Zgaga
Epidemiologia
Choroba refluksowa przełyku (GERD) jest powszechnym zaburzeniem przewodu pokarmowego, z objawem dominującym w postaci zgagi, której częstość występowania wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne. W krajach zachodnich, zwłaszcza w Ameryce Północnej, GERD dotyka 18,1-27,8% populacji, a globalnie około 13% osób doświadcza objawów co najmniej raz w tygodniu. W Europie rozpowszechnienie wynosi 8,8-25,9%, natomiast w Azji Wschodniej jest niższe (2,5-8%). Wzrost częstości występowania GERD obserwuje się szczególnie wśród młodszych dorosłych (30-39 lat). Czynniki ryzyka obejmują wiek, płeć, rasę, otyłość, palenie tytoniu, stres, historię rodzinną, dietę oraz infekcję Helicobacter pylori. Nieleczona choroba może prowadzić do powikłań takich jak refluksowe zapalenie przełyku (6,4-15,5% w populacjach poddanych endoskopii), przełyk Barretta (2-5,6% w USA) oraz gruczolakorak przełyku, którego ryzyko wzrasta 11-40-krotnie u pacjentów z przełykiem Barretta.
- Epidemiologia zgagi (GERD)
- Rozpowszechnienie geograficzne zgagi i GERD
- Trendy czasowe w występowaniu zgagi i GERD
- Zgaga jako objaw – epidemiologia
- Czynniki ryzyka zgagi i GERD
- Zgaga i GERD wśród studentów medycyny
- Powikłania zgagi i ich epidemiologia
- Obciążenie ekonomiczne związane ze zgagą i GERD
- Nadzór i badania przesiewowe w zgadze i GERD
- Trendy w badaniach epidemiologicznych nad zgagą
- Zgaga w populacjach szczególnych
- Wyzwania w badaniach epidemiologicznych nad zgagą
- Wnioski z badań epidemiologicznych nad zgagą
Epidemiologia zgagi (GERD)
Zgaga (heartburn) jest jednym z najczęstszych objawów choroby refluksowej przełyku (GERD – Gastroesophageal Reflux Disease), która stanowi powszechne zaburzenie przewodu pokarmowego na całym świecie. Epidemiologia zgagi i GERD wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne, a jej rozpowszechnienie stale wzrasta na przestrzeni ostatnich dekad, co czyni tę chorobę istotnym problemem zdrowia publicznego.12
Rozpowszechnienie geograficzne zgagi i GERD
Rozpowszechnienie GERD wykazuje wyraźne zróżnicowanie geograficzne. W krajach zachodnich, szczególnie w Ameryce Północnej, GERD dotyka od 18,1% do 27,8% populacji, ze średnią około 20% dorosłych zgłaszających regularne objawy.12 W badaniach populacyjnych stwierdzono, że około 13% światowej populacji doświadcza objawów GERD co najmniej raz w tygodniu.1
W Europie dane epidemiologiczne wskazują na rozpowszechnienie GERD na poziomie 8,8%-25,9%, z największą częstością występowania w południowo-wschodniej części kontynentu.12 Z kolei w Azji Wschodniej rozpowszechnienie jest znacznie niższe i wynosi od 2,5% do 8%, podczas gdy w Azji Południowo-Wschodniej i na Bliskim Wschodzie odsetek ten waha się od 6,3% do 33%.12
Dokładniejsza analiza danych pokazuje następujące rozpowszechnienie GERD w różnych regionach świata:12
- Ameryka Północna: 18-28%
- Europa: 9-26%
- Azja Wschodnia: 3-8%
- Bliski Wschód: 9-33%
- Australia: około 12%
- Ameryka Południowa: około 23%
Trendy czasowe w występowaniu zgagi i GERD
Od wczesnych do połowy lat 90. XX wieku częstość występowania objawów GERD w Stanach Zjednoczonych, Europie i regionach Azji Południowo-Wschodniej wzrosła o około 50%.12 Ten trend wzrostowy utrzymywał się do końca lat 90., po czym zaobserwowano pewną stabilizację.1
W Chinach na przykład, częstość występowania GERD wzrosła z 6,0% na początku XXI wieku do 10,6% obecnie, co wskazuje na istotny wzrost na przestrzeni czasu.1 Podobne trendy wzrostowe obserwuje się w innych krajach azjatyckich, gdzie częstość występowania refluksowego zapalenia przełyku wzrosła z 3,4-5,0% przed 2000 rokiem do 4,3-15,7% po 2005 roku.1
