substrat P-gp
Substrat P-glikoproteiny (P-gp, ABCB1, MDR1) to związek chemiczny, który jest transportowany przez P-glikoproteinę – błonowe białko transportowe należące do rodziny transporterów ABC (ATP-binding cassette). P-gp odgrywa kluczową rolę w farmakokinetyce, wpływając na wchłanianie, dystrybucję i eliminację wielu leków.
P-glikoproteina działa jako pompa efflux, aktywnie usuwając substraty z wnętrza komórek do przestrzeni zewnątrzkomórkowej, co może znacząco zmniejszać biodostępność leków będących jej substratami. Obecność P-gp w barierze krew-mózg, jelitach, wątrobie i nerkach sprawia, że jest ona istotnym czynnikiem wpływającym na profil farmakokinetyczny substancji leczniczych.
Wśród substratów P-gp znajduje się wiele klas leków, m.in. leki przeciwnowotworowe (doksorubicyna, paklitaksel, winblastyna), immunosupresyjne (cyklosporyna), przeciwdepresyjne, przeciwpadaczkowe, antybiotyki makrolidowe, inhibitory proteazy HIV oraz leki sercowo-naczyniowe. Identyfikacja substratów P-gp ma istotne znaczenie kliniczne ze względu na możliwość interakcji lekowych oraz rozwój oporności wielolekowej, szczególnie w terapii nowotworów.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Daroxomb 150 mg
Dabigatran eteksylat, substancja czynna leku Daroxomb, jest substratem transportera P-glikoproteiny (P-gp), co warunkuje liczne interakcje farmakokinetyczne z innymi lekami. Inhibitory P-gp, takie jak ketokonazol, dronedaron, itrakonazol, cyklosporyna oraz glekaprewir z pibrentaswirem, znacząco zwiększają stężenie dabigatranu w osoczu (AUC wzrost 2,1-2,53-krotny, Cmax wzrost 1,9-2,49-krotny), co jest przeciwwskazaniem do jednoczesnego stosowania. Inhibitory P-gp o umiarkowanym działaniu (np. werapamil, amiodaron, chinidyna, tikagrelor, klarytromycyna) wymagają ostrożności, monitorowania klinicznego i ewentualnej modyfikacji dawki. Induktory P-gp, takie jak ryfampicyna (zmniejszenie AUC o ~67%) oraz ziele dziurawca, karbamazepina i fenytoina, obniżają stężenie dabigatranu, co może prowadzić do utraty skuteczności terapeutycznej i jest wskazaniem do unikania kojarzenia. Dabigatran nie jest metabolizowany przez układ cytochromu P450, co ogranicza interakcje przez ten mechanizm.
ablacja cewnikowa, aktywność anty-FXa/FIIa, amiodaron, antagonista witaminy K, chinidyna, cyklosporyna, cytochrom P450, dabigatran eteksylat, dekstran, desyrudyna, digoksyna, dronedaron, enoksaparyna, fenytoina, fondaparynuks, glekaprewir i pibrentaswir, heparyna niskocząsteczkowa, induktor P-gp, inhibitor P-gp, itrakonazol, karbamazepina, ketokonazol, klarytromycyna, klopidogrel, kwas acetylosalicylowy, migotanie przedsionków, niefrakcjonowana heparyna, niesteroidowy lek przeciwzapalny, NLPZ, P-glikoproteina, pantoprazol, pozakonazol, prasugrel, produkt trombolityczny, ranitydyna, ryfampicyna, rytonawir, rywaroksaban, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, SNRI, SSRI, substrat P-gp, sulfinpirazon, tikagrelor, tyklopidyna, układ hemostazy, werapamil, ziele dziurawca - Leksykon leków
Interakcje leku – Ticagrelor Aristo 90 mg
Tikagrelor jest substratem i łagodnym inhibitorem izoenzymu CYP3A4 oraz substratem i słabym inhibitorem glikoproteiny P (P-gp), co wpływa na jego farmakokinetykę i interakcje lekowe. Silne inhibitory CYP3A4, takie jak ketokonazol, powodują znaczące zwiększenie ekspozycji na tikagrelor (Cmax wzrost 2,4-krotny, AUC wzrost 7,3-krotny), co jest przeciwwskazane. Umiarkowane inhibitory CYP3A4 (np. diltiazem) zwiększają Cmax tikagreloru o 69% i AUC do 2,7-krotnie, co wymaga ostrożności, ale nie jest przeciwwskazane. Induktory CYP3A (np. ryfampicyna) znacznie zmniejszają ekspozycję na tikagrelor (Cmax spadek o 73%, AUC o 86%), co może obniżyć skuteczność leku i jest niezalecane. Cyklosporyna zwiększa ekspozycję tikagreloru (Cmax 2,3x, AUC 2,8x), co wymaga ostrożności. Morfina i inne opioidy opóźniają i zmniejszają ekspozycję na tikagrelor o 35%, co może obniżać jego skuteczność u pacjentów z ostrym zespołem wieńcowym (OZW). Interakcje z lekami hipolipemizującymi obejmują zwiększenie ekspozycji na symwastatynę (>40 mg/dobę) i lowastatynę, co jest niezalecane, natomiast wpływ na atorwastatynę jest klinicznie nieistotny (Cmax ↑ 23%, AUC ↑ 36%). Tikagrelor zwiększa także ekspozycję na digoksynę (Cmax ↑ 75%, AUC ↑ 28%), co wymaga monitorowania klinicznego i laboratoryjnego.
