objaw cholinergiczny
Objaw cholinergiczny odnosi się do zespołu fizjologicznych reakcji organizmu wywołanych pobudzeniem receptorów cholinergicznych przez acetylocholinę lub substancje o podobnym działaniu. Receptory te występują w obrębie autonomicznego układu nerwowego, na połączeniach nerwowo-mięśniowych oraz w ośrodkowym układzie nerwowym.
Objawy cholinergiczne obejmują: zwężenie źrenic (mioza), zwiększone wydzielanie gruczołów (ślinienie, łzawienie, pocenie), skurcz oskrzeli, zwolnienie akcji serca, obniżenie ciśnienia tętniczego, zwiększoną perystaltykę jelit oraz skurcz pęcherza moczowego. W przypadku nadmiernej stymulacji może dojść do zespołu cholinergicznego, który jest stanem zagrażającym życiu.
W praktyce klinicznej objawy cholinergiczne mogą wystąpić jako skutek uboczny stosowania leków cholinomimetycznych (np. inhibitory acetylocholinesterazy używane w leczeniu myasthenia gravis czy choroby Alzheimera), w przebiegu zatrucia związkami fosforoorganicznymi (pestycydy, gazy bojowe) lub podczas terapii przeciwnowotworowej (np. zespół cholinergiczny po zastosowaniu irynotekanu). Leczenie objawów cholinergicznych polega na podaniu antagonistów receptorów muskarynowych, z których najczęściej stosuje się atropinę.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Pamigen 5 mg
Chlorowodorek donepezylu, substancja czynna leku Pamigen, jest metabolizowany głównie przez izoenzymy CYP3A4 i w mniejszym stopniu CYP2D6. Inhibitory CYP3A4 (ketokonazol, itrakonazol, erytromycyna) mogą zwiększać stężenie donepezylu o około 30%, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych, natomiast inhibitory CYP2D6 (chinidyna, fluoksetyna) również podnoszą poziom leku, choć w mniejszym stopniu. Induktory enzymatyczne (ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina) obniżają stężenie donepezylu, potencjalnie zmniejszając jego skuteczność. Donepezyl wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne, m.in. z lekami przeciwcholinergicznymi (osłabienie efektu terapeutycznego), blokatorami płytki nerwowo-mięśniowej (nasilenie blokady), cholinomimetykami (sumowanie efektów cholinergicznych) oraz beta-adrenolitykami wpływającymi na przewodzenie sercowe (nasilenie bradykardii i zaburzeń przewodzenia). Alkohol może indukować metabolizm donepezylu i nasilać działania niepożądane, dlatego jego spożycie jest przeciwwskazane podczas terapii.
badanie EKG, beta-adrenolityk, bradykardia, chlorowodorek donepezylu, cholinomimetyk, CYP2D6, CYP3A4, depresja ośrodkowego układu nerwowego, farmakokinetyka donepezylu, indukcja enzymu wątrobowego, induktor enzymatyczny, inhibitor CYP3A4, interakcja farmakodynamiczna, izoenzym cytochromu P450, lek przeciwarytmiczny klasy Ia, lek przeciwarytmiczny klasy III, lek przeciwcholinergiczny, objaw cholinergiczny, odstęp QTc, otępienie, sedacja, sukcynylocholina, torsade de pointes, zaburzenie poznawcze, zaburzenie przewodzenia - Leksykon leków
Przedawkowanie – Rivastigmin Orion 6 mg
Przedawkowanie rywastygminy, inhibitora cholinoesterazy, prowadzi do nadmiernej stymulacji układu cholinergicznego, manifestującej się objawami muskarynowymi (mioza, zaczerwienienie twarzy, ból brzucha, nudności, wymioty, biegunka, bradykardia <60/min, skurcz oskrzeli, nadmierne pocenie, mimowolne oddawanie moczu/stolca, łzawienie, niedociśnienie, nadmierne ślinienie) oraz nikotynowymi (osłabienie mięśni, drżenie pęczkowe, drgawki, zatrzymanie oddychania). Objawy umiarkowanego zatrucia utrzymują się do 9 godzin mimo krótkiego okresu półtrwania leku (~1 godzina). W lżejszych przypadkach wystarcza 24-godzinna przerwa w podawaniu i obserwacja, natomiast ciężkie zatrucia wymagają intensywnej terapii, w tym podania siarczanu atropiny (dawka początkowa 0,03 mg/kg mc. i.v.) jako antidotum, monitorowania parametrów życiowych oraz leczenia objawowego, w tym wspomagania oddechu i terapii przeciwdrgawkowej.
