Leki w grupie
„aminosalicylany”

Aminosalicylany to grupa leków przeciwzapalnych stosowanych głównie w leczeniu nieswoistych chorób zapalnych jelit, takich jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJC) i choroba Leśniowskiego-Crohna. Ich działanie polega na hamowaniu miejscowego stanu zapalnego w błonie śluzowej przewodu pokarmowego poprzez blokowanie produkcji prostaglandyn i leukotrienów oraz działanie antyoksydacyjne. Aminosalicylany działają miejscowo w jelicie, głównie w okrężnicy, gdzie są uwalniane i wykazują swoje właściwości przeciwzapalne.

Do głównych substancji czynnych z grupy aminosalicylanów należą: mesalazyna (5-ASA), sulfasalazyna, olsalazyna i balsalazyd. Mesalazyna jest dostępna w Polsce pod nazwami handlowymi takimi jak Asamax, Pentasa, Salofalk, Mezavant i Crohnax. Sulfasalazyna występuje pod nazwami Sulfasalazin EN i Salazopyrin EN. Inne preparaty to Dipentum (olsalazyna) czy Colazal (balsalazyd), choć te ostatnie są rzadziej stosowane w Polsce.

Największą zaletą aminosalicylanów jest ich dobry profil bezpieczeństwa w porównaniu z innymi lekami immunomodulującymi stosowanymi w chorobach zapalnych jelit. Są skuteczne w indukcji i podtrzymaniu remisji, zwłaszcza w łagodnych i umiarkowanych postaciach WZJC. Mogą być stosowane długoterminowo w terapii podtrzymującej bez istotnego ryzyka immunosupresji. Dostępność różnych form (tabletki dojelitowe, czopki, wlewki doodbytnicze) pozwala na dostosowanie leczenia do lokalizacji stanu zapalnego.

Najczęstsze działania niepożądane obejmują dolegliwości żołądkowo-jelitowe (nudności, bóle brzucha, biegunka), bóle głowy i wysypki skórne. Rzadko mogą wystąpić poważniejsze powikłania, takie jak śródmiąższowe zapalenie nerek, zapalenie trzustki czy uszkodzenie szpiku kostnego. Sulfasalazyna może powodować oligospermię u mężczyzn (odwracalną po odstawieniu leku). U pacjentów z niewydolnością nerek należy zachować ostrożność, gdyż metabolity aminosalicylanów są wydalane przez nerki.

Aminosalicylany można podzielić na dwie główne podgrupy: proste pochodne kwasu 5-aminosalicylowego (mesalazyna) oraz proleki, które uwalniają 5-ASA w różnych odcinkach przewodu pokarmowego. Sulfasalazyna jest prolekiem składającym się z mesalazyny połączonej z sulfapirydyną za pomocą wiązania azowego, które jest rozkładane przez bakterie jelitowe. Nowsze proleki, takie jak balsalazyd i olsalazyna, zostały opracowane w celu ograniczenia działań niepożądanych związanych z częścią sulfapirydynową sulfasalazyny, zachowując jednocześnie skuteczność terapeutyczną.

Lista leków w tej grupie

  1. 09.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl