wzrost ekspozycji na ten lek, co może zwiększać ryzyko działań toksycznych i wymaga ścisłego monitorowania oraz ograniczenia stosowania tej kombinacji do sytuacji, gdy korzyści przewyższają ryzyko.
biodostępność, cyklosporyna, dezoksycholan amfoterycyny B, enzym CYP3A, flukonazol, infekcja grzybicza, interakcja farmakokinetyczna, interakcja lekowa, itrakonazol, izoenzym cytochromu P450, lek przeciwgrzybiczny, mykafungina, mykofenolan mofetylu, nifedypina, parametr farmakokinetyczny, pole pod krzywą stężenia, prednizolon, ryfampicyna, rytonawir, syrolimus, takrolimus, worykonazol - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Darunavir Synoptis 400 mg
Darunawir, dostępny w postaci tabletek powlekanych 400 mg i 800 mg, wzmocniony rytonawirem lub kobicystatem, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub pomocnicze składniki preparatu (m.in. żółcień pomarańczową FCF, laktozę jednowodną, glikol propylenowy) oraz u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby (klasa C wg Child-Pugh). Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko interakcji farmakokinetycznych, gdyż darunawir wykazuje silne hamowanie enzymu CYP3A, co może prowadzić do znacznego wzrostu stężenia leków metabolizowanych przez ten enzym i potencjalnie ciężkich działań niepożądanych.
alfuzosyna, alkaloid sporyszu, amiodaron, antagonista receptora P2Y12, astemizol, awanafil, beprydyl, chinidyna, cyzapryd, dabigatran, dapoksetyna, depresja oddechowa, dihydroergotamina, domperidon, dronedaron, działanie arytmogenne, działanie przeciwpłytkowe, działanie przeciwzakrzepowe, działanie sedatywne, dziurawiec zwyczajny, elbaswir, enzym CYP3A, ergometryna, ergotamina, hipercholesterolemia rodzinna, induktor CYP3A, inhibitor PDE-5, inhibitor trombiny, iwabradyna, karbamazepina, kobicystat, kolchicyna, kwetiapina, lomitapid, lopinawir, lowastatyna, lurazydon, metylergonowina, midazolam, nadciśnienie płucne, nadwrażliwość na darunawir, naloksegol, niedociśnienie ortostatyczne, niedokrwienie tkanek, niewydolność wątroby, pimozyd, rabdomioliza, ranolazyna, ryfampicyna, rytonawir, sertindol, skala Child-Pugh, skurcz naczyń obwodowych, syldenafil, symwastatyna, terfenadyna, tikagrelor, triazolam, wirusowe zapalenie wątroby typu C, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie rytmu serca, zatrucie sporyszem - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Darunavir Synoptis 600 mg
Darunawir jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub pomocnicze składniki preparatu, takie jak laktoza jednowodna (113,90 mg w tabletce 600 mg), glikol propylenowy (83,33 mg) oraz żółcień pomarańczowa FCF (2,88 mg). Ponadto, lek nie powinien być stosowany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby klasy C wg skali Child-Pugh ze względu na ryzyko kumulacji i nasilenia działań niepożądanych, wynikające z metabolizmu darunawiru głównie w wątrobie. Przed rozpoczęciem terapii konieczna jest dokładna ocena stanu pacjenta pod kątem tych przeciwwskazań.
alfuzosyna, alkaloidy sporyszu, amiodaron, astemizol, awanafil, benzodiazepina, chinidyna, ciężkie zaburzenia czynności wątroby, cytochrom P450 3A4, cyzapryd, dabigatran, dapoksetyna, dihydroergotamina, dławica piersiowa, dna moczanowa, domperidon, dronedaron, dziurawiec zwyczajny, elbaswir/grazoprewir, enzym CYP3A, ergotamina, glikol propylenowy, homozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, inhibitor trombiny, interakcja farmakokinetyczna, kolchicyna, kwetiapina, łagodny rozrost gruczołu krokowego, laktoza jednowodna, lek antyarytmiczny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwpsychotyczny, lek przeciwwymiotny, lopinawir z rytonawirem, lowastatyna, lurazydon, midazolam, migrena, nadwrażliwość na darunawir, naloksegol, niewydolność wątrobowa, pimozyd, przedwczesny wytrysk, przewlekła niewydolność serca, ranolazyna, ryfampicyna, sertindol, skala Child-Pugh, syldenafil, symwastatyna, terfenadyna, tętnicze nadciśnienie płucne, tikagrelor, triazolam, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zaburzenia erekcji, zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego, zaburzenie czynności nerek, zaparcie wywołane opioidami, żółcień pomarańczowa FCF