Działania niepożądane
Cytarabina Accord 20 mg/ml

Działania niepożądane leku Cytarabina Accord

Cytarabina Accord (20 mg/ml roztwór do wstrzykiwań/do infuzji) wykazuje szeroki zakres działań niepożądanych, których nasilenie zależy głównie od zastosowanego schematu dawkowania oraz drogi podania. Najczęstsze działania niepożądane obejmują nudności, wymioty, biegunkę, gorączkę, wysypkę, jadłowstręt, zapalenie i owrzodzenie jamy ustnej i odbytu oraz zaburzenia czynności wątroby.¹

Do oceny częstości występowania działań niepożądanych stosowane są następujące kategorie:²

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Częstość nieznana (nie można określić na podstawie dostępnych danych)

Wpływ na układ krwiotwórczy

Cytarabina wywiera znaczący wpływ na szpik kostny, prowadząc do mielosupresji. Hamowanie czynności szpiku kostnego objawia się niedokrwistością, leukopenią, trombocytopenią, megaloblastozą i zmniejszeniem liczby retikulocytów. Nasilenie tych reakcji jest ściśle uzależnione od dawki i schematu leczenia. Zmiany komórkowe widoczne są zarówno w morfologii szpiku kostnego, jak i w rozmazach krwi obwodowej.³

Po zastosowaniu wysokich dawek cytarabiny mielosupresja może manifestować się jako głęboka pancytopenia trwająca 15-25 dni, z cięższą aplazją szpiku kostnego niż po standardowych dawkach.⁴

Działania niepożądane według układów

Zaburzenia neurologiczne

Przy stosowaniu dużych dawek cytarabiny (8-37% pacjentów) obserwuje się wpływ na mózg lub móżdżek, manifestujący się takimi objawami jak obniżenie świadomości, dyzartria, oczopląs, zmiany osobowości, zaburzenia koncentracji, ataksja, drżenie, ból głowy, splątanie, senność, zawroty głowy, śpiączka i drgawki. Dodatkowo mogą wystąpić obwodowe neuropatie ruchowe i czuciowe.⁵

Czynniki zwiększające ryzyko neurotoksyczności to:⁶

• Wiek powyżej 55 lat
• Zaburzenia wątroby i nerek
• Wcześniejsze leczenie OUN (np. radioterapia)
• Nadużywanie alkoholu

Po podaniu dokanałowym odnotowano przypadki martwiczej leukoencefalopatii, mielopatii powodującej paraplegię lub tetraplegię oraz inne izolowane objawy neurotoksyczności.⁷

Zaburzenia oka

Do często obserwowanych zaburzeń oka należą odwracalne krwotoczne zapalenie spojówek (światłowstręt, pieczenie, zaburzenia widzenia, zwiększone łzawienie), zapalenie rogówki oraz zapalenie spojówek (które może występować z wysypką). Przy stosowaniu wysokich dawek cytarabiny opisywano odwracalne zmiany rogówki i krwotoczne zapalenie spojówek, którym można zapobiegać lub je łagodzić stosując krople do oczu zawierające kortykosteroidy.⁸

W bardzo rzadkich przypadkach po podaniu dokanałowym cytarabiny raportowano ślepotę.⁹

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Częste działania niepożądane dotyczące przewodu pokarmowego obejmują: dysfagię, nudności, wymioty, biegunkę, bóle brzucha, zapalenie lub owrzodzenie jamy ustnej i odbytu. Rzadziej występują zapalenie przełyku, owrzodzenie przełyku, rozedma pęcherzykowa jelit, martwicze zapalenie okrężnicy i zapalenie otrzewnej.¹⁰

Przy leczeniu dużymi dawkami cytarabiny mogą wystąpić ciężkie powikłania, takie jak martwica żołądka i jelit, martwicze zapalenie okrężnicy, owrzodzenie żołądka i jelit (w tym rozedma pęcherzykowa jelit prowadząca do zapalenia otrzewnej), perforacja lub martwica jelit z niedrożnością i zapaleniem otrzewnej.¹¹

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego są mniejsze, jeśli cytarabina jest podawana we wlewie.¹²

