związek terpenowy
Związki terpenowe stanowią obszerną grupę naturalnych związków organicznych pochodzenia roślinnego, zbudowanych z jednostek izoprenowych (C5H8). W medycynie i farmakologii odgrywają istotną rolę ze względu na szerokie spektrum aktywności biologicznej, obejmującej działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwnowotworowe.
Klasyfikacja terpenów opiera się na liczbie zawartych w nich jednostek izoprenowych – od monoterpenów (C10) przez seskwiterpeny (C15), diterpeny (C20), triterpeny (C30), aż po tetraterpeny (C40). Wiele leków i preparatów stosowanych w praktyce klinicznej zawiera pochodne terpenowe, m.in. paklitaksel (diterpen stosowany w terapii nowotworowej), artemizyna (seskwiterpen o działaniu przeciwmalarycznym) czy karotenoidy (tetraterpeny o właściwościach antyoksydacyjnych).
W badaniach klinicznych związki terpenowe wykazują obiecujący potencjał terapeutyczny w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych, cukrzycy, schorzeń układu sercowo-naczyniowego oraz jako związki wspomagające w terapii przeciwnowotworowej. Ich zdolność do przenikania przez barierę krew-mózg czyni je interesującym obiektem badań w kontekście chorób ośrodkowego układu nerwowego.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Rowachol –
Rowachol jest lekiem stosowanym w terapii chorób dróg żółciowych, charakteryzującym się wielokierunkowym działaniem farmakologicznym. Preparat wykazuje działanie przeciwskurczowe, redukując nadmierną kurczliwość dróg żółciowych i tym samym łagodząc dolegliwości bólowe związane z kamicą. Ponadto, Rowachol posiada silne właściwości choleretyczne, co skutkuje zwiększeniem przepływu żółci i zmniejszeniem jej zastoju. Na poziomie molekularnym lek hamuje enzym reduktazę HMG-CoA, co prowadzi do obniżenia endogennej syntezy cholesterolu, zmniejszenia nasycenia żółci cholesterolem oraz wspomaga rozpuszczanie istniejących kamieni cholesterolowych, a także zapobiega powstawaniu nowych złogów.
działanie choleretyczne, działanie przeciwskurczowe, endogenna produkcja cholesterolu, indeks nasycenia żółci, kamica dróg żółciowych, kamica żółciowa, kamica żółciowa cholesterolowa, kamień cholesterolowy, monoterpen, przepływ żółci, reduktaza HMGCoA, schorzenie dróg żółciowych, właściwości przeciwbakteryjne, właściwości przeciwzapalne, wydzielanie żółci, złóg cholesterolowy, związek terpenowy - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Soledum forte 200 mg
Soledum forte to lek zawierający 200 mg 1,8-cyneolu (eukaliptolu) w kapsułkach dojelitowych miękkich, wykazujący działanie wykrztuśne, przeciwzapalne oraz rozszerzające oskrzela. Substancja czynna ułatwia usuwanie nadmiernej wydzieliny w przebiegu kaszlu produktywnego, wspomaga leczenie ostrego, nieropnego zapalenia zatok przynosowych poprzez zmniejszenie obrzęku błony śluzowej oraz działa przeciwzapalnie w różnych zapalnych chorobach dróg oddechowych, takich jak zapalenie oskrzeli czy tchawicy. Kapsułki dojelitowe chronią 1,8-cyneol przed degradacją w żołądku, umożliwiając jego uwolnienie w jelicie cienkim, co zwiększa skuteczność terapii i redukuje ryzyko podrażnienia przewodu pokarmowego.
cyneol, działanie przeciwzapalne, działanie sekretolityczne, działanie wykrztuśne, eukaliptol, jelito cienkie, kapsułka dojelitowa, kaszel mokry, kaszel produktywny, kwas żołądkowy, nieropne zapalenie zatok, nietolerancja fruktozy, obrzęk błony śluzowej, rozszerzenie oskrzeli, schorzenie układu oddechowego, sorbitol, środek wykrztuśny, trudność w odkrztuszaniu, wydzielina dróg oddechowych, zapalenie oskrzeli, zapalenie tchawicy, zapalenie zatok przynosowych, zapalna choroba dróg oddechowych, związek terpenowy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Maść szałwiowa –
Maść szałwiowa jest preparatem miejscowym zawierającym ekstrakt z liści Salvia officinalis L., sporządzonym z użyciem etanolu jako ekstrahenta i białej wazeliny jako podłoża. Produkt wykazuje działanie antyseptyczne i przeciwgrzybicze, co przypisuje się obecności olejku lotnego bogatego w karnazol – związek terpenowy o udokumentowanym działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwdrożdżakowym. Karnazol hamuje wzrost licznych gatunków bakterii oraz drożdżaków, co uzasadnia tradycyjne stosowanie maści w leczeniu miejscowych infekcji bakteryjnych i grzybiczych skóry.