antagonista receptorów muskarynowych, bradykardia, depresja oddechowa, drgawka, działanie cholinergiczne, działanie muskarynowe, fascykulacje mięśniowe, hamowanie acetylocholinoesterazy, inhibitor cholinoesterazy, intubacja, lek przeciwdrgawkowy, mioza, nadciśnienie, nadmierne pocenie, nadmierne ślinienie, napad padaczkowy, niedociśnienie, objaw cholinergiczny, objaw nikotynowy, okres półtrwania, omam, osłabienie mięśni, przedawkowanie rywastygminy, rywastygmina, siarczan atropiny, skurcz oskrzeli, stan splątania, stymulacja układu cholinergicznego, zaburzenie trawienne - Leksykon leków
Interakcje leku – Pilocarpinum WZF 2% 20 mg/ml
Pilocarpina chlorowodorek w stężeniu 2% (20 mg/ml), stosowana miejscowo w okulistyce, działa jako agonista receptorów cholinergicznych, co determinuje jej interakcje farmakologiczne. Najistotniejszą jest antagonizm wobec leków cholinolitycznych, takich jak tropikamid, atropina, cyklopentolat i homatropina, które mogą osłabiać efekt terapeutyczny pilokarpiny poprzez konkurencję o receptory cholinergiczne. Ponadto, inhibitory cholinoesterazy (np. neostygmina, fizostygmina) mogą nasilać i przedłużać działanie pilokarpiny, a beta-adrenolityki stosowane miejscowo oraz inne leki przeciwjaskrowe mogą wzmacniać jej efekt hipotensyjny wewnątrzgałkowy. Wchłanianie ogólnoustrojowe pilokarpiny jest minimalne, jednak u pacjentów z uszkodzoną rogówką lub przy wysokich dawkach istnieje ryzyko nasilonych interakcji systemowych.
absorpcja ogólnoustrojowa, alkohol etylowy, antagonizm lekowy, atropina, beta-adrenolityk, chlorek benzalkoniowy, ciśnienie wewnątrzgałkowe, cyklopentolat, działanie parasympatykomimetyczne, efekt hipotensyjny wewnątrzgałkowy, fizostygmina, homatropina, inhibitor cholinoesterazy, jaskra, krople do oczu, lek cholinolityczny, lek cholinomimetyczny, lek okulistyczny, lek przeciwjaskrowy, miękka soczewka kontaktowa, nabłonek rogówki, neostygmina, objaw cholinergiczny, pilokarpina chlorowodorek, porażenie akomodacji, receptor cholinergiczny, refrakcja oka, rozszerzenie źrenicy, tropikamid, zaburzenie widzenia - Leksykon substancji czynnych
Ipidakryna – Interakcje
Ipidakryna chlorowodorek (Ipidacrine hydrochloride Grindeks) wykazuje istotne interakcje farmakologiczne, zwłaszcza z lekami działającymi na układ cholinergiczny oraz ośrodkowy układ nerwowy (OUN). Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne stosowanie ipidakryny z innymi inhibitorami cholinesterazy i lekami M-cholinomimetycznymi, co może prowadzić do nasilenia działania cholinergicznego i zwiększenia ryzyka działań niepożądanych. U pacjentów z miastenią ryzyko przełomu cholinergicznego jest bardzo wysokie, dlatego terapia powinna odbywać się pod ścisłym nadzorem specjalisty. Ponadto, stosowanie beta-adrenolityków przed ipidakryną zwiększa ryzyko bradykardii, co wymaga monitorowania czynności serca i ewentualnej modyfikacji leczenia. Interakcje z lekami depresyjnymi na OUN mogą nasilać sedację, natomiast cerebrolizyna wykazuje synergistyczne działanie poprawiające funkcje poznawcze.
alkohol etylowy, beta-adrenolityk, bradykardia, cerebrolizyna, działanie cholinergiczne, działanie depresyjne na OUN, działanie niepożądane leku, działanie sedatywne, działanie synergistyczne, funkcja poznawcza, inhibitor cholinesterazy, ipidakryna chlorowodorek, lek M-cholinomimetyczny, leki cholinergiczne, miastenia, objaw cholinergiczny, ośrodkowy układ nerwowy, politerapia, przełom cholinergiczny, układ cholinergiczny - Leksykon leków
Przedawkowanie – Rivaldo 3 mg
Przedawkowanie rywastygminy, stosowanej w dawkach 1,5 mg do 6,0 mg w terapii zaburzeń poznawczych, prowadzi do objawów związanych z nadmierną stymulacją układu cholinergicznego. W umiarkowanym zatruciu dominują objawy muskarynowe, takie jak mioza, zaczerwienienie twarzy, nudności, wymioty, biegunka, bradykardia, skurcz oskrzeli, nadmierne pocenie się oraz mimowolne oddawanie moczu i stolca. W ciężkich przypadkach pojawiają się objawy nikotynowe, w tym osłabienie mięśni, drżenie pęczkowe, drgawki oraz zatrzymanie oddechu, stanowiące zagrożenie życia. Dodatkowo, po wprowadzeniu leku do obrotu odnotowano objawy neurologiczne (zawroty głowy, senność, stany splątania), ruchowe (drżenie), sercowo-naczyniowe (nadciśnienie) oraz ogólne złe samopoczucie.
