beta-laktamaza o rozszerzonym spektrum substratowym
Beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum substratowym (ESBL, Extended-Spectrum Beta-Lactamases) są enzymami produkowanymi przez bakterie Gram-ujemne, które hydrolizują antybiotyki beta-laktamowe, w tym penicyliny, cefalosporyny (w tym trzeciej i czwartej generacji) oraz monobaktamy, czyniąc je nieskutecznymi. Enzymy te nie hydrolizują jednak karbapenemów ani cefamycyn.
Najczęstszymi producentami ESBL są bakterie z rodziny Enterobacteriaceae, głównie Escherichia coli i Klebsiella pneumoniae, choć enzymy te występują również u innych gatunków, takich jak Pseudomonas aeruginosa. Mechanizm oporności związany z ESBL jest najczęściej kodowany na plazmidach, co umożliwia szybkie rozprzestrzenianie się tej cechy pomiędzy różnymi szczepami bakterii.
Zakażenia wywołane przez szczepy produkujące ESBL stanowią poważne wyzwanie terapeutyczne ze względu na ograniczone opcje leczenia. Karbapenemy są zazwyczaj lekami pierwszego wyboru w ciężkich zakażeniach wywołanych przez takie szczepy. Alternatywami mogą być połączenia beta-laktamów z inhibitorami beta-laktamaz (np. piperacylina z tazobaktamem), cefalosporyny piątej generacji (np. ceftolozane z tazobaktamem) czy też w niektórych przypadkach aminoglikozydy lub fluorochinolony, jeśli szczep zachował na nie wrażliwość.
Wykrywanie ESBL w laboratorium opiera się na testach fenotypowych, takich jak test dwóch krążków, E-test czy testy automatyczne, oraz na metodach molekularnych identyfikujących geny kodujące te enzymy. Najczęstsze rodziny ESBL to TEM, SHV, CTX-M, OXA i PER. Zapobieganie rozprzestrzenianiu się szczepów produkujących ESBL wymaga ścisłego przestrzegania zasad kontroli zakażeń oraz racjonalnego stosowania antybiotyków.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Cefepime AptaPharma 1 g
Cefepim, cefalosporyna IV generacji z grupy beta-laktamów (kod ATC: J01DE01), dostępny w dawkach 1 g i 2 g do podawania dożylnego, wykazuje skuteczność i bezpieczeństwo w monoterapii empirycznego leczenia gorączki neutropenicznej, potwierdzone w dwóch randomizowanych badaniach klinicznych na 317 pacjentach. Dawka stosowana w badaniach wynosiła 2 g co 8 godzin. Mediana wieku pacjentów wynosiła około 55-56 lat, a mediana bezwzględnej liczby neutrofili (nadir) wynosiła 20 komórek/μL, z medianą czasu trwania neutropenii 6 dni. Cefepim okazał się terapeutycznie równoważny ceftazydymowi, z 51% pacjentów leczonych cefepimem uzyskujących ustąpienie pierwotnego epizodu bez konieczności modyfikacji terapii (w porównaniu do 55% w grupie ceftazydymu) oraz wskaźnikiem przeżycia odpowiednio 93% i 97%. Brak jest jednak wystarczających danych dotyczących skuteczności u pacjentów wysokiego ryzyka, w tym po przeszczepie szpiku, z niedociśnieniem tętniczym, ciężką lub przedłużającą się neutropenią oraz we wstrząsie septycznym.