działanie antyseptyczne, działanie przeciwbakteryjne, działanie przeciwdrobnoustrojowe, działanie przeciwdrożdżakowe, działanie przeciwgrzybicze, ekstrakt z liści szałwii, etanol jako ekstrahent, infekcja bakteryjna, infekcja grzybicza skóry, karnazol, liść szałwii, maść szałwiowa, olejek eteryczny, szałwia lekarska, wazelina biała, związek terpenowy - Leksykon substancji czynnych
Fenchon – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Fenchon, będący jednym z kluczowych monoterpenów w preparacie Rowatinex, wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa potwierdzony wieloletnim doświadczeniem klinicznym oraz licznymi badaniami przedklinicznymi i klinicznymi całego preparatu. Jako składnik Rowatinexu, fenchon przyczynia się do tworzenia fizjologicznego środowiska w układzie moczowym, wspomagając rozpuszczanie i eliminację kamieni nerkowych oraz łagodzenie objawów kamicy moczowej. Dane te wskazują na wysoką tolerancję substancji oraz brak istotnych działań niepożądanych, co jest istotne w kontekście długoterminowej terapii pacjentów z kamicą.
- Leksykon substancji czynnych
Borneol – Właściwości farmakodynamiczne
Borneol, będący monoterpenowym alkoholem bicyklicznym, jest kluczowym składnikiem preparatów Rowatinex i Rowachol, wykazującym wielokierunkowe działanie farmakodynamiczne. W układzie moczowym borneol zwiększa rozpuszczalność soli wapnia, co sprzyja rozpuszczaniu i eliminacji kamieni nerkowych oraz moczowych, a także wykazuje efekt spazmolityczny ułatwiający pasaż złogów i łagodzący ból kolki nerkowej. Metabolizowany głównie przez sprzęganie z kwasem glukuronowym, jego metabolity ułatwiają wydalanie z moczem. Ponadto, borneol wykazuje właściwości przeciwbakteryjne wobec bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych, co jest istotne w kontekście zakażeń towarzyszących kamicy moczowej. Działanie to jest synergistyczne z innymi terpenami obecnymi w preparatach, takimi jak α-pinen, β-pinen, kamfen, cineol, mentol czy anetol, co zwiększa skuteczność terapii.
alfa-pinen, anetol, bakterie Gram-dodatnie, bakterie Gram-ujemne, beta-pinen, choroba dróg żółciowych, cineol, działanie choleretyczne, fenchon, glukuronid, indeks nasycenia żółci, kamfen, kamica dróg żółciowych, kamica moczowa, kamica układu moczowego, kamica żółciowa, kamień cholesterolowy, kamień moczowy, kamień nerkowy, kolka moczowodowa, kolka nerkowa, kwas glukuronowy, mentol, menton, reduktaza HMG-CoA, Rowachol, Rowatinex, układ żółciowy, właściwości litolityczne, właściwości przeciwbakteryjne, wydzielanie żółci, zakażenie układu moczowego, zastój żółci, złogi układu moczowego, związek terpenowy - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Persen forte 87,5 mg + 17,5 mg + 17,5 mg
Persen forte to preparat roślinny zawierający wyciągi z korzenia kozłka lekarskiego (87,5 mg/kapsułkę, ekstrakt 4-7:1, etanol 70% V/V), liści melisy (17,5 mg, ekstrakt 3-6:1, etanol 50% V/V) oraz liści mięty pieprzowej (17,5 mg, ekstrakt 3-6:1, etanol 40% V/V). Działa synergistycznie na ośrodkowy układ nerwowy, modulując receptory GABA-ergiczne, co skutkuje łagodzeniem łagodnych stanów napięcia nerwowego oraz poprawą jakości snu i skróceniem czasu zasypiania. Preparat jest wskazany w łagodnych zaburzeniach snu i napięcia nerwowego, nie zastępując silniejszych leków nasennych. Dodatkowo, wyciąg z mięty pieprzowej działa rozkurczająco na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, co może łagodzić dolegliwości somatyczne związane ze stresem.
