Rak mięśniakomięśniowy
Epidemiologia
Rak mięśniakomięśniowy (RMS) jest najczęstszym mięsakiem tkanek miękkich u dzieci, stanowiąc około 50% wszystkich mięsaków u osób poniżej 20 roku życia, z zapadalnością wynoszącą 4,5-4,7 przypadków na milion dzieci w USA i 5,4 na milion w Europie. RMS charakteryzuje się dwoma szczytami zachorowań: u dzieci w wieku 2-6 lat oraz 10-18 lat, z przewagą zachorowań u chłopców (współczynnik 1,2-1,5:1). Podtyp zarodkowy (embryonal) ma lepsze rokowanie niż pęcherzykowy (alveolar) i pleomorficzny, z 5-letnim przeżyciem odpowiednio 73,9%, 28,9% i 26,6%. Wskaźnik przeżycia 5-letniego u dzieci wynosi około 70%, natomiast u dorosłych jest znacznie niższy (20-30%). Czynniki prognostyczne obejmują wiek, lokalizację i wielkość guza (>5 cm), obecność przerzutów (15-25% przypadków), status fuzji genów PAX3::FOXO1 lub PAX7::FOXO1 oraz odpowiedź na terapię. Przerzuty najczęściej dotyczą płuc, kości, szpiku i węzłów chłonnych, a choroba przerzutowa wiąże się z 3-letnim przeżyciem wolnym od zdarzeń <20%.
Epidemiologia raka mięśniakomięśniowego
Rak mięśniakomięśniowy (rhabdomyosarcoma, RMS) jest najczęstszym mięsakiem tkanek miękkich u dzieci, stanowiąc około 50% wszystkich mięsaków tkanek miękkich u osób poniżej 20 roku życia. Mimo częstego występowania w populacji pediatrycznej, schorzenie to jest stosunkowo rzadkie, odpowiadając za około 3-4% wszystkich nowotworów złośliwych wieku dziecięcego.123
Zachorowalność i rozpowszechnienie
W Stanach Zjednoczonych każdego roku diagnozuje się około 350-500 nowych przypadków raka mięśniakomięśniowego.123 Zapadalność na RMS wynosi około 4,5-4,7 przypadków na milion dzieci i młodzieży poniżej 20 roku życia.45 W Europie wskaźnik ten jest nieco wyższy i wynosi około 5,4 przypadków na milion dzieci poniżej 15 roku życia.6 Zapadalność roczna w całej populacji szacowana jest na około 1/170 000, podczas gdy u dzieci poniżej 15 roku życia wynosi około 1/244 000.7
Interesujące są różnice w zapadalności w zależności od regionu geograficznego. Podczas gdy w Stanach Zjednoczonych i Europie wskaźniki są stosunkowo podobne, w Afryce Subsaharyjskiej zaobserwowano znacznie większą zmienność – od 0,6 do 8,6 przypadków na milion w Afryce Zachodniej, 2,4-2,5 na milion w Afryce Południowej i 2,6-16,3 na milion w Afryce Wschodniej.8
Dystrybucja według wieku i płci
RMS wykazuje charakterystyczny rozkład wiekowy z dwoma szczytami zachorowań: pierwszy szczyt występuje u dzieci w wieku 2-6 lat, drugi – w wieku 10-18 lat.910 Około dwie trzecie wszystkich przypadków RMS diagnozuje się u dzieci poniżej 6 roku życia, a 87% przypadków występuje u pacjentów poniżej 15 roku życia.1112
Istnieje niewielka przewaga zachorowań u chłopców w porównaniu do dziewcząt, ze współczynnikiem od 1,2:1 do 1,5:1.131415 Ta różnica jest szczególnie widoczna w przypadku podtypu zarodkowego (embryonal), gdzie współczynnik zachorowań chłopców do dziewcząt wynosi około 1,51:1.16
Różnice etniczne i rasowe
Większość badań nie wykazuje istotnych różnic w zapadalności na RMS pomiędzy grupami etnicznymi lub rasowymi.1718 Jednak niektóre analizy wskazują na nieco wyższą częstość występowania u pacjentów rasy białej w porównaniu do pacjentów pochodzenia azjatyckiego oraz niewielkie różnice w dystrybucji podtypów histologicznych – pacjenci rasy czarnej mają nieco wyższą częstość występowania RMS pęcherzykowego (alveolar).1920
| Region geograficzny | Zapadalność (na milion dzieci) | Źródło |
|---|---|---|
| Stany Zjednoczone | 4,5-4,7 | SEER, COG |
| Europa | 5,4 | Rejestry europejskie |
| Afryka Zachodnia | 0,6-8,6 | African Cancer Registry Network |
| Afryka Południowa | 2,4-2,5 | African Cancer Registry Network |
| Afryka Wschodnia | 2,6-16,3 | African Cancer Registry Network |