Szczególnie niepokojący jest wzrost liczby młodszych pacjentów z GERD. W ostatniej dekadzie zaobserwowano znaczący wzrost odsetka pacjentów z GERD w młodszym wieku, zwłaszcza w przedziale wiekowym 30-39 lat.12
Zgaga jako objaw – epidemiologia
Zgaga jest charakterystycznym objawem GERD, występującym u większości pacjentów z tą chorobą. Około 25% populacji doświadcza zgagi przynajmniej raz w miesiącu, podczas gdy 12% ma ten objaw co najmniej raz w tygodniu.1 Klinicznie istotna zgaga dotyka około 6% populacji amerykańskiej.1
W badaniu przeprowadzonym w Brazylii globalne rozpowszechnienie zgagi wynosiło 11,9%, przy czym 4,6% respondentów doświadczało zgagi raz w tygodniu, a 7,3% miało GERD (definiowane jako zgaga występująca częściej niż raz w tygodniu).12
W badaniu przeprowadzonym w Iranie częstość występowania zgagi w populacji irańskiej wynosiła:1
- Codzienna zgaga: 2,46% (95% CI: 0,93-6,39%)
- Tygodniowa zgaga: 9,52% (95% CI: 6,16-14,41%)
- Miesięczna zgaga: 8,19% (95% CI: 2,42-24,30%)
- Ogólne rozpowszechnienie: 23,20% (95% CI: 13,56-36,79%)
Interesujące jest, że mimo powszechności objawów zgagi, większość osób nie postrzega jej jako poważnego problemu medycznego i rzadko szuka pomocy lekarskiej. Badanie przeprowadzone w hrabstwie Olmsted w stanie Minnesota wykazało, że tylko 5,4% uczestników z objawami zgagi skonsultowało się z lekarzem w ciągu ostatniego roku, mimo że ich objawy były umiarkowanie nasilone i utrzymywały się przez ponad pięć lat.1
Czynniki ryzyka zgagi i GERD
Zidentyfikowano szereg czynników ryzyka związanych z rozwojem zgagi i GERD:123
- Wiek – częstość występowania GERD rośnie wraz z wiekiem, z najwyższym rozpowszechnieniem po 55 roku życia, chociaż ostatnio obserwuje się wzrost wśród młodszych dorosłych
- Płeć – niektóre badania wskazują na wyższą częstość występowania GERD u kobiet (55,9% przypadków), chociaż inne nie wykazują różnic związanych z płcią
- Rasa – osoby rasy białej są bardziej narażone na powikłania GERD, takie jak nadżerkowe zapalenie przełyku, zwężenia, przełyk Barretta i gruczolakorak przełyku
- Otyłość – wyższy BMI i otyłość brzuszna są silnie związane z GERD
- Palenie tytoniu – istotny czynnik ryzyka GERD i jego powikłań
- Stres – osoby z wysokim poziomem postrzeganego stresu są bardziej narażone na rozwój GERD
- Historia rodzinna – GERD wykazuje dziedziczność na poziomie około 31-43%
- Status społeczno-ekonomiczny – niższy poziom wykształcenia jest związany z wyższym ryzykiem GERD
- Dieta – spożywanie określonych rodzajów pokarmów i napojów może zwiększać ryzyko GERD
- Infekcja Helicobacter pylori – zmniejszona częstość występowania tej infekcji może być związana ze wzrostem częstości GERD
- Ograniczona aktywność fizyczna – niski poziom aktywności fizycznej jest związany z wyższym ryzykiem GERD
Analizując różnice płciowe w występowaniu zgagi w populacji irańskiej, zaobserwowano:12
- U mężczyzn: codzienna zgaga (2,61%), tygodniowa zgaga (5,68%), miesięczna zgaga (5,93%), ogólne rozpowszechnienie (16,54%)
- U kobiet: codzienna zgaga (2,90%), tygodniowa zgaga (6,89%), miesięczna zgaga (9,90%), ogólne rozpowszechnienie (19,71%)
Istotne różnice statystyczne między płciami zaobserwowano w przypadku rozpowszechnienia tygodniowego (p=0,015), miesięcznego (p<0,001) i ogólnego (p=0,008).1
Zgaga i GERD wśród studentów medycyny
Interesującą grupą są studenci medycyny, którzy stanowią jedną z najbardziej narażonych grup na rozwój GERD. W badaniu przeprowadzonym wśród egipskich studentów medycyny, 17,1% uczestników zgłaszało objawy GERD.1 Wśród osób z objawami GERD, 47% zgłaszało wysoki poziom postrzeganego stresu, co było znacznie wyższe niż u osób bez objawów GERD (18,7%).1