benzodiazepina, bezsenność, dolegliwość przewodu pokarmowego, działanie spazmolityczne, działanie uspokajające, efekt sedatywny, kapsułka twarda, korzeń kozłka lekarskiego, kwas gamma-aminomasłowy, kwas walerenowy, laktoza jednowodna, leczenie farmakologiczne, lek nasenny, lek psychotropowy, lek uspokajający, liść melisy, liść mięty pieprzowej, Melissa officinalis, Mentha piperita, napięcie nerwowe, nietolerancja glukozy, nietolerancja laktozy, olejek miętowy, ośrodkowy układ nerwowy, problem ze snem, receptor GABA, receptor GABA-ergiczny, skurcz jelit, stan napięcia, trudność w zasypianiu, Valeriana officinalis, wyciąg wodnoalkoholowy, wzdęcie, zaburzenie lękowe, zaburzenie snu, związek terpenowy - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Chlorchinaldin o smaku czarnej porzeczki 2 mg
Produkt leczniczy Chlorchinaldin w postaci tabletek do ssania o smaku czarnej porzeczki zawiera 2 mg chlorochinaldolu jako substancję czynną. Głównym przeciwwskazaniem do stosowania jest nadwrażliwość na chlorochinaldol lub którąkolwiek substancję pomocniczą. W skład jednej tabletki wchodzą m.in. sacharoza (364 mg), glikol propylenowy (0,2976 mg), D-limonen oraz linalol, które mogą wywoływać reakcje alergiczne lub podrażnienia. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z cukrzycą, nietolerancją sacharozy oraz alergią na składniki olejków eterycznych i aromatów owocowych.
alergen kontaktowy, błona śluzowa, błona śluzowa jamy ustnej, chlorochinaldol, cukrzyca, d-limonen, duszność, glikol propylenowy, linalol, nadwrażliwość, nietolerancja cukrów, nietolerancja sacharozy, objaw nadwrażliwości, obrzęk warg, podrażnienie skóry, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, świąd, wysypka skórna, związek terpenowy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Tymsal-spray –
Preparat TYMSAL-SPRAY to roztwór do stosowania miejscowego w jamie ustnej i gardle, wykazujący działanie antyseptyczne i ściągające, oparte na tradycyjnym zastosowaniu ekstraktów roślinnych. Zawiera 0,7 ml (679 mg) wyciągu płynnego z ziela tymianku (Thymus vulgaris L. i/lub Thymus zygis L.) w proporcji ekstraktu 1:3, przygotowanego w mieszaninie wodorotlenku amonowego, glicerolu, etanolu i wody, oraz 0,3 ml (291 mg) nalewki z ziela szałwii (Salvia officinalis L.) w proporcji 1:5, z etanolem 70% (V/V) jako ekstrahentem. Tymol i karwakrol z tymianku odpowiadają za działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze, natomiast związki terpenowe, flawonoidy i garbniki z szałwii wykazują właściwości ściągające, przeciwzapalne i łagodnie antyseptyczne. Preparat zawiera także 38-47% (V/V) etanolu, który dodatkowo wzmacnia efekt antyseptyczny.
