zespół Costello
Zespół Costello to rzadkie schorzenie genetyczne, wywołane mutacją w genie HRAS, objawiające się licznymi wadami wrodzonymi. Charakteryzuje się specyficznymi cechami dysmorficznymi twarzy, opóźnieniem rozwoju psychoruchowego, niskim wzrostem oraz wadami serca.
Pacjenci z zespołem Costello wykazują zwiększoną predyspozycję do rozwoju nowotworów, szczególnie mięsaka prążkowanokomórkowego (rhabdomyosarcoma) i nerwiaka zarodkowego (neuroblastoma). Diagnostyka obejmuje badania genetyczne, a leczenie jest objawowe i wymaga wielospecjalistycznej opieki medycznej.
Zespół Costello należy do grupy chorób określanych jako RASopatie, do których zaliczamy również zespół Noonan i zespół sercowo-twarzowo-skórny (CFC). Wszystkie te zaburzenia związane są z nieprawidłowościami w szlaku sygnałowym RAS/MAPK, kluczowym dla procesów wzrostu i różnicowania komórek.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół noonana – Etiologia i przyczyny
Zespół Noonana to genetyczne zaburzenie pleomorficzne, występujące z częstością 1:1000 do 1:2500 żywych urodzeń, będące jedną z najczęstszych przyczyn wrodzonych wad serca dziedziczonych autosomalnie dominująco. Patogeneza opiera się na mutacjach genów kodujących białka szlaku sygnałowego RAS/MAPK, prowadzących do konstytutywnej aktywacji tego szlaku, co zaburza regulację wzrostu i proliferacji komórek. Najczęstsze mutacje dotyczą genów PTPN11 (ok. 50% przypadków), SOS1 (10-20%), RAF1 (5-17%), RIT1 (ok. 5%) oraz KRAS (2-5%). Mutacje w genie PTPN11 wiążą się z klasycznym fenotypem i zwężeniem zastawki płucnej, RAF1 z kardiomiopatią przerostową, a KRAS z cięższymi formami zespołu. Diagnostyka genetyczna potwierdza rozpoznanie w 70-80% przypadków, wykorzystując panele genowe oraz sekwencjonowanie eksomu lub genomu. W około 15-20% przypadków mutacje nie są wykrywane, co sugeruje istnienie nieznanych genów zaangażowanych w patogenezę.
białaczka, cecha dysmorficzna, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie autosomalne recesywne, ekspresja genu, fosfataza tyrozynowa SHP-2, funkcja poznawcza, kardiomiopatia przerostowa, kaskada sygnałowa, korelacja genotyp-fenotyp, mutacja de novo, mutacja genetyczna, mutacja zarodkowa, neurofibromatoza typu 1, niewrażliwość na hormon wzrostu, niskorosłość, opóźnienie rozwojowe, poradnictwo genetyczne, receptor GH, różnicowanie komórek, sekwencjonowanie całego eksomu, szlak sygnałowy Ras/MAPK, wrodzona choroba serca, wrodzona wada serca, zespół Costello, zespół LEOPARD, zespół Noonana, zespół sercowo-twarzowo-skórny, zwężenie zastawki płucnej - Leksykon chorób i schorzeń
Rak mięśniakomięśniowy – Epidemiologia
Rak mięśniakomięśniowy (RMS) jest najczęstszym mięsakiem tkanek miękkich u dzieci, stanowiąc około 50% wszystkich mięsaków u osób poniżej 20 roku życia, z zapadalnością wynoszącą 4,5-4,7 przypadków na milion dzieci w USA i 5,4 na milion w Europie. RMS charakteryzuje się dwoma szczytami zachorowań: u dzieci w wieku 2-6 lat oraz 10-18 lat, z przewagą zachorowań u chłopców (współczynnik 1,2-1,5:1). Podtyp zarodkowy (embryonal) ma lepsze rokowanie niż pęcherzykowy (alveolar) i pleomorficzny, z 5-letnim przeżyciem odpowiednio 73,9%, 28,9% i 26,6%. Wskaźnik przeżycia 5-letniego u dzieci wynosi około 70%, natomiast u dorosłych jest znacznie niższy (20-30%). Czynniki prognostyczne obejmują wiek, lokalizację i wielkość guza (>5 cm), obecność przerzutów (15-25% przypadków), status fuzji genów PAX3::FOXO1 lub PAX7::FOXO1 oraz odpowiedź na terapię. Przerzuty najczęściej dotyczą płuc, kości, szpiku i węzłów chłonnych, a choroba przerzutowa wiąże się z 3-letnim przeżyciem wolnym od zdarzeń <20%.
