zespół erytrodysestezji dłoniowo-podeszwowej
Zespół erytrodysestezji dłoniowo-podeszwowej (ZEDP), znany również jako zespół ręka-stopa lub palmarno-plantarna erytrodyzestezja, to działanie niepożądane występujące w trakcie terapii przeciwnowotworowej. Objawia się rumieniem, obrzękiem, bolesnością, złuszczaniem naskórka oraz w cięższych przypadkach powstawaniem pęcherzy i owrzodzeń na dłoniach i podeszwach stóp.
ZEDP najczęściej występuje podczas leczenia kapecytabiną, docetakselem, fluorouracylem, gemcytabiną, cytarabiną oraz lekami celowanymi, w tym inhibitorami kinaz tyrozynowych (sorafenib, sunitynib). Pojawia się zwykle po 2-3 cyklach chemioterapii, a ryzyko wzrasta przy długotrwałym leczeniu, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami krążenia obwodowego.
Klasyfikacja nasilenia ZEDP obejmuje trzy stopnie: I stopień – dyskomfort niewpływający na codzienne funkcjonowanie; II stopień – ból wpływający na aktywność życiową; III stopień – ciężki ból uniemożliwiający podstawowe czynności. Leczenie polega głównie na modyfikacji dawki leku wywołującego objawy, stosowaniu miejscowych środków nawilżających, glikokortykosteroidów, analgetyków oraz witaminy B6.
Profilaktyka zespołu obejmuje unikanie gorącej wody, noszenie luźnego obuwia, stosowanie zimnych okładów oraz preparatów nawilżających. Wczesne rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego postępowania ma kluczowe znaczenie dla jakości życia pacjenta i możliwości kontynuacji leczenia przeciwnowotworowego w optymalnych dawkach.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Alexan 50 mg/ml
Cytarabina (lek Alexan 50 mg/ml, roztwór do infuzji) wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których nasilenie i charakter zależą od dawki oraz schematu leczenia. Najistotniejszym mechanizmem toksyczności jest mielosupresja prowadząca do pancytopenii, retikulocytopenii, małopłytkowości oraz niedokrwistości, szczególnie nasilonej przy dużych dawkach, gdzie aplazja szpiku może utrzymywać się 15-25 dni. Występują także poważne zakażenia (posocznica, zapalenie płuc) związane z immunosupresją. Charakterystycznym zespołem jest zespół cytarabinowy (Ara-C) manifestujący się gorączką, bólami mięśni i kości, wysypką oraz zapaleniem spojówek, rozwijający się w ciągu 6-12 godzin od podania, wymagający stosowania kortykosteroidów i ewentualnego przerwania terapii. Neurotoksyczność, zwłaszcza przy podaniu dokanałowym i dawkach >30 mg/m², obejmuje neuropatię obwodową, zapalenie nerwów, zawroty głowy i bóle głowy. Toksyczność okulistyczna (zapalenie spojówek, odwracalne krwotoczne zapalenie spojówek, zapalenie rogówki) oraz kardiotoksyczność (zapalenie osierdzia, zaburzenia rytmu) również są istotne klinicznie.
aplazja szpiku kostnego, bradykardia zatokowa, cytarabina, cytostatyk, dysfagia, hepatotoksyczność, hiperurykemia, jadłowstręt, lek immunosupresyjny, małopłytkowość, martwicze zapalenie okrężnicy, mielosupresja, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość megaloblastyczna, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, odporność komórkowa i humoralna, pancytopenia, posocznica, reakcja anafilaktyczna, retikulocytopenia, ropień wątroby, zahamowanie szpiku kostnego, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie nerwów, zapalenie osierdzia, zapalenie otrzewnej, zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zapalenie rogówki, zapalenie spojówek, zapalenie trzustki, zatrzymanie moczu, zespół cytarabinowy, zespół erytrodysestezji dłoniowo-podeszwowej, zespół nagłych zaburzeń oddechowych, żółtaczka - Leksykon substancji czynnych
Cytarabina – Działania niepożądane
Cytarabina, stosowana głównie w terapii białaczek i nowotworów układu krwiotwórczego, wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, silnie zależnych od dawki i schematu podawania. Kluczowym efektem toksycznym jest mielosupresja, manifestująca się leukopenią, małopłytkowością, niedokrwistością (w tym megaloblastyczną) oraz retikulocytopenią. Po 5 dniach ciągłego wlewu dożylnego lub wstrzyknięć w dawce 50-600 mg/m² pc. obserwuje się dwufazowe zmniejszenie liczby leukocytów z maksymalnym spadkiem po 7-9 i 15-24 dniach, a także zahamowanie produkcji płytek z maksimum między 12. a 15. dniem. Duże dawki cytarabiny mogą wywołać ciężką pancytopenię utrzymującą się 15-25 dni. Immunosupresja zwiększa ryzyko zakażeń wirusowych, bakteryjnych (w tym posocznicy), grzybiczych i pasożytniczych, które mogą mieć przebieg od łagodnego do zagrażającego życiu. Charakterystycznym zespołem jest zespół cytarabinowy (Ara-C), objawiający się gorączką, bólami mięśni, kości, wysypką i zapaleniem spojówek, pojawiający się 6-12 godzin po podaniu leku i skutecznie leczony kortykosteroidami.
