szlak Rho/ROCK

Cavernoma, czyli malformacja jamista naczyniowa (CCM), to naczyniowa patologia mózgu i rdzenia kręgowego, dotykająca do 0,5% populacji, charakteryzująca się rozszerzeniem naczyń i utratą integralności bariery śródbłonkowej. CCM dzieli się na formy rodzinne (fCCM) i sporadyczne (sCCM), związane z mutacjami utraty funkcji w genach KRIT1/CCM1, CCM2 i PDCD10/CCM3. Patogeneza fCCM opiera się na modelu „dwóch uderzeń” Knudsona, gdzie mutacje somatyczne w drugim allelu prowadzą do klonalnej ekspansji komórek śródbłonka i powstania zmian. W sCCM tylko 10% zmian wykazuje mutacje w genach CCM, a większość wiąże się z anomalią żylną rozwojową (DVA). Nowe badania wskazują na mechanizm „trzech uderzeń”, gdzie oprócz utraty funkcji białek CCM, konieczna jest aktywacja szlaku PI3K-mTOR, potwierdzona obecnością somatycznych mutacji PIK3CA w 71% przypadków, co otwiera perspektywy terapeutyczne, np. zastosowanie inhibitora mTORC1 – rapamycyny.

Kompleks białkowy CCM1-3 reguluje wiele szlaków sygnałowych, m.in. Rho/ROCK, Notch, MEKK3-KLF2/4 oraz proces przejścia śródbłonkowo-mezenchymalnego (EndMT), co wpływa na stabilność naczyń i progresję CCM. Zapalenie i mikrobiom jelitowy odgrywają istotną rolę w patogenezie, gdzie lipopolisacharyd (LPS) z bakterii Gram-ujemnych aktywuje receptor TLR4, nasilając formowanie zmian. Klinicznie CCM manifestuje się krwotokami, progresją neurologiczną i powiększaniem zmian, co koreluje z przepuszczalnością naczyniową i markerami angiogenezy (VEGF, FGF). Rodzinne CCM, zwłaszcza z mutacją CCM3, cechują się cięższym przebiegiem i licznymi zmianami. Obecnie leczeniem z wyboru jest całkowita resekcja chirurgiczna, jednak rozwijane są terapie celowane, takie jak inhibitory Rho/ROCK (fasudil), mTORC1 (rapamycyna), przeciwciała neutralizujące ANGPT2 oraz propranolol, które mogą modulować przebieg choroby i zmniejszać ryzyko powikłań.