Trendy epidemiologiczne i wskaźniki przeżycia
W przeciwieństwie do wielu innych nowotworów dziecięcych, częstość występowania RMS nie uległa istotnym zmianom w ostatnich dekadach. Analiza danych z lat 1975-2005 nie wykazała znaczących zmian w ogólnej częstości występowania RMS ani jego podtypu zarodkowego w Stanach Zjednoczonych.2122 Jednocześnie zaobserwowano wzrost częstości występowania podtypu pęcherzykowego (roczna zmiana procentowa APC = 4,20, 95% CI = 2,60-5,82), co prawdopodobnie wynika ze zmian w kryteriach diagnostycznych.23
Wskaźniki przeżycia w RMS różnią się znacząco w zależności od wielu czynników, takich jak stadium zaawansowania choroby, podtyp histologiczny, lokalizacja guza i obecność przerzutów. Ogólnie, 5-letni wskaźnik przeżycia dla dzieci z RMS wynosi około 70%, podczas gdy u dorosłych jest on niższy i wynosi około 20-30%.2425
W zależności od grupy ryzyka, wskaźniki przeżycia przedstawiają się następująco:26
- Grupa niskiego ryzyka: 70-90%
- Grupa pośredniego ryzyka: 50-70%
- Grupa wysokiego ryzyka: 20-30%
Szczególnie niekorzystne rokowanie mają pacjenci z chorobą przerzutową – 3-letni wskaźnik przeżycia wolnego od zdarzeń wynosi mniej niż 20%, pomimo zastosowania wielolekowej terapii.28 W niedawno zakończonym badaniu Childrens Oncology Group (COG) dla grupy pośredniego ryzyka, 4-letni wskaźnik przeżycia wolnego od zdarzeń wyniósł 63%.29
Nadzór i obserwacja po leczeniu
Standardy dotyczące badań obrazowych w ramach nadzoru po zakończeniu leczenia różnią się między Europą a Stanami Zjednoczonymi. Obecnie wytyczne europejskie zalecają kontrolne badania obrazowe co 4 miesiące przez 2 lata.3031 W Stanach Zjednoczonych nie ma jednolitych wytycznych, ale większość klinicystów stosuje się do zaleceń Children’s Oncology Group, które przewidują powtarzanie badań obrazowych co 4 miesiące przez 4 lata.32
Warto zauważyć, że ze względu na znane powikłania związane z ekspozycją na promieniowanie, szczególnie u dzieci, wielu ekspertów opowiada się za przyjęciem przez klinicystów amerykańskich europejskich wytycznych nadzoru, ponieważ oba protokoły mają podobne wyniki.33 Trwają również dyskusje na temat zasadności intensywnego nadzoru obrazowego – niektóre badania retrospektywne nie wykazały korzyści w przeżyciu dla pacjentów, u których nawrót choroby wykryto w ramach rutynowych badań obrazowych w porównaniu do pacjentów, u których nawrót zdiagnozowano na podstawie objawów klinicznych.3435
Należy podkreślić, że około jednej trzeciej pacjentów leczonych z powodu RMS doświadcza nawrotu choroby, a 3-letnie przeżycie po nawrocie wynosi tylko 37%.36 Z tego powodu konieczne są dalsze badania w celu ustalenia optymalnego protokołu nadzoru po leczeniu, który równoważyłby korzyści z wczesnego wykrycia nawrotu z potencjalnymi szkodami związanymi z częstymi badaniami obrazowymi.37
Czynniki prognostyczne i stratyfikacja ryzyka
Rokowanie w przypadku RMS jest związane z wieloma czynnikami klinicznymi i biologicznymi. Do najważniejszych należą:3839
- Wiek w momencie diagnozy (gorsze rokowanie u pacjentów powyżej 10 roku życia)
- Umiejscowienie guza pierwotnego (lepsze rokowanie dla guzów głowy i szyi niezwiązanych z oponami i układem moczowo-płciowym z wyjątkiem pęcherza/prostaty)
- Wielkość guza (gorsze rokowanie dla guzów >5 cm)
- Możliwość resekcji chirurgicznej
- Podtyp histologiczny (typ zarodkowy ma lepsze rokowanie niż pęcherzykowy czy pleomorficzny)
- Status fuzji genów PAX3::FOXO1 lub PAX7::FOXO1
- Obecność przerzutów w momencie diagnozy
- Zajęcie węzłów chłonnych
- Zajęcie szpiku kostnego
- Odpowiedź na terapię
- Poziom krążącego DNA i RNA guza
