przejście śródbłonkowo-mezenchymalne

Przejście śródbłonkowo-mezenchymalne (EMT, ang. Epithelial-Mesenchymal Transition) to proces biologiczny, w którym komórki śródbłonkowe tracą swoje charakterystyczne cechy i przekształcają się w komórki o fenotypie mezenchymalnym. Podczas tego procesu dochodzi do utraty polaryzacji komórek, zmniejszenia ekspresji białek adhezyjnych (m.in. E-kadheryny) oraz reorganizacji cytoszkieletu.

EMT odgrywa kluczową rolę w embriogenezie, gojeniu ran oraz procesach patologicznych, takich jak zwłóknienie tkanek czy progresja nowotworów. W kontekście onkologicznym, przejście śródbłonkowo-mezenchymalne umożliwia komórkom nowotworowym nabycie zwiększonej ruchliwości, zdolności do inwazji oraz oporności na apoptozę, co sprzyja tworzeniu przerzutów.

Proces ten jest regulowany przez złożoną sieć czynników transkrypcyjnych (m.in. SNAIL, TWIST, ZEB), szlaków sygnałowych (TGF-β, Wnt, Notch) oraz mikroRNA. Zrozumienie mechanizmów EMT ma istotne znaczenie w opracowywaniu nowych strategii terapeutycznych, szczególnie w leczeniu nowotworów i chorób związanych z procesami włóknienia.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Malformacje jamiste – Patofizjologia i mechanizm

Malformacje jamiste mózgu (CCM) to naczyniowa patologia mózgowa dotykająca do 0,5% populacji, charakteryzująca się poszerzeniem naczyń, utratą integralności bariery śródbłonkowej oraz skłonnością do krwotoków. CCM dzieli się na formę sporadyczną (80% przypadków, zwykle pojedyncze zmiany) oraz rodzinną (20%, liczne zmiany, mutacje w genach KRIT1/CCM1, CCM2, PDCD10/CCM3). Patogeneza rodzinnej postaci opiera się na mechanizmie dwóch uderzeń Knudsona, gdzie mutacje germinalne i somatyczne prowadzą do utraty funkcji genów CCM w komórkach śródbłonka, co skutkuje ekspansją klonalną i przejściem śródbłonkowo-mezenchymalnym (EndMT). Nowe dane wskazują na udział mutacji somatycznych w genie PIK3CA (w 71% resekcjonowanych zmian) i wzmożonej aktywności szlaku PI3K/AKT/mTOR, co razem z utratą funkcji białek CCM napędza progresję zmian. Dodatkowo, mechanizmy takie jak haploinsuficjencja, trans-heterozygotyczność oraz wpływ mikrobioty jelitowej i sygnalizacji TLR4-MEKK3-KLF2/4 odgrywają istotną rolę w patogenezie i progresji CCM.
autofagia, bariera krew-mózg, bariera śródbłonkowa mózgu, choroba mózgowo-naczyniowa, cytokina prozapalna, ekspansja klonalna, hipoteza Knudsona, kinaza Rho, komórka śródbłonka, krwawienie śródczaszkowe, lipopolisacharyd, malformacja jamista, malformacja jamista mózgu, mikrobiota jelitowa, mutacja germinalna, mutacja PIK3CA, mutacja somatyczna, naczynie krwionośne, przejście śródbłonkowo-mezenchymalne, przepuszczalność naczyniowa, przepuszczalność śródbłonka, reaktywna forma tlenu, receptor Toll-podobny 4, statyna, szlak PI3K, szlak PI3K/AKT/mTOR, złącze międzykomórkowe, zmiana krwotoczna
Leksykon chorób i schorzeń
Miażdżyca – Patofizjologia i mechanizm

Miażdżyca jest przewlekłą chorobą zapalną tętnic, charakteryzującą się dysfunkcją śródbłonka, retencją i utlenianiem lipoprotein LDL, rekrutacją monocytów oraz formowaniem komórek piankowatych, co prowadzi do rozwoju blaszki miażdżycowej. Kluczowe mechanizmy patogenetyczne obejmują zmniejszoną biodostępność tlenku azotu (NO), stres oksydacyjny, aktywację czynników zapalnych (np. IL-1, TNF-α), ekspresję cząsteczek adhezji (VCAM-1, ICAM-1) oraz udział reaktywnych form tlenu (ROS). Hipercholesterolemia, zwłaszcza podwyższony poziom LDL-C, jest głównym czynnikiem ryzyka, sprzyjającym oksydacji LDL i aktywacji szlaków zapalnych, co potęguje progresję choroby. Procesy te prowadzą do proliferacji komórek mięśni gładkich, tworzenia pokrywy włóknistej oraz niestabilności blaszki, która może ulec pęknięciu, wywołując zakrzepicę i okluzję naczynia. Warto podkreślić, że poziom LDL-C jest kluczowym parametrem terapeutycznym, a intensywne obniżanie LDL-C koreluje z redukcją ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych (ASCVD).
apolipoproteina B, białko C-reaktywne, białko chemotaktyczne monocytów, błona wewnętrzna, choroby sercowo-naczyniowe, cząsteczki adhezji międzykomórkowej, dysfunkcja śródbłonka, hipercholesterolemia, inflamasomy, interleukina-1, komórki dendrytyczne, komórki piankowate, lipoproteiny o niskiej gęstości, lizofosfatydylocholina, makrofagi, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, płytkopochodny czynnik wzrostu, przejście śródbłonkowo-mezenchymalne, rdzeń martwicy, reaktywne formy tlenu, smuga tłuszczowa, tlenek azotu, utlenione LDL, wazodylatacja, zmiany miażdżycowe
Leksykon chorób i schorzeń
Cavernoma – Patofizjologia i mechanizm