agregacja płytek krwi, antagoniści receptora angiotensyny, antagoniści wapnia, aPTT, czas krzepnięcia po aktywacji, czynnik Xa, glikoproteina p, heparyna drobnocząsteczkowa, induktory CYP3A, inhibitory ACE, inhibitory CYP3A4, inhibitory GpIIb/IIIa, inhibitory pompy protonowej, inhibitory SSRI, izoenzym CYP3A4, ostry zespół wieńcowy, rabdomioliza, ryfampicyna, substrat P-gp - Leksykon substancji czynnych
Sylibinina – Interakcje
Sylibinina, główny składnik aktywny standaryzowanych wyciągów z ostropestu plamistego (Silybum marianum), wykazuje działanie hepatoprotekcyjne i charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa pod względem interakcji lekowych. Preparaty takie jak Legalon 140, SanoHepatic czy Sylifar nie wykazują istotnych klinicznie interakcji z innymi lekami. Pomimo teoretycznych mechanizmów wpływu sylibininy na enzymy cytochromu P450 (zwłaszcza CYP3A4, CYP2C9, CYP2D6) oraz na glikoproteinę P (P-gp), dotychczasowe badania kliniczne nie potwierdziły znaczących interakcji farmakokinetycznych. Warto podkreślić, że stężenia sylibininy potrzebne do istotnej inhibicji tych enzymów znacznie przekraczają poziomy osiągane w standardowym dawkowaniu. Nie opisano również klinicznie istotnych interakcji sylibininy z alkoholem etylowym, choć jednoczesne stosowanie jest nieracjonalne terapeutycznie ze względu na przeciwstawne działanie hepatoprotekcyjne sylibininy i hepatotoksyczne alkoholu.
alkohol etylowy, biodostępność leków, CYP2C9, CYP2D6, CYP3A4, cytochrom P450, działanie hepatoprotekcyjne, działanie hepatotoksyczne, flawonoidy, glikoproteina p, indeks terapeutyczny, interakcje farmakokinetyczne, izoenzymy CYP, komórki wątrobowe, ksenobiotyki, lek przeciwnowotworowy, ostropest plamisty, przeciwgrzybicze azole, substrat CYP2C9, substrat CYP3A4, substrat P-gp, sylibinina, transporter błonowy - Leksykon leków
Interakcje leku – Daxanlo 150 mg
Dabigatran eteksylan, substancja czynna leku Daxanlo, jest substratem P-glikoproteiny (P-gp) i wchodzi w liczne interakcje farmakokinetyczne, głównie poprzez modulację aktywności tego transportera. Silni inhibitory P-gp, tacy jak ketokonazol, dronedaron, itrakonazol, cyklosporyna oraz glekaprewir/pibrentaswir, znacząco zwiększają ekspozycję na dabigatran (AUC i Cmax wzrastają ponad 2-krotnie), co jest przeciwwskazaniem do jednoczesnego stosowania ze względu na ryzyko krwawienia. Inhibitory o umiarkowanym wpływie, jak werapamil (wzrost Cmax do 2,8-krotnie zależnie od postaci i czasu podania), amiodaron (wzrost AUC i Cmax około 1,5-1,6-krotnie), chinidyna, tikagrelor czy klarytromycyna, wymagają ostrożności, ścisłego monitorowania klinicznego i ewentualnej modyfikacji dawki dabigatranu. Induktory P-gp, takie jak ryfampicyna, dziurawiec, karbamazepina i fenytoina, obniżają stężenie dabigatranu nawet o 65-67%, co może prowadzić do zmniejszenia skuteczności przeciwzakrzepowej i jest wskazaniem do unikania ich jednoczesnego stosowania.
ablacja cewnikowa, aktywność anty-FXa/FIIa, antagonista receptora GPIIb/IIIa, antagonista witaminy K, antykoagulant, dabigatran eteksylan, działanie przeciwzakrzepowe, hamowanie agregacji płytek, heparyna niefrakcjonowana, heparyna niskocząsteczkowa, induktor P-gp, inhibitor cytochromu P450, inhibitor P-gp, inhibitor pompy protonowej, inhibitor proteazy, kwas acetylosalicylowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, migotanie przedsionków, niedokrwistość, NLPZ, P-glikoproteina, powikłanie krwotoczne, ryzyko krwawienia, SNRI, SSRI, substrat P-gp, terapia przeciwzakrzepowa