Badanie to wykazało, że stres, palenie tytoniu i rodzinna historia choroby były niezależnymi predyktorami GERD u studentów medycyny.1
Powikłania zgagi i ich epidemiologia
Nieleczona zgaga i GERD mogą prowadzić do poważnych powikłań, których częstość występowania jest również przedmiotem badań epidemiologicznych.12
Refluksowe zapalenie przełyku
Refluksowe zapalenie przełyku (erosive esophagitis) jest jednym z najczęstszych powikłań GERD. W trzech populacyjnych badaniach pacjentów, którzy zgodzili się na endoskopię niezależnie od objawów, częstość występowania nadżerkowego zapalenia przełyku wahała się od 6,4% w Chinach do 15,5% w Szwecji.1 Wśród osób bez objawów GERD, częstość występowania nadżerkowego zapalenia przełyku wynosiła od 6,1% w Chinach do 9,5% w Szwecji.1
Stosunek występowania refluksowego zapalenia przełyku u mężczyzn w porównaniu do kobiet wynosi 2:1-3:1, co wskazuje na wyższe ryzyko u mężczyzn.1
Przełyk Barretta
Przełyk Barretta jest poważnym powikłaniem GERD, zwiększającym ryzyko rozwoju gruczolakoraka przełyku. Szacuje się, że przełyk Barretta występuje u 2-5,6% populacji w Stanach Zjednoczonych.12 Wśród pacjentów z przewlekłym lub częstym GERD, częstość występowania przełyku Barretta wynosi 5-15%.1
Mężczyźni są 2-3 razy bardziej narażeni na rozwój przełyku Barretta niż kobiety i zazwyczaj rozwijają chorobę we wcześniejszym wieku.1 Całkowita częstość występowania przełyku Barretta jest najwyższa u osób rasy białej (6,1%) i niższa u osób rasy czarnej (1,6%) i Latynosów (1,7%).1
Interesujące jest, że stosunek występowania przełyku Barretta u mężczyzn w porównaniu do kobiet wynosi aż 10:1, co wskazuje na znacznie wyższe ryzyko u mężczyzn.1
Gruczolakorak przełyku
GERD jest czynnikiem ryzyka rozwoju gruczolakoraka przełyku. Badanie przeprowadzone w trzech krajach nordyckich wykazało, że częstość występowania gruczolakoraka przełyku u pacjentów z nieerozyjną chorobą refluksową przełyku wynosiła 11,0/100 000 osobolat.1 Co ciekawe, pacjenci z nieerozyjną chorobą refluksową przełyku wydają się mieć podobną częstość występowania gruczolakoraka przełyku jak populacja ogólna.12
Przełyk Barretta zwiększa ryzyko gruczolakoraka przełyku 11-40 razy w porównaniu z pacjentami bez przełyku Barretta.1 Do 40% pacjentów z gruczolakorakiem przełyku zaprzecza jakiejkolwiek historii objawów refluksu, co wskazuje, że sama symptomatologia nie jest predyktorem przełyku Barretta ani gruczolakoraka przełyku.1
Badanie wykorzystujące dane z badania NIH-AARP Diet and Health Study wykazało, że choroba refluksowa była związana z dwukrotnie zwiększonym ryzykiem płaskonabłonkowego raka przełyku i krtani.1
Obciążenie ekonomiczne związane ze zgagą i GERD
GERD jest odpowiedzialny za największe bezpośrednie koszty w Stanach Zjednoczonych spośród wszystkich chorób przewodu pokarmowego, a większość tych wydatków związana jest z farmakoterapią.1 Szacuje się, że roczne koszty związane z GERD wynoszą 9-10 miliardów dolarów w samych Stanach Zjednoczonych.1
Według niedawnego badania dotyczącego obciążenia przewlekłymi zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi, GERD okazał się najdroższym schorzeniem, z bezpośrednimi i pośrednimi kosztami wynoszącymi 10 miliardów dolarów rocznie.1
W Kanadzie osoby cierpiące na objawy GERD są nieobecne w pracy przez 16% każdego roku, co przekłada się na koszty w wysokości 21 miliardów dolarów lub 1,7 miliarda godzin utraconej produktywności rocznie.12
