guz żołądkowo-jelitowo-trzustkowy
Guzy żołądkowo-jelitowo-trzustkowe (GEP-NET, gastroenteropancreatic neuroendocrine tumors) to nowotwory wywodzące się z komórek neuroendokrynnych przewodu pokarmowego i trzustki. Stanowią heterogenną grupę nowotworów, które mogą występować w różnych lokalizacjach, wykazywać różne stopnie złośliwości i produkować różnorodne hormony i substancje biologicznie czynne.
Klasyfikacja GEP-NET obejmuje podział ze względu na lokalizację (żołądek, dwunastnica, jelito czcze, jelito kręte, wyrostek robaczkowy, okrężnica, odbytnica, trzustka), stopień zróżnicowania (G1, G2, G3) oraz funkcjonalność (guzy czynne hormonalnie i nieczynne). Najczęstsze typy funkcjonalnych GEP-NET to: insulinoma, gastrinoma, VIPoma, glukagonoma i somatostatinoma.
Diagnostyka GEP-NET obejmuje badania biochemiczne (oznaczanie chromograniny A, kwasu 5-hydroksyindolooctowego, specyficznych hormonów), obrazowe (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, scyntygrafia receptorów somatostatynowych, PET/CT) oraz histopatologiczne. Biopsja z oceną immunohistochemiczną markerów neuroendokrynnych (chromogranina A, synaptofizyna) oraz indeksu proliferacyjnego Ki-67 jest kluczowa dla potwierdzenia rozpoznania.
Leczenie GEP-NET jest wielokierunkowe i zależy od typu, stopnia zaawansowania i czynności hormonalnej guza. Obejmuje leczenie chirurgiczne (resekcja guza pierwotnego i przerzutów), analogami somatostatyny (oktreotyd, lanreotyd), terapię celowaną (ewerolimus, sunitynib), chemioterapię, radioterapię peptydową znakowaną izotopami oraz leczenie objawowe w przypadku zespołów hormonalnych.
Rokowanie w GEP-NET jest zróżnicowane i zależy głównie od stopnia zróżnicowania histologicznego, obecności przerzutów oraz możliwości całkowitej resekcji guza. Guzy dobrze zróżnicowane (G1, G2) charakteryzują się stosunkowo powolnym przebiegiem i lepszym rokowaniem w porównaniu do niskozróżnicowanych raków neuroendokrynnych (G3).
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (men 1) – Etiologia i przyczyny
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (MEN1) jest dziedziczną chorobą autosomalną dominującą, spowodowaną mutacjami w genie MEN1 na chromosomie 11q13, kodującym białko meninę – supresor nowotworowy. Mutacje, w tym frameshift, nonsense, missense, splicingowe oraz delecje, prowadzą do utraty funkcji meniny, co skutkuje niekontrolowanym wzrostem komórek w tkankach endokrynnych. Penetracja kliniczna MEN1 wynosi około 50% w wieku 20 lat i wzrasta do 95% w wieku 40 lat, jednak ekspresja fenotypowa jest zmienna i nie koreluje jednoznacznie z typem mutacji. Diagnostyka opiera się na kryteriach klinicznych (występowanie co najmniej dwóch guzów: przytarczyc, trzustki neuroendokrynnej lub przysadki) oraz testach genetycznych, które umożliwiają wczesne wykrycie mutacji u bezobjawowych nosicieli i planowanie badań przesiewowych.
