kinaza chłoniaka anaplastycznego
Kinaza chłoniaka anaplastycznego (ALK, Anaplastic Lymphoma Kinase) to enzym należący do rodziny receptorowych kinaz tyrozynowych. ALK odgrywa istotną rolę w rozwoju i funkcjonowaniu układu nerwowego, a jego ekspresja u dorosłych jest ograniczona głównie do komórek nerwowych.
Znaczenie kliniczne ALK wiąże się z jego nieprawidłową aktywacją w wyniku rearanżacji genetycznych, mutacji punktowych lub amplifikacji, co prowadzi do onkogenezy. Najczęściej opisywana rearanżacja to fuzja EML4-ALK występująca w 3-7% niedrobnokomórkowych raków płuca (NDRP), szczególnie u osób niepalących z gruczolakorakiem. Inne nowotwory związane z nieprawidłowościami ALK to chłoniak anaplastyczny z dużych komórek (ALCL), neuroblastoma i część mięsaków zapalnych.
Identyfikacja statusu ALK ma kluczowe znaczenie diagnostyczne i terapeutyczne. W diagnostyce stosuje się metody immunohistochemiczne (IHC), fluorescencyjną hybrydyzację in situ (FISH) oraz techniki molekularne (RT-PCR, NGS). Pacjenci z nowotworami ALK-dodatnimi mogą być leczeni inhibitorami ALK, takimi jak kryzotynib (pierwszej generacji) oraz alektynib, cerytynib, brygatynib i lorlatynib (kolejnych generacji), które wykazują znaczącą skuteczność kliniczną.
Problemem terapeutycznym pozostaje nabywanie oporności na inhibitory ALK, co wymaga stosowania leków kolejnych generacji lub nowych strategii terapeutycznych. Trwają badania nad nowymi inhibitorami ALK oraz terapiami kombinowanymi mającymi na celu przezwyciężenie mechanizmów oporności.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Neuroblastoma – Patofizjologia i mechanizm
Neuroblastoma to złośliwy nowotwór wywodzący się z komórek grzebienia nerwowego obwodowego układu współczulnego, stanowiący około 8% nowotworów złośliwych u dzieci. Rokowanie zależy od stopnia zróżnicowania guza, z gorszymi wynikami u pacjentów z prymitywnymi formami. Genetycznie neuroblastoma dzieli się na grupy z niemal diploidalną (45%) i triploidalną (55%) zawartością DNA. Amplifikacja onkogenu MYCN, obecna u 20-25% pacjentów, koreluje z agresywnym przebiegiem choroby. Mutacje aktywujące kinazę ALK oraz mutacje linii zarodkowej genu PHOX2B są kluczowymi czynnikami patogenezy, szczególnie w rodzinnych przypadkach. Najczęstsze aberracje genetyczne to zysk chromosomu 17q (≥80% przypadków), delecje 1p36 (25-35%) i 11q, które wiążą się z gorszym rokowaniem i zaawansowanym stadium choroby. Epigenetyczne zmiany, w tym hipometylacja genów takich jak CCND1, oraz dysregulacja niekodujących RNA (np. miR-137, miR-152, miR-495) odgrywają istotną rolę w patogenezie i różnicowaniu neuroblastoma.
aberracja chromosomowa, angiogeneza, białko p53, chromotripsja, cytokiny, czynnik wzrostu nerwów, delecja 11q, edycja genów, embriogeneza, EZH2, grzebień nerwowy, guz pozaczaszkowy, heterogenność kliniczna, hipermetylacja, hipometylacja, immunoterapia nowotworów, kinaza chłoniaka anaplastycznego, kinaza tyrozynowa, komórki macierzyste nowotworowe, kwas retinowy, metylacja DNA, metylacja histonów, miRNA, neuroblast, neuroblastoma, niekodujące RNA, PHOX2B, receptor CXCR4, rokowanie, sekwencjonowanie DNA, TGF-β, transformacja nabłonkowo-mezenchymalna, układ nerwowy współczulny - Leksykon chorób i schorzeń
Neuroblastoma – Etiologia i przyczyny
Neuroblastoma to złośliwy nowotwór wywodzący się z niedojrzałych komórek nerwowych układu współczulnego, stanowiący około 15% nowotworów dziecięcych, z najwyższą zachorowalnością u niemowląt i dzieci do 4. roku życia. Etiologia choroby jest złożona i głównie związana z mutacjami genetycznymi, które w 98-99% przypadków powstają spontanicznie. Kluczowe zmiany obejmują amplifikację onkogenu MYCN (w 20-25% przypadków), delecje chromosomów 1p i 11q, zyski 17q oraz mutacje w genach ALK (około 9% sporadycznych i 75% rodzinnych przypadków), PHOX2B i KIF1B. Dziedziczne neuroblastoma stanowi 1-2% przypadków i charakteryzuje się wcześniejszym wiekiem zachorowania oraz możliwością wystąpienia wielu pierwotnych guzów. Czynniki ryzyka obejmują także zespoły genetyczne takie jak Li-Fraumeni, Beckwitha-Wiedemanna czy Noonan, a także niektóre czynniki prenatalne i okołoporodowe, np. niedokrwistość matki (OR=2,72), niewydolność oddechową noworodka (OR=3,61) oraz niski wynik Apgar (≤7) w 1. minucie (OR=2,23).
autofagia, autonomiczny układ nerwowy, choroba Hirschsprunga, czynnik indukowany hipoksją, czynnik wzrostu nerwów, delecja chromosomu, gen supresorowy nowotworu, grzebień nerwowy, kinaza chłoniaka anaplastycznego, klątwa Ondyny, nadciśnienie ciążowe, nerwiakowłókniakowatość typu 1, neuroblastoma, neuroblasty, nowotwór złośliwy, pozaczaszkowy guz lity, skala Apgar, układ współczulny, zespół Beckwitha-Wiedemanna, zespół Costello, zespół Li-Fraumeni, zespół Noonana