Badanie dotyczące wykorzystania zasobów opieki zdrowotnej (HRU) i kosztów związanych z GERD, przełykiem Barretta i nowotworzeniem związanym z przełykiem Barretta w Stanach Zjednoczonych wykazało, że pacjenci z tymi schorzeniami generują znaczące koszty związane z hospitalizacjami i wizytami ambulatoryjnymi.1 Wraz z progresją do bardziej zaawansowanych stadiów choroby, obserwowano znacznie wyższe wykorzystanie zasobów związanych z chorobą, przy czym związane z tym koszty były 16 razy wyższe u pacjentów z gruczolakorakiem przełyku niż u tych z niezdysplastycznym przełykiem Barretta.1
Nadzór i badania przesiewowe w zgadze i GERD
Biorąc pod uwagę potencjalne poważne powikłania nieleczonej zgagi i GERD, kwestie nadzoru i badań przesiewowych są ważnym aspektem epidemiologicznym.12
Endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego może być wskazana w celu wykrycia przełyku Barretta i gruczolakoraka przełyku u mężczyzn powyżej 50 roku życia, którzy mieli objawy przez ponad pięć lat, i którzy mają dodatkowe czynniki ryzyka (np. nocny refluks, przepuklinę rozworu przełykowego, podwyższony wskaźnik masy ciała, używanie tytoniu, dystrybucję tłuszczu wewnątrzbrzusznego).1
Amerykańskie Kolegium Gastroenterologii zaleca badania przesiewowe w kierunku przełyku Barretta u pacjentów z przewlekłymi objawami GERD (cotygodniowo przez 5 lat) i 3 dodatkowymi czynnikami ryzyka: płeć męska, wiek ≥50 lat, rasa biała, otyłość, palenie tytoniu, historia rodzinna przełyku Barretta lub gruczolakoraka przełyku u krewnego pierwszego stopnia.1
Po zdiagnozowaniu przełyku Barretta, pacjentom zaleca się włączenie do programu nadzoru z regularnymi kontrolnymi badaniami endoskopowymi w celu wczesnego wykrycia zmian przedrakowych lub wczesnego raka przełyku.1
Badania kohortowe wykazały, że górna endoskopia nie wykrywa często przełyku Barretta ani gruczolakoraka przełyku u pacjentów, u których nie wykryto tych stanów w początkowym badaniu.1 Omawiając z pacjentami z GERD stosowanie górnej endoskopii, lekarze powinni podkreślić, że ryzyko raka przełyku u osób z zgagą jest niskie, i że pacjenci nie muszą być badani w kierunku GERD w regularnych odstępach czasu, jak w przypadku innych chorób przewlekłych.1
Trendy w badaniach epidemiologicznych nad zgagą
Internet staje się głównym źródłem informacji związanych ze zdrowiem, co znajduje odzwierciedlenie w badaniach infodemicznych dotyczących zgagi. Analiza danych z Google Ads Keywords Planner wykazała, że liczba wyszukiwań związanych ze zgagą wzrosła w ciągu ostatnich czterech lat i może wykazywać sezonowy wzorzec w sześciu krajach zachodnich.12
Te obserwowane trendy w wyszukiwaniach związanych ze zgagą mogą odzwierciedlać skalę problemu i powinny być zweryfikowane w przyszłych badaniach epidemiologicznych.1
Pojawiają się również innowacyjne podejścia do monitorowania i leczenia zgagi i GERD. Badanie BEST4 prowadzi dwie próby kliniczne mające na celu odkrycie sposobów znajdowania problemów zdrowotnych związanych ze zgagą i zapobiegania rakowi przełyku, w tym test kapsułkowej gąbki do monitorowania oznak dysplazji (zmian komórkowych poprzedzających raka) lub raka.1
Ponadto, powstają zintegrowane centra leczenia GERD oferujące kompleksowe, wielospecjalistyczne i skoordynowane podejście skupione na pacjencie.1 Takie podejście zespołowe, a nie indywidualne, jest prawdopodobnie optymalne dla zapewnienia optymalnej opieki i nadzoru pacjentów ze złożonym procesem chorobowym GERD.1
Zgaga w populacjach szczególnych
Dzieci i młodzież
Refluks żołądkowo-przełykowy jest najczęściej obserwowany w okresie niemowlęcym, z pikiem w wieku 1-4 miesięcy. Może jednak występować u dzieci w każdym wieku, nawet u zdrowych nastolatków.1
