Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (men 1)
Zapobieganie i profilaktyka
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (MEN1) to autosomalnie dominujący zespół genetyczny predysponujący do rozwoju guzów w przytarczycach, trzustce endokrynnej i przysadce mózgowej. Diagnostyka opiera się na identyfikacji mutacji genu MEN1, co umożliwia wczesne wykrycie nosicieli i wdrożenie rutynowego nadzoru obejmującego biochemiczne badania przesiewowe (stężenie prolaktyny od 5 roku życia, wapnia całkowitego skorygowanego względem albuminy od 8 roku życia, gastryny od 20 roku życia) oraz obrazowanie MRI głowy od 5 roku życia i jamy brzusznej od 20 roku życia, wykonywane co 3-5 lat. Zalecane jest coroczne monitorowanie hormonalne i badania obrazowe mózgu, trzustki, dwunastnicy, klatki piersiowej i nadnerczy, co 2-4 lata, w celu wczesnego wykrycia i leczenia guzów. Profilaktyczne zabiegi chirurgiczne, takie jak subtotalna resekcja przytarczyc z zachowaniem 50 mg tkanki, są preferowane nad całkowitą pankreatektomią, aby uniknąć powikłań, takich jak niekontrolowana cukrzyca. Terapia analogami somatostatyny może opóźniać progresję małych, nieczynnych hormonalnie guzów, a leflunomid stanowi obiecujący kierunek w profilaktyce farmakologicznej.
- Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (MEN 1) – Profilaktyka, Profilaksja
- Możliwości zapobiegania wystąpienia MEN 1
- Badania przesiewowe i wczesne wykrywanie
- Program nadzoru dla nosicieli mutacji MEN1
- Profilaktyka chirurgiczna
- Farmakologiczne opcje profilaktyczne
- Rola diety i stylu życia w profilaktyce powikłań MEN 1
- Multidyscyplinarne podejście do opieki
- Wczesne rozpoznanie i wsparcie psychologiczne
- Korzyści z programów nadzoru
- Kolejne rozdziały
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (MEN 1) – Profilaktyka, Profilaksja
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (MEN 1) jest rzadkim, dziedziczonym autosomalnie dominująco zespołem nowotworowym charakteryzującym się predyspozycją do rozwoju guzów głównie w przytarczycach, trzustce endokrynnej i przysadce mózgowej. Ze względu na wysoką penetrację genu i równe występowanie u obu płci, profilaktyka w tej chorobie jest kluczowym elementem opieki medycznej.12
Możliwości zapobiegania wystąpienia MEN 1
Niestety, nie można zapobiec rozwojowi wieloogniskowej neoplazji endokrynnej typu 1, ponieważ jest to rezultat mutacji genetycznej. Mutacje genowe powodujące MEN 1 są albo dziedziczone od rodzica biologicznego, albo powstają losowo bez znanej przyczyny na poziomie zarodka (podczas rozwoju w macicy).34
Dla osób z potwierdzoną mutacją genu MEN1, które planują posiadanie dzieci, dostępne są opcje takie jak zapłodnienie in vitro (IVF) z diagnostyką preimplantacyjną (PGD). PGD pozwala na badanie zarodków pod kątem określonych chorób genetycznych, a następnie implantację tylko tych zarodków, które nie posiadają zmutowanego genu.5
Badania przesiewowe i wczesne wykrywanie
Obecnie badania genetyczne umożliwiają wczesną identyfikację mutacji germinalnych u bezobjawowych nosicieli genów, którym zaleca się rutynowy nadzór (regularne badania biochemiczne i/lub radiologiczne w celu wykrycia rozwoju guzów i zmian związanych z MEN1).6 Ze względu na wysoką penetrację, badania przesiewowe w kierunku guzów związanych z MEN1 są niezwykle ważne dla poprawy rokowania i zapobiegania śmiertelności.7