aplazja szpiku kostnego, ataksja, białaczka, bradykardia zatokowa, cytarabina, dysfagia, dyzartria, działanie immunosupresyjne, hamowanie szpiku kostnego, hepatomegalia, hiperbilirubinemia, hiperurykemia, kardiomiopatia, krwotoczne zapalenie spojówek, lek cytotoksyczny, lek przeciwnowotworowy, leukopenia, małopłytkowość, martwicza encefalopatia białaczkowa, martwicza leukoencefalopatia, martwicze zapalenie okrężnicy, mielopatia, mielosupresja, neuropatia ruchowa i czuciowa, niedokrwistość, niedokrwistość megaloblastyczna, nowotwór układu krwiotwórczego, oczopląs, odporność komórkowa i humoralna, ośrodkowy układ nerwowy, owrzodzenie przełyku, pancytopenia, paraplegia, posocznica, reakcja anafilaktyczna, retikulocytopenia, śródmiąższowe zapalenie płuc, tetraplegia, zaburzenia rytmu serca, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie naczyń, zapalenie osierdzia, zapalenie otrzewnej, zapalenie pajęczynówki, zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zapalenie rogówki, zapalenie spojówek, zapalenie tkanki łącznej, zapalenie trzustki, zespół Budda-Chiariego, zespół cytarabinowy, zespół erytrodysestezji dłoniowo-podeszwowej, zespół nagłych zaburzeń oddechowych, zespół ostrej niewydolności oddechowej - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cytarabina Accord 20 mg/ml
Cytarabina Accord (20 mg/ml) wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których nasilenie zależy od dawki i drogi podania. Najczęstsze objawy to nudności, wymioty, biegunka, gorączka, wysypka, zapalenie i owrzodzenie jamy ustnej oraz odbytu, a także zaburzenia czynności wątroby. Mielosupresja jest istotnym efektem cytarabiny, manifestującym się niedokrwistością, leukopenią, trombocytopenią, megaloblastozą i zmniejszeniem retikulocytów, z głęboką pancytopenią trwającą 15-25 dni po wysokich dawkach. Neurotoksyczność, szczególnie przy dawkach wysokich (8-37% pacjentów), obejmuje objawy OUN i neuropatie obwodowe, z ryzykiem wzrostu u osób powyżej 55 lat, z zaburzeniami wątroby, nerek, wcześniejszym leczeniem OUN lub nadużywaniem alkoholu. Podanie dokanałowe wiąże się z ryzykiem martwiczej leukoencefalopatii, mielopatii i ślepoty. Działania niepożądane ze strony oka obejmują odwracalne krwotoczne zapalenie spojówek i zapalenie rogówki, które można łagodzić kortykosteroidami w kroplach do oczu.
anafilaksja, aplazja szpiku kostnego, ataksja, azoospermia, cytarabina, dysfagia, dyzartria, gorączka neutropeniczna, hepatomegalia, hiperbilirubinemia, hiperurykemia, jadłowstręt, kardiomiopatia, krwotoczne zapalenie spojówek, małopłytkowość, martwica jelit, martwicza leukoencefalopatia, martwicze zapalenie okrężnicy, megaloblastoza, mielopatia, mielosupresja, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość, obrzęk alergiczny, obrzęk płuc, oczopląs, pancytopenia, paraplegia, posocznica, rabdomioliza, retikulocyty, rozedma pęcherzykowa jelit, rozmaz krwi obwodowej, śródmiąższowe zapalenie płuc, szpik kostny, wysokie dawki cytarabiny, zaburzenia rytmu serca, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie osierdzia, zapalenie otrzewnej, zapalenie rogówki, zapalenie spojówek, zapalenie trzustki, zespół Budda-Chiariego, zespół cytarabinowy, zespół erytrodysestezji dłoniowo-podeszwowej, zespół ostrej niewydolności oddechowej