badanie obrazowe, biomarker prognostyczny, choroba przerzutowa, ekspozycja na promieniowanie, fuzja genów, guz pierwotny, krążące DNA, lokalizacja guza, mięsak tkanek miękkich, nawrót choroby, nerwiakowłókniakowatość typu 1, podtyp histologiczny, podtyp pęcherzykowy, poradnictwo genetyczne, przerzut, przerzut do płuc, rak mięśniakomięśniowy, resekcja chirurgiczna, sekwencjonowanie egzomu, stadium zaawansowania choroby, stratyfikacja ryzyka, szpik kostny, test przesiewowy, zajęcie szpiku kostnego, zajęcie węzłów chłonnych, zespół Beckwitha-Wiedemanna, zespół Costello, zespół Li-Fraumeni, zespół sercowo-twarzowo-skórny - Leksykon chorób i schorzeń
Neuroblastoma – Etiologia i przyczyny
Neuroblastoma to złośliwy nowotwór wywodzący się z niedojrzałych komórek nerwowych układu współczulnego, stanowiący około 15% nowotworów dziecięcych, z najwyższą zachorowalnością u niemowląt i dzieci do 4. roku życia. Etiologia choroby jest złożona i głównie związana z mutacjami genetycznymi, które w 98-99% przypadków powstają spontanicznie. Kluczowe zmiany obejmują amplifikację onkogenu MYCN (w 20-25% przypadków), delecje chromosomów 1p i 11q, zyski 17q oraz mutacje w genach ALK (około 9% sporadycznych i 75% rodzinnych przypadków), PHOX2B i KIF1B. Dziedziczne neuroblastoma stanowi 1-2% przypadków i charakteryzuje się wcześniejszym wiekiem zachorowania oraz możliwością wystąpienia wielu pierwotnych guzów. Czynniki ryzyka obejmują także zespoły genetyczne takie jak Li-Fraumeni, Beckwitha-Wiedemanna czy Noonan, a także niektóre czynniki prenatalne i okołoporodowe, np. niedokrwistość matki (OR=2,72), niewydolność oddechową noworodka (OR=3,61) oraz niski wynik Apgar (≤7) w 1. minucie (OR=2,23).
autofagia, autonomiczny układ nerwowy, choroba Hirschsprunga, czynnik indukowany hipoksją, czynnik wzrostu nerwów, delecja chromosomu, gen supresorowy nowotworu, grzebień nerwowy, kinaza chłoniaka anaplastycznego, klątwa Ondyny, nadciśnienie ciążowe, nerwiakowłókniakowatość typu 1, neuroblastoma, neuroblasty, nowotwór złośliwy, pozaczaszkowy guz lity, skala Apgar, układ współczulny, zespół Beckwitha-Wiedemanna, zespół Costello, zespół Li-Fraumeni, zespół Noonana - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół noonana – Diagnostyka i diagnoza
Zespół Noonana (ZN) to genetyczne zaburzenie o częstości występowania 1:1000 do 1:2500 żywych urodzeń, charakteryzujące się specyficznymi cechami dysmorficznymi twarzy (hiperteloryzm, skośne w dół szpary powiekowe, ptoza, nisko osadzone uszy), niskim wzrostem, wrodzonymi wadami serca (zwłaszcza zwężeniem zastawki płucnej), zaburzeniami krzepnięcia oraz anomaliami szkieletowymi. Diagnostyka opiera się na ocenie klinicznej z wykorzystaniem systemu punktowego van der Burgta (1997), gdzie rozpoznanie stawia się przy obecności określonych kombinacji dużych i mniejszych kryteriów. Diagnostyka molekularna, szczególnie panele multigenetyczne oparte na sekwencjonowaniu nowej generacji (NGS), potwierdza rozpoznanie w większości przypadków, identyfikując mutacje w genach szlaku Ras/MAPK, głównie PTPN11 (40-50%), SOS1 (~20%), RAF1 (10-15%) i KRAS (~5%). W około 20% przypadków mutacje nie są wykrywane, co podkreśla znaczenie diagnostyki klinicznej. Diagnostyka prenatalna jest możliwa przy podejrzeniu ZN na podstawie ultrasonograficznych cech takich jak zwiększona przezierność karkowa (NT), cystic hygroma, wielowodzie czy wady serca płodu, z wykorzystaniem biopsji kosmówki lub amniopunkcji, obarczonych ryzykiem poronienia 0,5-1%.