błona śluzowa gardła, błona śluzowa jamy ustnej, działanie antyseptyczne, działanie przeciwzapalne, działanie ściągające, flawonoid, garbnik, karwakrol, nalewka z szałwii, obrzęk, olejek eteryczny, podrażnienie błony śluzowej, przepuszczalność naczyń krwionośnych, tujon, tymol, właściwość przeciwbakteryjna, właściwość przeciwgrzybicza, wyciąg z tymianku, związek terpenowy - Leksykon substancji czynnych
Cineol – Przeciwwskazania stosowania
Cineol (eukaliptol) jest terpenem obecnym w olejkach eterycznych roślin takich jak eukaliptus, szałwia i lawenda, wykorzystywanym w preparatach leczniczych Rowachol, Rowatinex oraz Salviasept. Bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania wszystkich tych preparatów jest nadwrażliwość na cineol lub inne składniki preparatu, z ryzykiem reakcji alergicznych od łagodnych do anafilaktycznych. Dodatkowo, Rowachol i Rowatinex są przeciwwskazane w I trymestrze ciąży oraz w okresie karmienia piersią ze względu na potencjalne ryzyko dla płodu i niemowlęcia. Salviasept, zawierający 0,6 g cineolu na 100 g produktu oraz 58% (V/V ± 10%) etanolu, ma rozszerzone przeciwwskazania obejmujące astmę oskrzelową, nadwrażliwość na rośliny z rodzin astrowatych, jasnotowatych i selerowatych, a także na anetol, balsam peruwiański, olejek mięty pieprzowej i mentol. Preparat ten jest stosowany miejscowo jako koncentrat do płukania gardła, co determinuje specyficzne przeciwwskazania, takie jak choroby jamy ustnej z uszkodzeniem błony śluzowej, alkoholizm, choroby wątroby i epilepsja.
alergia krzyżowa, anetol, astma oskrzelowa, balsam peruwiański, cineol, drogi żółciowe, epilepsja, eukaliptol, mentol, monoterpeny, nadreaktywność oskrzeli, nadwrażliwość, okres karmienia piersią, olejek eteryczny, olejek mięty pieprzowej, patologia wątroby, pierwszy trymestr ciąży, POChP, przewlekła obturacyjna choroba płuc, reakcja anafilaktyczna, rodzina astrowatych, rodzina jasnotowatych, rodzina selerowatych, Rowachol, Rowatinex, rozstrzenie oskrzeli, Salviasept, skurcz oskrzeli, skurcz tchawicy, zaburzenia dróg żółciowych, związek terpenowy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Valdix Forte 355 mg
Valdix Forte zawiera 355 mg suchego wyciągu wodno-alkoholowego z korzenia kozłka lekarskiego (Valeriana officinalis L., radix), przygotowanego w stosunku ekstrakcji 3-4:1 przy użyciu 60% etanolu (V/V). Preparat klasyfikowany jest jako lek nasenny i uspokajający (kod ATC: N05CM09). Liczne badania przedkliniczne i kliniczne potwierdzają jego skuteczność w skracaniu czasu zasypiania oraz poprawie jakości snu, w tym głębokości i ciągłości snu. Działanie to jest wynikiem synergii wielu związków aktywnych, w tym seskwiterpenów, lignanów oraz flawonoidów, które wykazują właściwości farmakologiczne wpływające na ośrodkowy układ nerwowy.
działanie przeciwlękowe, działanie uspokajające, działanie uspokajające i nasenne, etanol 60%, flawonoid, jakość snu, korzeń kozłka, kwas gamma-aminomasłowy, lek nasenny i uspokajający, lignan, napięcie nerwowe, neuroprzekaźnik hamujący, ośrodkowy układ nerwowy, receptor adenozynowy A1, receptor serotoninergiczny 5-HT1A, seskwiterpen, układ GABA, układ neuroprzekaźnikowy, ułatwienie zasypiania, Valeriana officinalis, wyciąg z korzenia kozłka, zaburzenie snu, związek fenolowy, związek polifenolowy, związek terpenowy - Leksykon substancji czynnych
Pinen – Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
α-Pinen i β-pinen, monoterpeny obecne w preparatach takich jak Rowachol i Rowatinex, stosowane głównie w schorzeniach dróg moczowych i żółciowych, nie wykazują negatywnego wpływu na zdolności psychomotoryczne pacjentów. Dokumentacja rejestracyjna oraz dane kliniczne potwierdzają, że leki te, dostępne w formie kropli doustnych (roztwór olejowy) i kapsułek miękkich, nie zaburzają koncentracji, koordynacji wzrokowo-ruchowej ani czasu reakcji, co jest kluczowe dla bezpiecznego prowadzenia pojazdów mechanicznych i obsługi maszyn.
- Leksykon leków
Skład i postać leku – Liść Mięty pieprzowej –
Produkt leczniczy Liść mięty pieprzowej zawiera 1 g Mentha piperita L., folium na 1 g surowca, występuje w postaci ziół do zaparzania, co umożliwia przygotowanie tradycyjnego naparu wodnego. Produkt jest wolny od substancji pomocniczych, co gwarantuje czystość i naturalność surowca roślinnego. Opakowanie zawiera 50 g produktu, zabezpieczone przed wilgocią, światłem i obcymi zapachami, co pozwala na zachowanie jakości i właściwości leczniczych przez okres 12 miesięcy przy przechowywaniu w temperaturze do 25°C.
