Ogólna charakterystyka właściwości farmakokinetycznych

Farmakokinetyka oraz miejscowa dostępność biologiczna mesalazyny są kluczowe dla jej działania leczniczego. Skuteczność terapeutyczna tego związku wynika przede wszystkim z bezpośredniego kontaktu substancji czynnej ze zmienioną chorobowo błoną śluzową jelita. Czopki Salaza zostały opracowane w sposób zapewniający wysokie stężenie mesalazyny w dystalnym odcinku przewodu pokarmowego przy jednoczesnym ograniczeniu wchłaniania ogólnoustrojowego. Zakres działania tej postaci leku obejmuje przede wszystkim odbytnicę.¹

Parametry farmakokinetyczne mesalazyny

Wchłanianie

Wchłanianie mesalazyny po podaniu doodbytniczym charakteryzuje się stosunkowo niewielkim zakresem, choć wykazuje zależność od kilku czynników, takich jak: zastosowana dawka, postać farmaceutyczna oraz stopień dyspersji leku. Badania ilościowe przeprowadzone z analizą moczu u zdrowych ochotników w stanie nasycenia, którym podawano dawkę dobową 2 g (1 g dwa razy na dobę), wykazały, że po podaniu czopków wchłanianiu ogólnoustrojowemu ulega około 10% zastosowanej dawki.²

Dystrybucja

Po wchłonięciu do krwiobiegu mesalazyna wiąże się z białkami osocza w około 50%, natomiast jej metabolit – acetylomesalazyna (N-acetylomesalazyna) – wykazuje większe powinowactwo do białek osocza, osiągając poziom wiązania około 80%.³

Metabolizm

Procesy metaboliczne mesalazyny zachodzą na dwóch poziomach:

• Przedukładowo – w błonie śluzowej jelita
• Układowo – w wątrobie

W obydwu przypadkach mesalazyna ulega przekształceniu do N-acetylomesalazyny (acetylomesalazyny). Dodatkowo, za część procesu acetylacji odpowiedzialna jest flora bakteryjna jelita grubego. Istotnym aspektem metabolizmu mesalazyny jest fakt, że proces acetylacji wydaje się przebiegać niezależnie od fenotypu pacjenta w odniesieniu do typowych reakcji acetylacji. Pomimo że uważa się, iż acetylomesalazyna jest klinicznie nieaktywna, obserwacja ta wymaga jeszcze ostatecznego potwierdzenia w badaniach klinicznych.⁴

Eliminacja

Mesalazyna charakteryzuje się stosunkowo krótkim okresem półtrwania w osoczu, wynoszącym około 40 minut. Dla porównania, czas półtrwania jej metabolitu – acetylomesalazyny – jest nieco dłuższy i wynosi około 70 minut. Eliminacja obydwu związków przebiega dwoma drogami – poprzez wydalanie z moczem oraz z kałem, przy czym w moczu dominującą formą jest acetylomesalazyna.⁵

Farmakokinetyka w specjalnych grupach pacjentów

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby i nerek obserwuje się istotne zmiany w profilu farmakokinetycznym mesalazyny. W tej grupie chorych następuje zmniejszenie szybkości eliminacji leku (klirensu 5-ASA), co prowadzi do podwyższonych stężeń mesalazyny w organizmie. Konsekwencją tego zjawiska może być zwiększone ryzyko wystąpienia działań niepożądanych o charakterze nefrotoksycznym. Ta obserwacja ma szczególne znaczenie kliniczne przy ustalaniu dawkowania i monitorowaniu terapii u pacjentów z upośledzoną funkcją wątroby lub nerek.⁶