Zaleca się badania przesiewowe bliskich krewnych pierwszego i drugiego stopnia pacjentów z MEN1, co ma na celu wczesne wykrycie zmian w przytarczycach, trzustce lub przysadce u nosicieli genu, aby zmniejszyć związaną z nimi chorobowość.89
Rutynowe badanie mutacji germinalnych MEN1 jest uzasadnione u wszystkich przypadków „klasycznego” MEN1, rodzinnej nadczynności przytarczyc i sporadycznej nadczynności przytarczyc z jednym innym schorzeniem związanym z MEN1. Badania powinny być również rozważone u pacjentów poniżej 30 roku życia ze sporadyczną nadczynnością przytarczyc i hiperplazją wielogruczołową.10
Program nadzoru dla nosicieli mutacji MEN1
Zgodnie z Międzynarodowymi Wytycznymi Diagnostyki i Terapii Zespołów MEN, minimalny program nadzoru dla osób ze zdiagnozowanym zespołem MEN1 lub posiadających specyficzną dla rodziny mutację genu MEN1 powinien obejmować:11
- Biochemiczną ocenę stężenia prolaktyny w surowicy od 5 roku życia
- Biochemiczne badanie przesiewowe stężenia wapnia całkowitego w surowicy na czczo (skorygowanego względem albuminy) od 8 roku życia
- Biochemiczne badanie przesiewowe stężenia gastryny w surowicy na czczo od 20 roku życia
- Obrazowanie głowy metodą rezonansu magnetycznego (MRI) od 5 roku życia i co 3-5 lat
- Tomografię komputerową lub MRI jamy brzusznej od 20 roku życia i co 3-5 lat
Bardziej szczegółowe zalecenia dla osób z MEN 1 obejmują coroczne badania krwi w celu sprawdzenia poziomu hormonów oraz badanie fizykalne z lekarzem począwszy od 10 roku życia. Obrazowanie mózgu powinno być wykonywane w wieku 10 lat, a następnie co cztery lata od 20 roku życia. Obrazowanie trzustki, dwunastnicy, klatki piersiowej i nadnerczy należy wykonywać co 2 lata od 20 roku życia przy użyciu skanów MRI.15
Profilaktyka chirurgiczna
Możliwe jest wykonanie profilaktycznego usunięcia grasicy (tymektomii) w celu zapobiegania rakowiakowi grasicy; zabieg ten należy rozważyć w czasie operacji szyi z powodu pierwotnej nadczynności przytarczyc, szczególnie u mężczyzn z zespołem MEN1, którzy palą i/lub mają krewnych z rakowiakiem grasicy.161718
W przypadku operacji przytarczyc, zaleca się subtotalną resekcję przytarczyc, oszczędzając 50 mg tkanki przytarczyc o najbardziej normalnym aspekcie makroskopowym, aby zapobiec trwałej niedoczynności przytarczyc po operacji.19 Zakres usunięcia tkanki gruczołów przytarczycznych jest przedmiotem trwającej kontrowersji.20
Zdecydowanie odradza się wykonywanie profilaktycznej resekcji trzustki, strategii chirurgicznej, która była czasami stosowana w przeszłości, ponieważ prawdopodobne jest, że po całkowitej pankreatektomii u pacjenta rozwinie się cukrzyca, która jest trudna do kontrolowania.21
Farmakologiczne opcje profilaktyczne
Istnieją pewne dowody na to, że wczesne zastosowanie analogów somatostatyny może opóźnić progresję, szczególnie małych nieczynnych hormonalnie guzów, ale nie ma innych terapii profilaktycznych dla pacjentów.22 Skuteczność analogów somatostatyny (SSA) w odniesieniu do przebiegu choroby u pacjentów z pNEN związanymi z MEN1 została oceniona w ograniczonej liczbie badań.23
Nowym kierunkiem w profilaktyce jest leflunomid, który może osiągnąć ukierunkowane niszczenie wczesnych guzów o małej wielkości i niewielkiej liczbie mutacji, co sugeruje wczesną interwencję terapeutyczną i skuteczną profilaktykę.24
Rola diety i stylu życia w profilaktyce powikłań MEN 1