amniocenteza, anomalia szkieletowa, biopsja kosmówki, heterogenność genetyczna, hiperteloryzm, kardiomiopatia przerostowa, niski wzrost, opóźnienie rozwojowe, przezierność karkowa, ptoza powiek, RASopatie, sekwencjonowanie eksomu, sekwencjonowanie nowej generacji, szlak sygnałowy Ras/MAPK, wada wrodzona serca, wielowodzie, wnętrostwo, zaburzenie krzepnięcia, zaburzenie limfatyczne, zespół Costello, zespół LEOPARD, zespół sercowo-twarzowo-skórny, zwężenie zastawki płucnej - Leksykon chorób i schorzeń
Rak mięśniakomięśniowy – Etiologia i przyczyny
Rak mięśniakomięśnisty (RMS) to złośliwy nowotwór tkanek miękkich wywodzący się z pierwotnych komórek mezenchymalnych różnicujących się w kierunku mięśni poprzecznie prążkowanych. Etiologia RMS jest złożona i obejmuje liczne zmiany genetyczne, takie jak translokacje chromosomowe (np. rearanżacje chromosomów #1 lub #2 z #13 prowadzące do fuzji genów PAX3-FOXO1 lub PAX7-FOXO1 w typie alveolar), mutacje w genie supresorowym TP53 (obecne w około 50% przypadków), oraz aktywację onkogenów NMYC, NRAS, KRAS, P16 i c-Met. RMS występuje głównie u dzieci poniżej 10 roku życia, z typem embryonalnym dominującym w wieku 2-6 lat, a typem alveolar u nastolatków i młodych dorosłych (10-18 lat). Dziedziczne zespoły genetyczne, takie jak zespół Li-Fraumeni, nerwiakowłókniakowatość typu 1, zespół Beckwitha-Wiedemanna, oraz RASopatie (zespół Noonan, Costello) zwiększają ryzyko rozwoju RMS, choć stanowią niewielki odsetek przypadków. Wśród czynników ryzyka wymienia się także wrodzone anomalie układu moczowo-płciowego, OUN, przewodu pokarmowego i sercowo-naczyniowego oraz potencjalne ekspozycje środowiskowe, takie jak promieniowanie rentgenowskie, środki alkilujące, czy toksyny (dioksyny, chlorek winylu, arsen). Przerzuty do węzłów chłonnych (około 23% przypadków) i szpiku kostnego pogarszają rokowanie.
białko supresorowe p53, choroba von Recklinghausena, gen fuzyjny PAX3-FOXO1, gen supresorowy TP53, guz Wilmsa, komórki mezenchymalne, malformacja Arnolda-Chiariego, mięsak tkanek miękkich, mutacja linii zarodkowej, nerwiakowłókniakowatość typu 1, nowotwór tkanek miękkich, onkogen, przerzut do węzłów chłonnych, RASopatia, środek alkilujący, szlak sygnałowy RAS, translokacja, zespół Beckwitha-Wiedemanna, zespół Costello, zespół DICER1, zespół Li-Fraumeni, zespół Noonan, zespół sercowo-twarzowo-skórny - Leksykon chorób i schorzeń
Rak mięśniakomięśniowy – Patofizjologia i mechanizm
Rhabdomyosarcoma (RMS) jest najczęstszym mięsakiem tkanek miękkich u dzieci, stanowiącym 5-10% nowotworów złośliwych wieku dziecięcego. RMS wywodzi się z komórek mezenchymalnych różnicujących się w kierunku mięśni szkieletowych, choć może występować także w tkankach pozbawionych mięśni. Główne podtypy to zarodkowy (ERMS) i pęcherzykowy (ARMS), różniące się charakterystycznymi zmianami genetycznymi: ARMS często wykazuje translokacje t(2;13)(q35;q14) lub t(1;13)(p36;q14) prowadzące do powstania onkogennych białek fuzyjnych PAX3-FOXO1 lub PAX7-FOXO1, natomiast ERMS cechuje się utratą heterozygotyczności w regionie 11p15.5 oraz mutacjami w szlakach RAS, SHH i IGF. Zaburzenia osi RTK/RAS/PI3K stwierdzono u 93% przypadków RMS, z nadekspresją FGFR4 u około 7% pacjentów z FP-RMS, co wpływa na proliferację i oporność na apoptozę. Epigenetyczne mechanizmy, takie jak rekrutacja HDAC1 przez TBX2, również odgrywają istotną rolę w patogenezie RMS.
