Właściwości farmakodynamiczne
Cefiksym

Właściwości farmakodynamiczne cefiksymu

Cefiksym, substancja czynna zawarta w preparatach Cetix (100 mg/5 ml – granulat do sporządzania zawiesiny doustnej oraz 400 mg – tabletki powlekane), należy do grupy farmakoterapeutycznej cefalosporyn trzeciej generacji. Sklasyfikowany jest pod kodem ATC: J01DD08, co wskazuje na jego przynależność do antybiotyków beta-laktamowych o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego.¹

Mechanizm działania

Cefiksym, podobnie jak inne antybiotyki z grupy cefalosporyn, wykazuje działanie przeciwbakteryjne poprzez specyficzny mechanizm hamowania syntezy ściany komórkowej bakterii. Działanie to opiera się na wiązaniu i hamowaniu białek wiążących penicylinę (PBP), które są niezbędne w procesie syntezy peptydoglikanu ściany komórkowej. Konsekwencją blokowania tych białek jest zaburzenie integralności ściany komórkowej, co prowadzi do lizy komórki bakteryjnej i w efekcie do jej śmierci.²

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na cefiksym może rozwijać się poprzez kilka różnych mechanizmów, które mogą występować pojedynczo lub współistnieć w jednej komórce bakteryjnej. Do głównych mechanizmów oporności należą:³

• Hydroliza enzymatyczna – wytwarzanie przez bakterie beta-laktamaz o rozszerzonym spektrum działania (ESBL) oraz enzymów kodowanych chromosomalnie (AmpC), które mogą być indukowane lub derepresjonowane w niektórych gatunkach tlenowych bakterii Gram-ujemnych⁴
• Modyfikacja miejsca docelowego działania – zmniejszone powinowactwo białek wiążących penicyliny do antybiotyku⁵
• Bariera przepuszczalności – ograniczona przepuszczalność błony zewnętrznej niektórych bakterii Gram-ujemnych, co uniemożliwia dotarcie antybiotyku do miejsca działania (białek wiążących penicylinę)⁶
• Aktywne usuwanie antybiotyku – systemy pomp efflux aktywnie usuwające cefiksym z komórki bakteryjnej⁷

W zależności od mechanizmów oporności występujących u danego szczepu bakteryjnego, może wystąpić zjawisko oporności krzyżowej. Oznacza to, że bakterie oporne na cefiksym mogą wykazywać oporność na kilka lub wszystkie pozostałe antybiotyki beta-laktamowe oraz potencjalnie na przeciwbakteryjne produkty lecznicze z innych grup.⁸

Stężenia graniczne

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) określił następujące kliniczne wartości graniczne minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla cefiksymu (dane z stycznia 2013):⁹

Izolaty bakteryjne z wartościami MIC powyżej zakresu wrażliwości występują bardzo rzadko lub dotychczas nie zostały opisane. W przypadku wykrycia takich izolatów konieczne jest powtórzenie identyfikacji i testów antybiotykowrażliwości, a w przypadku potwierdzenia – przesłanie izolatu do laboratorium referencyjnego. Do czasu udokumentowania skuteczności klinicznej cefiksymu wobec takich szczepów, należy je uznać za oporne.¹⁰

Spektrum przeciwbakteryjne

Należy zaznaczyć, że występowanie oporności na cefiksym wśród poszczególnych szczepów bakteryjnych może różnić się w zależności od lokalizacji geograficznej i czasu. W trakcie terapii, szczególnie w ciężkich zakażeniach, zaleca się uwzględnienie lokalnych danych dotyczących oporności drobnoustrojów. W przypadkach wątpliwych, gdy częstość występowania oporności na danym obszarze jest wysoka, wskazana jest konsultacja ze specjalistą z zakresu mikrobiologii lub chorób zakaźnych.¹¹

Spektrum działania przeciwbakteryjnego cefiksymu obejmuje:¹²

Gatunki powszechnie wrażliwe:

• Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:
  • Streptococcus pyogenes
• Bakterie tlenowe Gram-ujemne:
  • Haemophilus influenzae
  • Moraxella catarrhalis
  • Neisseria gonorrhoeae
  • Proteus mirabilis

Szczepy, wśród których może wystąpić problem oporności:

• Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:
  • Streptococcus pneumoniae
• Bakterie tlenowe Gram-ujemne:
  • Citrobacter freundii
  • Enterobacter cloacae
  • Escherichia coli
  • Klebsiella oxytoca
  • Klebsiella pneumoniae
  • Morganella morganii
  • Serratia marcescens

Gatunki oporne:

• Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:
  • Enterococcus spp.
  • Streptococcus pneumoniae (średniowrażliwe lub oporne na penicyliny)
  • Staphylococcus spp.
• Bakterie tlenowe Gram-ujemne:
  • Pseudomonas spp.
• Inne drobnoustroje:
  • Chlamydia spp.
  • Chlamydophila spp.
  • Clostridium difficile
  • Bacteroides fragilis
  • Legionella pneumophila
  • Mycoplasma spp.
  • Staphylococcus aureus

Należy podkreślić, że cefiksym wykazuje niską aktywność wobec gronkowców, niezależnie od ich wrażliwości na metycylinę. Ponadto szczepy bakteryjne wytwarzające beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum substratowym (ESBL) zawsze wykazują oporność na cefiksym.¹³

W przypadku infekcji wywołanych przez Enterobacteriaceae należy zwrócić uwagę na zróżnicowaną częstość występowania oporności – jest ona niższa u pacjentek z niepowikłanym zapaleniem pęcherza moczowego (<10% szczepów), natomiast w pozostałych przypadkach przekracza 10%.<sup data-drug="Cetix" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Częstość występowania oporności: 10%.”>14