beta-laktamaza o rozszerzonym spektrum substratowym, bezwzględna liczba neutrofili, białaczka, białko wiążące penicylinę, cefalosporyna czwartej generacji, choroba legionistów, Enterococcus, gorączka neutropeniczna, Haemophilus influenzae, legionelloza, minimalne stężenie hamujące, monoterapia cefepimem, Moraxella catarrhalis, MSSA, oporność krzyżowa, paciorkowiec ropotwórczy, przeszczep szpiku kostnego, Pseudomonas aeruginosa, rzekomobłoniaste zapalenie jelit, Staphylococcus aureus, staphylococcus epidermidis, Streptococcus pneumoniae, wstrząs septyczny - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Cetix 400 mg
Cefiksym, jako cefalosporyna III generacji (kod ATC: J01DD08), działa bakteriobójczo poprzez hamowanie białek wiążących penicylinę (PBP), co prowadzi do zaburzenia syntezy ściany komórkowej bakterii i ich lizy. Oporność na cefiksym może wynikać z hydrolizy enzymatycznej przez beta-laktamazy ESBL i/lub AmpC, modyfikacji miejsc docelowych (PBP), redukcji przepuszczalności błony zewnętrznej oraz aktywnego usuwania leku przez pompy efflux. Wartości graniczne MIC według EUCAST (2013) dla cefiksymu wynoszą: Haemophilus influenzae ≤ 0,12 mg/l (oporne > 0,12 mg/l), Moraxella catarrhalis ≤ 0,5 mg/l (oporne > 1,0 mg/l), Neisseria gonorrhoeae ≤ 0,12 mg/l (oporne > 0,12 mg/l), Enterobacteriaceae ≤ 1,0 mg/l (oporne > 1,0 mg/l, tylko dla niepowikłanych zakażeń dróg moczowych). Izolaty z MIC powyżej zakresu wrażliwości wymagają powtórnej identyfikacji i ewentualnego przekazania do laboratorium referencyjnego, a do czasu potwierdzenia skuteczności klinicznej klasyfikowane są jako oporne.
Bacteroides fragilis, beta-laktamaza o rozszerzonym spektrum, beta-laktamaza o rozszerzonym spektrum substratowym, białko wiążące penicylinę, cefalosporyna, cefalosporyna trzeciej generacji, chlamydia, Chlamydophila, choroba legionistów, Citrobacter freundii, Clostridium difficile, dwoinka rzeżączki, dwoinka zapalenia płuc, Enterobacter cloacae, Enterobacteriaceae, Enterococcus, enterokok, enzym AmpC, Escherichia coli, gronkowiec złocisty, Haemophilus influenzae, Klebsiella oxytoca, Klebsiella pneumoniae, Legionella pneumophila, lekowrażliwość, liza komórki bakteryjnej, minimalne stężenie hamujące, Moraxella catarrhalis, Morganella morganii, Mycoplasma, mykoplazma, Neisseria gonorrhoeae, oporność krzyżowa, paciorkowiec beta-hemolizujący, pałeczka hemofilna, pałeczka odmieńca, pałeczka okrężnicy, pałeczka ropy błękitnej, pałeczka zapalenia płuc, pneumokok, pompa efflux, przepuszczalność błony zewnętrznej, Pseudomonas, rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, Serratia marcescens, Staphylococcus, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, test antybiotykowrażliwości - Leksykon substancji czynnych
Cefiksym – Właściwości farmakodynamiczne
Cefiksym, będący cefalosporyną III generacji (kod ATC: J01DD08), działa bakteriobójczo poprzez hamowanie białek wiążących penicylinę (PBP), co prowadzi do zaburzenia syntezy ściany komórkowej bakterii i ich lizy. Mechanizmy oporności na cefiksym obejmują produkcję beta-laktamaz o rozszerzonym spektrum działania (ESBL) i AmpC, modyfikację miejsc docelowych (PBP), ograniczoną przepuszczalność błony zewnętrznej oraz aktywne usuwanie antybiotyku przez pompy efflux. Oporność krzyżowa może występować z innymi beta-laktamami i antybiotykami z innych grup. EUCAST definiuje kliniczne wartości graniczne MIC dla cefiksymu: H. influenzae ≤0,12 mg/l (wrażliwy), >0,12 mg/l (oporny); M. catarrhalis ≤0,5 mg/l (wrażliwy), >1,0 mg/l (oporny); N. gonorrhoeae ≤0,12 mg/l (wrażliwy), >0,12 mg/l (oporny); Enterobacteriaceae ≤1,0 mg/l (wrażliwy), >1,0 mg/l (oporny) – dotyczy niepowikłanych zakażeń dróg moczowych.
AmpC, antybiotyk beta-laktamowy, bakteria tlenowa Gram-dodatnia, bakteria tlenowa Gram-ujemna, beta-laktamaza o rozszerzonym spektrum działania, beta-laktamaza o rozszerzonym spektrum substratowym, białko wiążące penicylinę, cefalosporyna trzeciej generacji, cefiksym, ESBL, hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii, liza komórki bakteryjnej, MIC, minimalne stężenie hamujące, niepowikłane zakażenie dróg moczowych, niepowikłane zapalenie pęcherza moczowego, oporność krzyżowa, pompa efflux, spektrum działania przeciwbakteryjnego, stężenie graniczne, synteza peptydoglikanu, test antybiotykowrażliwości - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Cefepime Accord 1 g
Cefepim Accord, dostępny w dawkach 1 g i 2 g jako proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji, jest cefalosporyną czwartej generacji o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego. Mechanizm działania polega na hamowaniu syntezy ściany komórkowej bakterii poprzez blokowanie białek wiążących penicyliny (PBPs), co skutkuje efektem bakteriobójczym. Kluczowym parametrem farmakodynamicznym jest czas utrzymywania stężenia leku powyżej MIC dla danego patogenu. Cefepim wykazuje wysoką odporność na hydrolizę przez większość beta-laktamaz, jednak oporność może wynikać z modyfikacji PBPs, produkcji beta-laktamaz ESBL, zmniejszonej przepuszczalności błony zewnętrznej lub aktywnego wypompowywania leku z komórek bakteryjnych. Występuje częściowa lub całkowita oporność krzyżowa z innymi cefalosporynami i penicylinami. Interpretacja wyników MIC opiera się na wytycznych EUCAST, a częstość oporności jest zmienna geograficznie, co wymaga uwzględnienia lokalnych danych epidemiologicznych przy wyborze terapii.
antybiotyk beta-laktamowy, bakterie beztlenowe, bakterie Gram-dodatnie, bakterie Gram-ujemne, beta-laktamaza o rozszerzonym spektrum, beta-laktamaza o rozszerzonym spektrum substratowym, białko wiążące penicylinę, cefalosporyna czwartej generacji, chlamydia, Clostridium difficile, efekt bakteriobójczy, enterokoki, gronkowiec złocisty, gronkowiec złocisty oporny na metycylinę, hydroliza, minimalne stężenie hamujące, mykoplazma, oporność krzyżowa, oporność na penicylinę, paciorkowiec, paciorkowiec ropotwórczy, paciorkowiec zapalenia płuc, pałeczka Bacteroides, pałeczka hemofilna, pałeczka listeriozy, pałeczka Moraxella, pałeczka ropy błękitnej, pompa wypływowa, powinowactwo, synteza ściany komórkowej bakterii, szczep ESBL, transpeptydaza - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Cefuroxime Dali Pharma 1500 mg
Cefuroksym, cefalosporyna II generacji (kod ATC: J01DC02), działa bakteriobójczo poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii, wiążąc się z białkami wiążącymi penicyliny (PBP) i blokując biosyntezę peptydoglikanu. Oporność na cefuroksym może wynikać z produkcji beta-laktamaz (w tym ESBL i AmpC), modyfikacji PBP, zmniejszonej przepuszczalności błony zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych oraz aktywnego usuwania leku przez pompy efflux. Wartości graniczne MIC określone przez EUCAST dla cefuroksymu to m.in. ≤8 mg/l dla Enterobacteriaceae (dawka 1500 mg 3x/d), ≤0,5 mg/l dla Streptococcus pneumoniae oraz ≤1 mg/l dla Haemophilus influenzae, co jest kluczowe dla interpretacji wyników antybiogramów i doboru terapii. Wrażliwość bakterii na cefuroksym zależy od lokalizacji geograficznej i czasu, dlatego zaleca się uwzględnianie lokalnych danych oporności oraz konsultacje specjalistyczne w przypadku wątpliwości.