Około 85% niemowląt wymiotuje w pierwszym tygodniu życia, a 60-70% przejawia kliniczny refluks żołądkowo-przełykowy w wieku 3-4 miesięcy.1 Szacowana częstość występowania refluksu żołądkowo-przełykowego wśród dzieci w wieku powyżej 1 roku i młodzieży waha się od 0,9% do 18,8%.1
Niedawne badania pokazują, że GERD u niemowląt i dzieci występuje częściej niż wcześniej sądzono i może powodować powtarzające się wymioty, brak przyrostu masy ciała, kaszel i inne problemy oddechowe.1
Kobiety ciężarne
Częstość występowania GERD zwiększa się w trakcie ciąży, dotykając 20-30% kobiet w pierwszym trymestrze, 40-45% w drugim trymestrze i 60% w trzecim trymestrze.1
Osoby starsze
GERD występuje we wszystkich grupach wiekowych, ale jego częstość występowania zwiększa się u osób powyżej 40 roku życia.1 Częstość występowania refluksowego zapalenia przełyku jest największa u osób w wieku 60-70 lat i nieznacznie zmniejsza się później.1
W krajach rozwiniętych częstość występowania GERD jest ściśle powiązana z wiekiem, przy czym dorośli w wieku 60-70 lat są najczęściej dotknięci.1
Wyzwania w badaniach epidemiologicznych nad zgagą
Badania epidemiologiczne dotyczące zgagi i GERD napotykają na szereg wyzwań. Jednym z głównych problemów jest brak złotego standardu dla diagnozowania GERD, chociaż 24-godzinne monitorowanie pH (sonda pH) jest akceptowanym standardem dla ustalenia lub wykluczenia jego obecności.1
Określenie dokładnej częstości występowania niepowodzenia leczenia inhibitorami pompy protonowej (PPI) jest trudne, ponieważ definicje utrzymujących się objawów są różne.1 W systematycznym przeglądzie badań przeprowadzonych w podstawowej opiece zdrowotnej (głównie w krajach europejskich i USA), wskaźniki częściowej odpowiedzi lub braku odpowiedzi na PPI (definiowane jako uciążliwa zgaga lub regurgitacja) wahały się od 17% do 32% w badaniach interwencyjnych, ale sięgały nawet 45% w badaniach obserwacyjnych.1
W badaniu populacyjnym przeprowadzonym w USA w 2020 roku, spośród 3229 uczestników przyjmujących codziennie PPI, 54,1% miało utrzymujące się objawy GERD.1 Ta utrzymująca się zgaga i objawy GERD pomimo leczenia stanowią istotne wyzwanie kliniczne i epidemiologiczne.
Wnioski z badań epidemiologicznych nad zgagą
Badania epidemiologiczne nad zgagą i GERD dostarczają cennych informacji dla praktyki klinicznej i polityki zdrowia publicznego:12
- Rosnący problem zdrowotny – GERD jest coraz częstszym schorzeniem na całym świecie, z wyraźnymi różnicami geograficznymi
- Zróżnicowanie geograficzne – najwyższe rozpowszechnienie obserwuje się w krajach zachodnich, szczególnie w Ameryce Północnej
- Zmiany demograficzne – wzrost częstości występowania wśród młodszych pacjentów, zwłaszcza w przedziale wiekowym 30-39 lat
- Związek z czynnikami stylu życia – otyłość, dieta, palenie tytoniu i stres są kluczowymi modyfikowalnymi czynnikami ryzyka
- Znaczące obciążenie ekonomiczne – GERD generuje wysokie koszty bezpośrednie i pośrednie dla systemów opieki zdrowotnej
- Potrzeba badań przesiewowych – u wybranych pacjentów z wysokim ryzykiem rozwoju przełyku Barretta i raka przełyku
- Leczenie oparte na dowodach – skuteczne leczenie wymaga zrozumienia epidemiologii i czynników ryzyka GERD
Zrozumienie epidemiologii zgagi i GERD pomaga w identyfikacji populacji zagrożonych i wdrażaniu skutecznych strategii profilaktyki i leczenia. Biorąc pod uwagę rosnącą częstość występowania i znaczące obciążenie ekonomiczne, GERD będzie nadal stanowić istotne wyzwanie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.