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Szałwia Fix –
Produkt leczniczy Szałwia Fix zawiera 1,2 g liścia szałwii (Salvia officinalis L.) w każdej saszetce, dostępny w formie ziół do zaparzania. Mimo braku wymagań dotyczących badań farmakodynamicznych, liść szałwii charakteryzuje się obecnością olejku eterycznego, w skład którego wchodzą tujony (α i β), cyneol, kamfora oraz inne związki terpenowe. Ponadto zawiera garbniki, flawonoidy, kwasy fenolowe i gorzkie substancje, które odpowiadają za jego tradycyjne właściwości przeciwzapalne, ściągające, antyseptyczne oraz przeciwpotne. Działania te są przypisywane odpowiednio kwasom fenolowym i flawonoidom, garbnikom, olejkowi eterycznemu oraz tujonom.
- Leksykon substancji czynnych
Ziele szałwii – Właściwości farmakodynamiczne
Ziele szałwii (Salvia officinalis L.) stanowi kluczowy składnik preparatu Gastrovit TraviComplex, wykazując wielokierunkowe działanie farmakodynamiczne, obejmujące efekt ściągający, przeciwzapalny, przeciwbakteryjny oraz rozkurczowy. Działanie ściągające wynika z obecności garbników, które tworzą kompleksy z białkami błon śluzowych, zmniejszając przepuszczalność tkanek i ograniczając wydzielanie, co jest istotne w terapii stanów zapalnych przewodu pokarmowego. Przeciwzapalne właściwości ziela szałwii wynikają z obecności kwasów fenolowych i flawonoidów, które hamują kaskadę kwasu arachidonowego, redukując syntezę prostaglandyn i leukotrienów. Dodatkowo, olejek eteryczny zawierający tujon, cyneol i kamforę wykazuje aktywność przeciwbakteryjną wobec patogenów Gram-dodatnich i Gram-ujemnych, wspomagając przywrócenie równowagi mikrobiologicznej przewodu pokarmowego.
bakterie Gram-dodatnie, bakterie Gram-ujemne, biodostępność, działanie przeciwbakteryjne, działanie przeciwzapalne, działanie rozkurczowe, działanie ściągające, działanie spazmolityczne, flawonoid, garbnik, kwas arachidonowy, kwas fenolowy, mediator zapalny, olejek eteryczny, preparat złożony, prostaglandyna, rozpuszczalnik ekstrakcyjny, Salvia officinalis, Salviae herba, tujon, wyciąg alkoholowo-wodny, ziele szałwii, związek bioaktywny, związek terpenowy - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Valuherb 100 mg + 50 mg
Produkt leczniczy Valuherb w formie kapsułek twardych zawiera wyciąg suchy z korzenia kozłka lekarskiego (Valeriana officinalis L., radix) w dawce 100 mg oraz wyciąg suchy z szyszek chmielu (Humulus lupulus L., flos) w dawce 50 mg. Głównym przeciwwskazaniem do stosowania preparatu jest nadwrażliwość na którykolwiek ze składników aktywnych lub pomocniczych, w tym na związki terpenowe obecne w obu ekstraktach. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z alergią na rośliny z rodzin Valerianaceae i Cannabaceae oraz u osób z historią reakcji alergicznych na preparaty ziołowe zawierające kozłek lekarski lub chmiel. W przypadku wystąpienia objawów nadwrażliwości, takich jak wysypka, świąd, obrzęk naczynioruchowy czy zaburzenia oddychania, konieczne jest natychmiastowe przerwanie terapii i wdrożenie odpowiedniego leczenia.
alergia kontaktowa, działanie niepożądane, Humulus lupulus, interakcja lekowa, korzeń kozłka lekarskiego, nadwrażliwość na składniki leku, obrzęk naczynioruchowy, postępowanie terapeutyczne, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, rodzina Cannabaceae, rodzina Valerianaceae, świąd, szyszki chmielu, Valeriana officinalis, wysypka skórna, wywiad alergologiczny, zaburzenie oddychania, związek terpenowy