apnea, atropina, ból brzucha, bradykardia, bronchospazm, drgawki, fascykulacja, halucynacje, hiperhidroza, hipotensja, inhibicja acetylocholinoesterazy, intoksykacja, kapsułka twarda, lek przeciwwymiotny, mioza, nadciśnienie tętnicze, objaw cholinergiczny, objaw muskarynowy, objaw nikotynowy, okres półtrwania, rywastygmina, siarczan atropiny, skopolamina, ślinotok, stan splątania, układ cholinergiczny, zaburzenie poznawcze - Leksykon substancji czynnych
Neostygmina metylosiarczan – Wskazania do stosowania
Neostygmina metylosiarczan, będąca inhibitorem acetylocholinesterazy, jest stosowana głównie do odwracania niedepolaryzującego bloku nerwowo-mięśniowego po zabiegach chirurgicznych. Mechanizm działania polega na hamowaniu enzymu acetylocholinesterazy, co zwiększa stężenie acetylocholiny w złączu nerwowo-mięśniowym i umożliwia konkurencję z niedepolaryzującymi środkami zwiotczającymi o receptory nikotynowe. Preparat Novistig zawiera neostygminę metylosiarczan w stężeniu 2,5 mg/ml oraz glikopironiowy bromek 0,5 mg/ml, który antagonizuje receptory muskarynowe, redukując działania niepożądane związane z nadmierną stymulacją układu przywspółczulnego, takie jak bradykardia czy nadmierna sekrecja śluzu. Dawkowanie powinno być dostosowane do stopnia blokady nerwowo-mięśniowej i masy ciała pacjenta, a podanie leku wymaga monitorowania przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, np. za pomocą stymulacji nerwu łokciowego (TOF). Preparat podaje się dożylnie, powoli, z zachowaniem ostrożności, szczególnie u pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego.
aminoglikozyd, antagonista receptora muskarynowego, atrakurium, atropina, blok nerwowo-mięśniowy niedepolaryzujący, blokada depolaryzująca, bradykardia, działanie cholinergiczne, ekstubacja pacjenta, glikopironiowy bromek, hamowanie acetylocholinesterazy, inhibitor acetylocholinesterazy, inhibitor cholinesterazy, lek cholinolityczny, monitorowanie blokady nerwowo-mięśniowej, neostygmina metylosiarczan, nerw łokciowy, niedrożność przewodu pokarmowego, niewydolność nerek, objaw cholinergiczny, odwracanie blokady nerwowo-mięśniowej, pankuronium, pobudzenie układu przywspółczulnego, przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, przewodnictwo przedsionkowo-komorowe, receptor nikotynowy, rokuronium, środek zwiotczający niedepolaryzujący, stymulacja nerwu obwodowego, sukcynylocholina, wekuronium, złącze nerwowo-mięśniowe - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ayupil 12,5 mg
Klozapina, substancja czynna leku Ayupil, jest stosowana w leczeniu schizofrenii opornej na leczenie oraz psychozach w przebiegu choroby Parkinsona, jednak jej stosowanie wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych. Najistotniejsze z nich to agranulocytoza (częstość 0,78%, szczególnie w pierwszych 18 tygodniach terapii), napady padaczkowe, zaburzenia sercowo-naczyniowe (częstoskurcz, niedociśnienie ortostatyczne, zapalenie mięśnia sercowego) oraz gorączka. Częstość przerywania leczenia z powodu działań niepożądanych wynosi od 7,1% do 15,6%, a najczęstsze przyczyny to leukopenia, senność, zawroty głowy i zaburzenia psychotyczne. Klozapina może również indukować zaburzenia metaboliczne, takie jak hiperglikemia prowadząca do kwasicy ketonowej lub śpiączki hiperosmolarnej, a także zwiększenie masy ciała, hipercholesterolemię i hipertriglicerydemię.
agranulocytoza, akatyzja, częstoskurcz, depresja oddechowa, dysfagia, działanie niepożądane sercowo-naczyniowe, eozynofilia, granulocyt obojętnochłonny, hipercholesterolemia, hipertermia, hipertriglicerydemia, jadłowstręt, kardiomiopatia, klozapina, kwasica ketonowa, lek przeciwpsychotyczny, leukocytoza, leukopenia, majaczenie, małopłytkowość, marskość wątroby, morfologia krwi, nadmierne wydzielanie śliny, nadpłytkowość, napad miokloniczny, napad padaczkowy, niedociśnienie ortostatyczne, niedokrwistość, niedrożność jelit, nietrzymanie moczu, objaw cholinergiczny, objawy pozapiramidowe, ostre rozdęcie okrężnicy, ostre śródmiąższowe zapalenie nerek, piorunująca martwica wątroby, porażenna niedrożność jelita, późna dyskineza, priapizm, psychoza w przebiegu choroby Parkinsona, schizofrenia oporna na leczenie, sedacja, śpiączka hiperosmolarna, stłuszczenie wątroby, uogólniony napad padaczkowy, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, wytrysk wsteczny, zaburzenie psychotyczne, zaburzenie tolerancji glukozy, zakrzepica z zatorowością, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zaparcie, zapaść krążeniowa, zatrzymanie moczu, zespół niespokojnych nóg, złośliwy zespół neuroleptyczny, żółtaczka cholestatyczna