Podtypy histologiczne RMS mają różne rokowanie – podtyp zarodkowy (embryonal) cechuje się najlepszym 5-letnim wskaźnikiem przeżycia (73,9%), podczas gdy podtypy pęcherzykowy (alveolar) i pleomorficzny mają znacznie gorsze rokowanie, z 5-letnim przeżyciem wynoszącym odpowiednio 28,9% i 26,6%.41
Występowanie przerzutów w momencie diagnozy jest silnym negatywnym czynnikiem prognostycznym. Około 15-25% dzieci w momencie rozpoznania ma chorobę przerzutową. Najczęstszym miejscem przerzutów są płuca, a innymi możliwymi lokalizacjami są kości, szpik kostny i węzły chłonne.42
Genetyczne predyspozycje i markery molekularne
Badania genomowe dostarczyły ważnych informacji na temat predyspozycji genetycznych w RMS. Children’s Oncology Group przeprowadziła retrospektywne sekwencjonowanie egzomu na DNA z linii zarodkowej, aby określić częstość występowania 63 autosomalnych dominujących genów predysponujących do nowotworów u 615 pacjentów z nowo zdiagnozowanym RMS. Zidentyfikowano zarodkowe warianty predysponujące do nowotworów (patogenne lub prawdopodobnie patogenne) u 7,3% pacjentów z RMS (wszystkie bez fuzji FOXO1) w 15 genach autosomalnych dominujących.4344
COG zbadał również korelację między histologią anaplastyczną a zarodkowymi patogennymi wariantami TP53 u 239 pacjentów z RMS. Wśród 46 pacjentów z anaplastycznym RMS, 11% (n = 5) posiadało zarodkowy patogenny wariant TP53, w porównaniu z 1% (n = 2) pacjentów bez anaplazji.45
Do znanych zespołów genetycznych zwiększających ryzyko rozwoju RMS należą:4647
- Zespół Li-Fraumeni – związany ze zwiększonym ryzykiem rozwoju określonych nowotworów, w tym RMS
- Nerwiakowłókniakowatość typu 1 – zwiększa ryzyko rozwoju RMS około 20-krotnie w porównaniu z populacją ogólną
- Zespół Beckwitha-Wiedemanna – RMS stanowi około 5% nowotworów w tej populacji
- Zespół Costello – zwiększa ryzyko rozwoju RMS
- Zespół sercowo-twarzowo-skórny (cardio-facio-cutaneous syndrome)
Identyfikacja predyspozycji genetycznych ma istotne znaczenie dla poradnictwa genetycznego, testów przesiewowych i planowania nadzoru u pacjentów z RMS i ich rodzin.50
Trendy w badaniach epidemiologicznych i nadzorze
Zarządzanie pacjentami z RMS stale ewoluuje wraz z pojawianiem się nowych, opartych na dowodach wyników badań klinicznych dotyczących postępów w leczeniu.51 Duże znaczenie mają badania wieloośrodkowe prowadzone przez grupy takie jak Children’s Oncology Group (COG) w Stanach Zjednoczonych czy European paediatric Soft tissue sarcoma Study Group (EpSSG) i Cooperative Weichteilsarkom Studiengruppe (CWS) w Europie.52
Rzadkość występowania RMS utrudnia prowadzenie randomizowanych badań klinicznych z odpowiednią mocą statystyczną, szczególnie w populacji dorosłych pacjentów.53 Z tego powodu duże znaczenie mają bazy danych populacyjnych, takie jak Surveillance, Epidemiology, and End Results (SEER), które dostarczają wystarczających danych do analizy rzadkich guzów.5455
Aktualne wysiłki badawcze koncentrują się na identyfikacji nowych biomarkerów prognostycznych, opracowaniu modeli stratyfikacji ryzyka oraz ocenie innowacyjnych podejść terapeutycznych, które mogą poprawić wyniki leczenia, szczególnie w grupach wysokiego ryzyka.5657
Badania epidemiologiczne w RMS obejmują zarówno epidemiologię opisową (oceniającą dystrybucję choroby, np. zapadalność, przeżycie ogólne), jak i epidemiologię analityczną (oceniającą determinanty choroby, np. ekspozycje środowiskowe, stan odżywienia).58 W ostatnich latach pojawiły się również nowe obszary badań, takie jak ocena wartości krążącego DNA i RNA guza jako biomarkerów prognostycznych.59
Ponadto trwają badania nad optymalizacją protokołów nadzoru po leczeniu, aby zrównoważyć korzyści z wczesnego wykrycia nawrotu z potencjalnymi szkodami związanymi z nadmiernym narażeniem na promieniowanie podczas częstych badań obrazowych.6061
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.