Zaburzenia wątroby

Często obserwuje się odwracalne działanie na wątrobę ze zwiększeniem aktywności enzymów wątrobowych. Po leczeniu dużymi dawkami cytarabiny może wystąpić uszkodzenie wątroby z nasiloną hiperbilirubinemią i hepatomegalią, zespół Budda-Chiariego (zakrzepica żył wątrobowych) oraz zapalenie trzustki.¹³

Zaburzenia skóry

Wśród skórnych działań niepożądanych najczęściej występują odwracalne zmiany, takie jak rumień, zmiany pęcherzowe, pokrzywka, zapalenie naczyń i łysienie (szczególnie przy leczeniu wysokimi dawkami). Rzadziej obserwuje się owrzodzenie skóry i świąd. Opisywano również przypadki neutrofilowego zapalenia gruczołów potowych ekrynowych, powstawania piegów, wysypki oraz zespołu erytrodysestezji dłoniowo-podeszwowej.¹⁴

Zespół cytarabinowy

Zespół cytarabinowy jest immunoalergiczną reakcją charakteryzującą się gorączką, bólami mięśni, bólami kości, sporadycznie bólami w klatce piersiowej, wysypką, zapaleniem spojówek i nudnościami. Objawy te pojawiają się 6-12 godzin od rozpoczęcia leczenia. W profilaktyce i leczeniu tego zespołu można stosować kortykosteroidy. Jeśli leczenie kortykosteroidami jest skuteczne, możliwe jest kontynuowanie terapii cytarabiną.¹⁵

Szczególne ostrzeżenia dotyczące wysokich dawek

Przy stosowaniu eksperymentalnych schematów dawkowania cytarabiny zgłaszano ciężkie, a czasami śmiertelne działania toksyczne na ośrodkowy układ nerwowy, przewód pokarmowy i płuca, inne niż obserwowane przy standardowych dawkach.¹⁶

Szczególną uwagę należy zwrócić na powikłania oddechowe, które mogą manifestować się jako obrzęk płuc i zespół ostrej niewydolności oddechowej (ARDS). Obserwowano również rozlane śródmiąższowe zapalenie płuc bez wyraźnej przyczyny. Reakcje te są prawdopodobnie spowodowane uszkodzeniem bariery pęcherzykowo-włośniczkowej.¹⁷

Inne rzadko zgłaszane ciężkie powikłania to kardiomiopatia z następującą po niej śmiercią oraz rabdomioliza.¹⁸

Powikłania infekcyjne

Zakażenia wirusowe, bakteryjne, grzybicze, pasożytnicze lub saprofityczne mogą wystąpić w dowolnym miejscu w organizmie podczas stosowania cytarabiny, zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z innymi lekami immunosupresyjnymi. Zakażenia te mogą mieć przebieg łagodny, ciężki, a w niektórych przypadkach mogą prowadzić do zgonu.¹⁹

Tabela działań niepożądanych

Działania niepożądane związane z drogą podania

Podanie dokanałowe

Podanie dokanałowe wiąże się ze specyficznymi działaniami niepożądanymi, do których należą:²⁰

• Martwicza leukoencefalopatia
• Mielopatia powodująca paraplegię lub tetraplegię
• Porażenie i inne izolowane objawy neurotoksyczności
• Ślepota
• Nudności, wymioty
• Ból głowy, gorączka i/lub inne objawy zapalenia pajęczynówki

Warto zauważyć, że ryzyko toksycznego wpływu na OUN wzrasta, jeśli podaje się dożylnie lub dokanałowo duże dawki cytarabiny, w połączeniu z innym leczeniem o toksycznym działaniu na OUN, takim jak radioterapia, metotreksat podawany w dużych dawkach lub dokanałowo, lub przy podawaniu dokanałowym w krótkich odstępach czasu lub w dawkach większych niż 30 mg/m² pc.²¹

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa tel.: + 48 22 49 21 301 faks: + 48 22 49 21 309 strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl²²

Działania niepożądane można zgłaszać również do podmiotu odpowiedzialnego.²³