antybiogram, antybiotyk aminoglikozydowy, bakteryjna pompa efflux, beta-laktamaza, beta-laktamaza o rozszerzonym spektrum substratowym, białko wiążące penicyliny, biegunka poantybiotykowa, biosynteza peptydoglikanu, cefalosporyna drugiej generacji, działanie synergistyczne, enzym Amp-C, Europejska Komisja Testowania Wrażliwości Drobnoustrojów, lek przeciwbakteryjny, liza komórki bakteryjnej, minimalne stężenie hamujące, MRSA, nieprzepuszczalność błony zewnętrznej, oporność bakteryjna, patogen dróg oddechowych, pierścień beta-laktamowy, plazmidowa AmpC, powinowactwo białek wiążących penicyliny, spektrum działania przeciwbakteryjnego, synteza bakteryjnej ściany komórkowej, wrażliwość na benzylopenicylinę, wrażliwość na metycylinę, wrażliwość patogenów, zakażenie bakteryjne, zakażenie układu moczowego - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Cefepime AptaPharma 2 g
Cefepime, cefalosporyna IV generacji z grupy beta-laktamów (kod ATC: J01DE01), dostępny w dawkach 1 g i 2 g do podawania dożylnego, wykazuje skuteczność i bezpieczeństwo w empirycznym leczeniu gorączki neutropenicznej, potwierdzone w dwóch randomizowanych badaniach klinicznych na 317 pacjentach. Dawka stosowana w badaniach wynosiła 2 g co 8 godzin dożylnie. Mediana wieku pacjentów wynosiła 56 lat, a mediana bezwzględnej liczby neutrofili (nadir) 20 komórek/μL, z medianą czasu trwania neutropenii 6 dni. Cefepime okazał się terapeutycznie równoważny ceftazydymowi, z odsetkiem ustąpienia pierwotnego epizodu bez modyfikacji leczenia wynoszącym 51% (cefepim) vs 55% (ceftazydym). Jednakże brak jest wystarczających danych dotyczących skuteczności u pacjentów z wysokim ryzykiem ciężkich zakażeń, w tym po przeszczepie szpiku, z niedociśnieniem tętniczym, ciężką lub przedłużającą się neutropenią oraz we wstrząsie septycznym.
antybiotyk beta-laktamowy, bakteria beztlenowa, bakteria Gram-dodatnia tlenowa, bakteria Gram-ujemna tlenowa, beta-laktamaza, beta-laktamaza o rozszerzonym spektrum substratowym, bezwzględna liczba neutrofili, białko wiążące penicylinę, cefalosporyna czwartej generacji, cefepim dichlorowodorek jednowodny, drobnoustrój chorobotwórczy, Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości, gorączka neutropeniczna, leczenie empiryczne, minimalne stężenie hamujące, monoterapia cefepimem, niedociśnienie tętnicze, nieprzepuszczalność błony komórkowej, nowotwór układu krwiotwórczego, oporność krzyżowa, przedłużająca się neutropenia, przeszczep szpiku kostnego, Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, wstrząs septyczny - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Cefuroxime Genoptim 500 mg
Cefuroksym, aktywny metabolit cefuroksymu aksetylu, jest cefalosporyną drugiej generacji o mechanizmie działania polegającym na hamowaniu syntezy ściany komórkowej bakterii poprzez wiązanie z białkami wiążącymi penicyliny (PBP). Jego skuteczność jest zagrożona przez mechanizmy oporności, takie jak produkcja beta-laktamaz (w tym ESBL i Amp-C), zmniejszone powinowactwo PBP, nieprzepuszczalność błony zewnętrznej oraz aktywne pompy usuwające antybiotyk. Wartości graniczne MIC ustalone przez EUCAST dla cefuroksymu wynoszą m.in.: Enterobacteriaceae ≤8 mg/l, Staphylococcus spp. 3 mg/l, Streptococcus pneumoniae ≤0,25 mg/l, Haemophilus influenzae ≤0,125 mg/l, co pozwala na ocenę wrażliwości klinicznej drobnoustrojów i optymalizację terapii.
Bacteroides fragilis, bakteria Gram-ujemna, beta-laktamaza, beta-laktamaza o rozszerzonym spektrum substratowym, białko wiążące penicyliny, biosynteza ściany komórkowej, Borrelia burgdorferi, cefalosporyna 3 i 4 generacji, cefalosporyna drugiej generacji, cefuroksym, cefuroksym aksetyl, enzym Amp-C, Escherichia coli, Haemophilus influenzae, Klebsiella pneumoniae, lek przeciwbakteryjny, liza komórki bakteryjnej, minimalne stężenie hamujące, Moraxella catarrhalis, oporność na metycylinę, Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus, Streptococcus agalactiae, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, wrażliwość na metycylinę