badanie biochemiczne, dziedziczenie autosomalne dominujące, ekspresja fenotypowa, gen CDKN1B, gen MEN1, gen supresorowy, guz neuroendokrynny, guz neuroendokrynny trzustki, guz przysadki mózgowej, guz przytarczyc, guz żołądkowo-jelitowo-trzustkowy, korelacja genotyp-fenotyp, MEN4, menina, model dwóch uderzeń Knudsona, mutacja de novo, mutacja nonsensowna, mutacja somatyczna, mutacja splicingowa, mutacja zarodkowa, mutacja zmiany sensu, penetracja choroby, poradnictwo genetyczne, przerzut odległy, supresor nowotworowy, wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1, zespół Wermera - Leksykon chorób i schorzeń
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (men 1) – Epidemiologia
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (MEN 1) to rzadki zespół nowotworowy o wysokiej penetracji, charakteryzujący się występowaniem guzów przytarczyc (penetracja 90%), przedniego płata przysadki (40%) oraz neuroendokrynnych guzów układu żołądkowo-jelitowo-trzustkowego (60%). Częstość występowania MEN 1 wynosi około 0,25%, a chorobowość od 0,02 do 0,2 na 1000 osób. Objawy kliniczne pojawiają się zwykle przed 40. rokiem życia, z penetracją sięgającą 95%. Najczęstszą manifestacją jest pierwotna nadczynność przytarczyc (PHPT), diagnozowana u 94% pacjentów, a także guzy neuroendokrynne (85%) i guzy przysadki (67%). Średni wiek pojawienia się pierwszych objawów to 29,6 lat, a diagnozy 36,9 lat. MEN 1 wiąże się ze skróconą oczekiwaną długością życia, z 50% ryzykiem zgonu do 50. roku życia, głównie z powodu nowotworów złośliwych i powikłań hormonalnych. Wczesna diagnoza i intensywny nadzór kliniczny, biochemiczny i radiologiczny, rozpoczynający się już w dzieciństwie, są kluczowe dla poprawy rokowania i jakości życia pacjentów.
badanie przesiewowe, gastryna, gen MEN1, gruczolak przysadki, guz niewydzielający hormonów, guz przysadki, guz trzustki, guz żołądkowo-jelitowo-trzustkowy, hiperkalcemia, hiperplazja wielogruczołowa, kamica nerkowa, mutacja genu MEN1, nadczynność przytarczyc, nowotwór neuroendokrynny, nowotwór neuroendokrynny trzustki, parathormon, pierwotna nadczynność przytarczyc, prolaktyna, promieniowanie jonizujące, rak brodawkowaty tarczycy, rak endometrium, rezonans magnetyczny, wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1, zespół Wermera - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Okteva 10 mg
Oktreotyd, aktywny składnik preparatu Okteva, jest syntetycznym analogiem somatostatyny o dłuższym czasie działania, który hamuje patologicznie zwiększone wydzielanie hormonu wzrostu (GH), peptydów oraz serotoniny przez układ endokrynny żołądkowo-jelitowo-trzustkowy (GEP). W badaniach klinicznych u pacjentów z akromegalią podawanie oktreotydu co 4 tygodnie prowadzi do stabilizacji terapeutycznej, redukcji stężenia GH i normalizacji IGF-1, a także zmniejszenia objawów klinicznych takich jak bóle głowy, nadmierne pocenie się czy zespół cieśni nadgarstka. U pacjentów z neuroendokrynnymi guzami GEP, w tym rakowiakami, VIPoma, glukagonoma i gastrinoma, oktreotyd skutecznie łagodzi objawy choroby, poprawia jakość życia oraz w niektórych przypadkach zmniejsza rozmiary guza lub spowalnia jego wzrost. W terapii guzów neuroendokrynnych środkowego odcinka prajelita, w badaniu III fazy PROMID, podawanie oktreotydu w dawce 30 mg co 4 tygodnie wydłużyło medianę czasu do progresji guza do 14,3 miesięcy w porównaniu do 6,0 miesięcy w grupie placebo (HR=0,34; p=0,000072), z istotnym zmniejszeniem ryzyka progresji lub zgonu związanego z guzem.
akromegalia, biegunka wydzielnicza, flush, gastrinoma, glukagon, glukagonoma, gruczolak przysadki, guz neuroendokrynny, guz żołądkowo-jelitowo-trzustkowy, hipokaliemia, hormon tyreotropowy, hormon uwalniający tyreotropinę, hormon wzrostu, inhibitor pompy protonowej, insulinoma, insulinopodobny czynnik wzrostu, lek blokujący receptor H2, nadczynność tarczycy, nekrolityczny rumień wędrujący, oktreotyd, populacja intent-to-treat, rakowiak, somatostatyna, VIPoma, wazoaktywny peptyd jelitowy, zespół Zollingera-Ellisona