Należy pamiętać o fundamentalnej roli, jaką dieta odgrywa jako podstawowe narzędzie profilaktyki, wraz ze zdrowym i aktywnym stylem życia w zapobieganiu osteoporozie/osteopenii i zmniejszaniu ryzyka rozwoju kamieni nerkowych z powodu hiperkalciurii, dwóch częstych powikłań klinicznych u pacjentów z MEN1.25
Zalecenia dietetyczne dla pacjentów z MEN1 powinny uwzględniać:26
- Ograniczenie spożycia sodu do mniej niż 1,5 g dziennie u dorosłych, zgodnie z zaleceniami LARN 2014
- Spożycie wapnia z diety na poziomie co najmniej 1200 mg dziennie (wapń powinien być pozyskiwany raczej z żywności niż z suplementów)
- Odpowiednie źródła wapnia w diecie lub suplementy w przypadku posiłków bogatych w szczawiany
Multidyscyplinarne podejście do opieki
Ze względu na złożoność choroby, specyficzna diagnostyka i leczenie powinny być odpowiedzialnością multidyscyplinarnego zespołu (obejmującego endokrynologię, gastroenterologię, chirurgię, radiologię, medycynę nuklearną i patologię).2829
Niezbędne jest podkreślenie znaczenia zarządzania pacjentami z MEN1 poprzez podejście multidyscyplinarne, które powinno obejmować również postać dietetyka/specjalisty ds. żywienia, specyficzny aspekt, który obecnie brakuje w globalnym zarządzaniu zespołem MEN1.30
Idealnie, osoby z patogennym wariantem MEN1 są prowadzone przez interdyscyplinarny zespół, który jest zaznajomiony z jego licznymi powikłaniami.31
Wczesne rozpoznanie i wsparcie psychologiczne
Wczesne rozpoznanie zespołu MEN1, zwłaszcza u młodych pacjentów z opornym makrogruczolakiem wydzielającym prolaktynę, ma kluczowe znaczenie dla odpowiedniego nadzoru i leczenia współistniejących nowotworów endokrynnych.32
Psychologiczny efekt badań przesiewowych w kierunku raka u pacjentów z MEN1 nie jest trywialny i powinien być brany pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o podejściu do badań przesiewowych. Badania przesiewowe w kierunku guzów związanych z MEN1 mogą być przytłaczające, ale włączenie pacjentów w proces podejmowania decyzji może pomóc zmniejszyć obciążenie psychiczne, fizyczne i finansowe.33 Okresowe monitorowanie z badaniami krwi i badaniami obrazowymi jest ważne, ale może zwiększyć niepokój. Może być potrzebne poradnictwo, aby pomóc ludziom lepiej zrozumieć swoją chorobę i radzić sobie z tym niepokojem.34
Korzyści z programów nadzoru
Dzięki regularnym badaniom przesiewowym i wczesnemu leczeniu obserwuje się poprawę średniej długości życia pacjentów z MEN1 w porównaniu z historycznymi kohortami sprzed 1990 roku.3536
Okresowe monitorowanie kliniczne umożliwia przedobjawowe wykrycie i leczenie guzów związanych z MEN1. Jest to korzystne zarówno dla oczekiwanej długości życia, jak i jakości życia pacjentów z MEN1.37
Chociaż wczesne przedobjawowe badania przesiewowe członków rodziny pacjentów z MEN1 nie wykazały zmniejszenia chorobowości lub śmiertelności, duże badanie kohortowe wykazało znaczący czas opóźnienia między diagnozą przypadku indeksowego a diagnozą w pozostałej części rodziny.38
Identyfikacja genu powodującego MEN1 pogłębiła nasze zrozumienie choroby i doprowadziła do postępów w diagnostyce i leczeniu tego schorzenia. Programy badań przesiewowych w wyspecjalizowanych ośrodkach mogą pomóc w wykryciu manifestacji guzów w odpowiednim czasie i zapewnić leczenie oszczędzające narządy.39
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.