Cavernoma, czyli malformacja jamista naczyniowa (CCM), to naczyniowa patologia mózgu i rdzenia kręgowego, dotykająca do 0,5% populacji, charakteryzująca się rozszerzeniem naczyń i utratą integralności bariery śródbłonkowej. CCM dzieli się na formy rodzinne (fCCM) i sporadyczne (sCCM), związane z mutacjami utraty funkcji w genach KRIT1/CCM1, CCM2 i PDCD10/CCM3. Patogeneza fCCM opiera się na modelu „dwóch uderzeń” Knudsona, gdzie mutacje somatyczne w drugim allelu prowadzą do klonalnej ekspansji komórek śródbłonka i powstania zmian. W sCCM tylko 10% zmian wykazuje mutacje w genach CCM, a większość wiąże się z anomalią żylną rozwojową (DVA). Nowe badania wskazują na mechanizm „trzech uderzeń”, gdzie oprócz utraty funkcji białek CCM, konieczna jest aktywacja szlaku PI3K-mTOR, potwierdzona obecnością somatycznych mutacji PIK3CA w 71% przypadków, co otwiera perspektywy terapeutyczne, np. zastosowanie inhibitora mTORC1 – rapamycyny.
Kompleks białkowy CCM1-3 reguluje wiele szlaków sygnałowych, m.in. Rho/ROCK, Notch, MEKK3-KLF2/4 oraz proces przejścia śródbłonkowo-mezenchymalnego (EndMT), co wpływa na stabilność naczyń i progresję CCM. Zapalenie i mikrobiom jelitowy odgrywają istotną rolę w patogenezie, gdzie lipopolisacharyd (LPS) z bakterii Gram-ujemnych aktywuje receptor TLR4, nasilając formowanie zmian. Klinicznie CCM manifestuje się krwotokami, progresją neurologiczną i powiększaniem zmian, co koreluje z przepuszczalnością naczyniową i markerami angiogenezy (VEGF, FGF). Rodzinne CCM, zwłaszcza z mutacją CCM3, cechują się cięższym przebiegiem i licznymi zmianami. Obecnie leczeniem z wyboru jest całkowita resekcja chirurgiczna, jednak rozwijane są terapie celowane, takie jak inhibitory Rho/ROCK (fasudil), mTORC1 (rapamycyna), przeciwciała neutralizujące ANGPT2 oraz propranolol, które mogą modulować przebieg choroby i zmniejszać ryzyko powikłań.
anomalia żylna rozwojowa, bariera śródbłonkowa mózgu, cavernoma rdzenia kręgowego, choroba naczyniowa mózgu, czynnik wzrostu fibroblastów, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, gen KRIT1, hemosyderyna, hipoteza dwóch uderzeń Knudsona, kinaza Rho, lipopolisacharyd, mikrobiom jelitowy, mutacja somatyczna, mutacja utraty funkcji, propranolol, przejście śródbłonkowo-mezenchymalne, rapamycyna, receptor Toll-podobny, resekcja chirurgiczna, szlak fosfatydyloinozytolo-3-kinazy, szlak Notch, szlak PI3K-mTOR, szlak Rho/ROCK, zakrzepica
Leksykon chorób i schorzeń
Progeria – Patofizjologia i mechanizm

Progeria (HGPS) to rzadka, śmiertelna choroba genetyczna spowodowana mutacją c.1824C>T w genie LMNA, prowadzącą do produkcji nieprawidłowego białka progeryny. Progeryna jest trwale farnezylowana, co zaburza strukturę i funkcję otoczki jądrowej, powodując liczne defekty komórkowe, takie jak nieprawidłowa morfologia jądra, destabilizacja chromatyny, zaburzenia naprawy DNA, aktywacja szlaku NFκB i przyspieszone skracanie telomerów. Komórki HGPS wykazują zwiększoną aktywność kinaz DDR (Chk1, Chk2, ATM, ATR) oraz zaburzenia w lokalizacji białek SIRT1, SIRT6 i ING1, co prowadzi do senescencji komórkowej i zmian epigenetycznych. Mechaniczne właściwości jądra są zmienione, a aktywacja szlaku YAP/TAZ w komórkach śródbłonka przyczynia się do rozwoju miażdżycy, która jest główną przyczyną zgonów u pacjentów. Patologia sercowo-naczyniowa obejmuje uogólnioną miażdżycę, zwapnienia, usztywnienie naczyń, dysfunkcję serca i śmierć komórek mięśni gładkich naczyń (VSMC), co jest związane z mechanotransdukcją i stresem ER.
adipogeneza, blaszka jądrowa, dysfunkcja mitochondrialna, dysfunkcja rozkurczowa, edytor zasad adeninowych, fosforylacja oksydacyjna, gen LMNA, heterochromatyna obwodowa, inhibitor farnesylotransferazy, komórki mięśni gładkich naczyń, kwas retinowy, lamina A, mechanotransdukcja, mezenchymalne komórki macierzyste, miażdżyca, modyfikacja potranslacyjna, mutacja LMNA, mutacja punktowa, niestabilność genomowa, odpowiedź na uszkodzenia DNA, otoczka jądrowa, progeria, progeryna, proteoliza, przejście śródbłonkowo-mezenchymalne, senescencja komórkowa, skracanie telomerów, szlak YAP/TAZ, zwapnienie naczyń

przejście śródbłonkowo-mezenchymalne

Powiązane wpisy

Malformacje jamiste – Patofizjologia i mechanizm

Miażdżyca – Patofizjologia i mechanizm

Cavernoma – Patofizjologia i mechanizm

Progeria – Patofizjologia i mechanizm