chimeryczny czynnik transkrypcyjny, czynnik wzrostu hepatocytów, gen fuzyjny PAX3-FOXO1, gen supresorowy nowotworu, inhibitor kinazy zależnej od cykliny, insulinopodobny czynnik wzrostu, kinaza fosfatydyloinozytolu 3, komórki mezenchymalne, metylacja histonów, mięsak tkanek miękkich, mutacja aktywująca, nerwiakowłókniakowatość typu 1, promieniowanie jonizujące, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, rak podstawnokomórkowy, receptor FGFR, receptorowa kinaza tyrozynowa, regulacja epigenetyczna, retinoblastoma dziedziczny, rhabdomyosarcoma, szlak JAK-STAT, szlak mTOR, szlak Notch, szlak Ras/Raf/MEK/ERK, szlak Sonic Hedgehog, translokacja chromosomowa, utrata heterozygotyczności, utrata imprintingu, zespół Beckwitha-Wiedemanna, zespół Costello, zespół Li-Fraumeni, zespół Noonana, zespół Rubinsteina-Taybiego - Leksykon chorób i schorzeń
Neuroblastoma – Epidemiologia
Neuroblastoma jest najczęstszym pozaczaszkowym nowotworem litym u dzieci, stanowiącym 6-10% wszystkich nowotworów pediatrycznych i odpowiadającym za około 15% zgonów nowotworowych w tej grupie wiekowej. Roczna zapadalność w USA wynosi 650-800 przypadków, co przekłada się na 10,2 na milion dzieci i 65 na milion niemowląt. Mediana wieku diagnozy to 17-19 miesięcy, z 37% przypadków rozpoznawanych w okresie niemowlęcym i 90% przed 5. rokiem życia. Choroba występuje częściej u chłopców (stosunek 1,3:1) oraz u rasy kaukaskiej. Rodzinne przypadki stanowią 1-2%, głównie związane z mutacjami genu ALK. W około 50% przypadków diagnozuje się przerzuty, co wiąże się z gorszym rokowaniem. Klasyfikacja prognostyczna COG uwzględnia wiek, stadium, amplifikację MYCN, histologię i ploidię DNA, a negatywne markery to m.in. wiek >18 miesięcy, przerzuty, amplifikacja MYCN, utrata 1p i 11q oraz zysk 17q. Pięcioletnie przeżycie względne wynosi >90% w niskim ryzyku, ale <50% w wysokim ryzyku, pomimo intensywnej terapii.
amplifikacja MYCN, badanie obrazowe, badanie przesiewowe, biopsja płynna, diagnostyka obrazowa, guz wieloogniskowy, inhibitor ALK, katecholaminy w moczu, mutacja ALK, nawrót choroby, neuroblastoma, neuroblastoma wysokiego ryzyka, neurofibromatoza typu 1, profil genomowy, terapia wielomodalna, zapadalność roczna, zespół Beckwitha-Wiedemanna, zespół Costello, zespół Li-Fraumeni - Leksykon chorób i schorzeń
Zwężenie zastawki płucnej – Etiologia i przyczyny
Zwężenie zastawki płucnej (PS) to najczęściej wrodzona wada serca, charakteryzująca się zwężeniem ujścia zastawki płucnej, co prowadzi do utrudnienia przepływu krwi z prawej komory do tętnicy płucnej. W efekcie dochodzi do wzrostu ciśnienia wewnątrzkomorowego prawej komory, przerostu mięśnia prawej komory oraz potencjalnej dysfunkcji skurczowej i rozkurczowej. Wrodzone PS stanowi około 95% przypadków i rozwija się w pierwszych 8 tygodniach życia płodowego. Wyróżnia się postaci zwężenia zastawkowego, podzastawkowego i nadzastawkowego. Wada może występować izolowanie lub w połączeniu z innymi wadami wrodzonymi, takimi jak tetralogia Fallota czy ubytki przegrody. Czynniki genetyczne odgrywają rolę w etiologii, zwłaszcza w zespołach genetycznych, takich jak zespół Noonana (mutacje PTPN11, KRAS, SOS1, RAF1), Williamsa-Beurena (mutacja ELN), Alagille’a (mutacje JAG1, NOTCH2) oraz innych zespołach kardiologicznych.
atrezja zastawki trójdzielnej, choroba reumatyczna serca, dysfunkcja prawej komory, dysfunkcja rozkurczowa, dysfunkcja skurczowa, hipertrofia, infekcyjne zapalenie wsierdzia, niebakteryjne zakrzepowe zapalenie wsierdzia, przeciążenie ciśnieniowe, przełożenie wielkich naczyń, przerost mięśnia prawej komory, różyczka w ciąży, tętniak zatoki Valsalvy, tetralogia Fallota, ubytek przegrody międzykomorowej, ubytek przegrody międzyprzedsionkowej, wrodzona wada serca, zespół Alagille’a, zespół Costello, zespół LEOPARD, zespół Noonana, zespół rakowiaka, zwapnienie zastawki, zwężenie nadzastawkowe, zwężenie podzastawkowe, zwężenie tętnicy płucnej, zwężenie zastawki płucnej