Właściwości farmakokinetyczne pantoprazolu

Controloc 20 zawiera jako substancję czynną pantoprazol w postaci pantoprazolu sodowego półtorawodnego, w dawce 20 mg w postaci tabletki dojelitowej. Poniżej przedstawiono szczegółowe właściwości farmakokinetyczne leku z uwzględnieniem procesów wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i eliminacji.¹

Wchłanianie

Pantoprazol charakteryzuje się szybkim wchłanianiem z przewodu pokarmowego. Po podaniu pojedynczej doustnej dawki 20 mg, maksymalne stężenie w surowicy krwi (Cmax) pojawia się przeciętnie po 2,0-2,5 godziny i osiąga wartość około 1-1,5 µg/ml. Ważną cechą jest fakt, że wartości te pozostają stabilne zarówno przy podaniu jednorazowym jak i długotrwałym, co świadczy o przewidywalnej farmakokinetyce leku.²

W zakresie dawek od 10 do 80 mg pantoprazol wykazuje farmakokinetykę liniową, zarówno po podaniu doustnym, jak i dożylnym. Całkowita biodostępność pantoprazolu po podaniu doustnym w postaci tabletki wynosi około 77%. Istotną właściwością pantoprazolu jest brak wpływu pokarmu na wartość pola pod krzywą (AUC), maksymalne stężenie w surowicy i biodostępność leku, chociaż jednoczesne przyjmowanie pokarmów może nieznacznie opóźnić działanie terapeutyczne.³

Dystrybucja

Pantoprazol cechuje się wysokim stopniem wiązania z białkami osocza, osiągającym poziom około 98%. Objętość dystrybucji wynosi około 0,15 l/kg, co wskazuje, że lek jest dystrybuowany głównie w przestrzeni zewnątrzkomórkowej.⁴

Metabolizm

Pantoprazol podlega intensywnemu metabolizmowi, który zachodzi prawie wyłącznie w wątrobie. Głównym szlakiem metabolicznym jest demetylacja przy udziale izoenzymu cytochromu P450 – CYP2C19, a następnie sprzęganie z siarczanem. Alternatywne szlaki metaboliczne obejmują utlenienie przy udziale CYP3A4.⁵

Eliminacja

Okres półtrwania końcowej fazy eliminacji pantoprazolu jest stosunkowo krótki i wynosi około 1 godziny, a klirens kształtuje się na poziomie około 0,1 l/h/kg. Mimo krótkiego okresu półtrwania eliminacji, działanie terapeutyczne pantoprazolu (hamowanie wydzielania kwasu solnego) jest znacznie dłuższe, co wynika ze specyficznego wiązania się leku z pompą protonową w komórkach okładzinowych żołądka.⁶

Metabolity pantoprazolu są wydalane głównie przez nerki (około 80%), a pozostała część jest eliminowana z kałem. Główny metabolit zarówno w osoczu jak i w moczu to demetylopantoprazol sprzężony z siarczanem, którego okres półtrwania wynosi około 1,5 godziny i nie różni się znacząco od okresu półtrwania związku macierzystego.⁷

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci słabo metabolizujący

W populacji europejskiej około 3% osób określanych jako słabo metabolizujący nie posiada funkcjonalnego enzymu CYP2C19. U tych pacjentów metabolizm pantoprazolu jest prawdopodobnie katalizowany głównie przez CYP3A4. Po podaniu pojedynczej dawki 40 mg pantoprazolu, średnie pole pod krzywą zależności stężenia w osoczu od czasu (AUC) było około 6-krotnie większe u osób słabo metabolizujących w porównaniu do osób z funkcjonalnym enzymem CYP2C19 (intensywnie metabolizujący). Średnie wartości maksymalnego stężenia w osoczu były wyższe o około 60%. Różnice te nie mają jednak wpływu na dawkowanie pantoprazolu w praktyce klinicznej.⁸

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, w tym u osób poddawanych dializie, nie ma konieczności modyfikacji dawkowania pantoprazolu. Podobnie jak u osób zdrowych, okres półtrwania pantoprazolu pozostaje krótki. Podczas dializy usuwane są jedynie niewielkie ilości leku. Chociaż okres półtrwania głównego metabolitu jest umiarkowanie wydłużony (2-3 godziny), jego wydalanie nadal zachodzi szybko, bez kumulacji produktu.⁹

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

U pacjentów z marskością wątroby (klasa A i B według klasyfikacji Child’a) obserwuje się wydłużenie okresu półtrwania do 3-6 godzin oraz 3-5-krotne zwiększenie wartości AUC. Maksymalne stężenie w surowicy zwiększa się jednak tylko nieznacznie, około 1,3-krotnie w porównaniu z osobami zdrowymi.¹⁰

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku obserwuje się niewielkie zwiększenie wartości AUC oraz stężenia maksymalnego (Cmax) w porównaniu z osobami młodszymi, jednak różnice te nie mają znaczenia klinicznego i nie wpływają na schemat dawkowania.¹¹

Dzieci i młodzież

Farmakokinetyka pantoprazolu została również zbadana w populacji pediatrycznej. Po podaniu doustnym pojedynczej dawki 20 lub 40 mg pantoprazolu dzieciom w wieku 5-16 lat, wartości AUC i Cmax mieściły się w zakresie wartości obserwowanych u osób dorosłych. Z kolei po pojedynczym podaniu dożylnym pantoprazolu w dawce 0,8 lub 1,6 mg/kg masy ciała dzieciom w wieku 2-16 lat, nie stwierdzono istotnej zależności między klirensem pantoprazolu a wiekiem lub masą ciała pacjenta. Wartość AUC oraz objętość dystrybucji były zgodne z danymi uzyskanymi u dorosłych.¹²