toksyczne działanie metotreksatu
Metotreksat (MTX) to antymetabolit kwasu foliowego, stosowany w chemioterapii nowotworów oraz jako lek immunosupresyjny w chorobach autoimmunologicznych. Toksyczne działanie metotreksatu może objawiać się w różnych układach organizmu i stanowi istotne zagrożenie kliniczne, szczególnie przy przedawkowaniu lub zaburzeniach wydalania leku.
Najczęstszymi objawami toksyczności MTX są: mielosupresja (z neutropenią, trombocytopenią i anemią), hepatotoksyczność (ze wzrostem enzymów wątrobowych), nefrotoksyczność (z pogorszeniem funkcji nerek) oraz zapalenie błon śluzowych (szczególnie jamy ustnej i przewodu pokarmowego). Powikłania płucne (śródmiąższowe zapalenie płuc) oraz neurotoksyczność występują rzadziej, ale mogą mieć poważne konsekwencje kliniczne.
Kluczowe znaczenie w zapobieganiu toksyczności metotreksatu ma odpowiednia suplementacja kwasem folinowym (leukoworyna), monitorowanie parametrów morfologii, funkcji wątroby i nerek oraz adekwatne nawodnienie pacjenta. Przy przedawkowaniu MTX stosuje się wzmożoną podaż leukoworyny (tzw. „leucovorin rescue”), alkalizację moczu i zwiększenie diurezy. W ciężkich przypadkach toksyczności można zastosować pozaustrojowe metody eliminacji leku lub karboxypeptydazę G2, enzym rozkładający metotreksat.
Czynniki ryzyka toksyczności obejmują zaburzenia funkcji nerek, jednoczesne stosowanie leków nefrotoksycznych lub wypierających MTX z połączeń z białkami, zaawansowany wiek pacjenta oraz obecność płynu w jamach ciała. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek, ze względu na fakt, że MTX jest wydalany głównie przez nerki.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Polopiryna S
Stosowanie kwasu acetylosalicylowego w dawce 300 mg (Polopiryna S) wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z nadwrażliwością na NLPZ, chorobą wrzodową, zaburzeniami czynności nerek, niewydolnością wątroby, a także u kobiet w ciąży (zwłaszcza w I i II trymestrze) oraz u osób stosujących jednocześnie leki przeciwzakrzepowe, doustne sulfonylomoczniki czy leki przeciw dnie. Lek może nasilać ryzyko krwawień, dlatego konieczne jest monitorowanie parametrów krzepnięcia oraz unikanie stosowania u pacjentów z aktywnymi krwawieniami lub skłonnościami do nich. Polopiryna S powinna być odstawiona na 5-7 dni przed planowanym zabiegiem chirurgicznym ze względu na przedłużone działanie przeciwpłytkowe. Szczególną uwagę należy zwrócić na interakcje z metotreksatem – przy dawkach >15 mg/tydzień stosowanie jest przeciwwskazane, a przy niższych dawkach wymagana jest ostrożność ze względu na ryzyko toksyczności szpiku kostnego.
choroba wrzodowa, cyklooksygenaza, czynność wątroby, doustny lek przeciwcukrzycowy, działanie hipoglikemizujące, działanie niepożądane, działanie przeciwpłytkowe, krwawienie miesiączkowe, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwotok maciczny, kwas acetylosalicylowy, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwzakrzepowy, metotreksat, młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność serca, niewydolność wątroby, owulacja, parametr krzepnięcia, przewlekła niewydolność nerek, retencja sodu, sulfonylomocznik, synteza prostaglandyn, szpik kostny, toczeń rumieniowaty układowy, toksyczne działanie metotreksatu, toksyczność salicylanów, uszkodzenie błony śluzowej, wewnątrzmaciczna wkładka antykoncepcyjna, zabieg chirurgiczny, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie płodności - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Bonapiryna
Kwas acetylosalicylowy w dawce 300 mg wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z grup ryzyka, takich jak kobiety w I i II trymestrze ciąży, osoby z nadwrażliwością na NLPZ, pacjenci z chorobą wrzodową, niewydolnością nerek lub wątroby, a także osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe czy z nadciśnieniem tętniczym i niewydolnością serca. U pacjentów w podeszłym wieku zaleca się stosowanie mniejszych dawek z większymi odstępami czasowymi. Przed planowanym zabiegiem chirurgicznym kwas acetylosalicylowy należy odstawić na 5-7 dni, aby zmniejszyć ryzyko wydłużonego krwawienia. U dzieci poniżej 12 roku życia stosowanie jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko zespołu Reye’a, a u młodzieży powyżej 12 lat dopuszcza się stosowanie wyłącznie na zlecenie lekarza.
choroba wrzodowa, cyklooksygenaza, działanie hipoglikemizujące, działanie przeciwpłytkowe, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwotok maciczny, kwas acetylosalicylowy, lek przeciw dnie, lek przeciwzakrzepowy, metotreksat, młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów, nadciśnienie tętnicze, nadmierne krwawienie miesiączkowe, nadwrażliwość na niesteroidowe leki przeciwzapalne, niewydolność serca, niewydolność wątroby, ospa wietrzna, przewlekła niewydolność nerek, synteza prostaglandyn, toczeń rumieniowaty układowy, toksyczne działanie metotreksatu, toksyczność salicylanów, wydłużony czas krwawienia, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie płodności, zakażenie wirusem grypy, zespół Reye’a