Właściwości farmakodynamiczne cefepimu

Cefepim Accord, dostępny w dawkach 1 g i 2 g w postaci proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań/do infuzji, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako środki antybakteryjne o działaniu ogólnoustrojowym, klasyfikowane dokładniej jako inne antybiotyki beta-laktamowe, cefalosporyny czwartej generacji (kod ATC: J01DE01).¹

Mechanizm działania

Cefepim działa poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii w fazie ich wzrostu. Mechanizm ten opiera się na blokowaniu białek wiążących penicyliny (PBPs, ang. penicillin-binding proteins), w szczególności transpeptydaz. Efektem tego działania jest efekt bakteriobójczy wobec wrażliwych drobnoustrojów.²

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne

Kluczowym czynnikiem determinującym skuteczność terapeutyczną cefepimu jest długość okresu, w którym stężenie substancji czynnej utrzymuje się powyżej wartości minimalnego stężenia hamującego (MIC, ang. minimal inhibitory concentration) dla danego patogenu.³

Mechanizmy oporności

Cefepim charakteryzuje się niewielkim powinowactwem do beta-laktamaz kodowanych chromosomowo oraz znaczną odpornością na hydrolizę przez większość rodzajów beta-laktamaz. Oporność bakterii na ten antybiotyk może wynikać z różnych mechanizmów:⁴

• zmniejszone powinowactwo cefepimu do białek wiążących penicyliny⁵
• wytwarzanie beta-laktamaz zdolnych do skutecznej hydrolizy cefepimu (np. niektóre beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum substratowym oraz beta-laktamazy kodowane chromosomowo)⁶
• nieprzepuszczalność zewnętrznej błony komórkowej, ograniczająca dostęp cefepimu do białek wiążących penicylinę u bakterii Gram-ujemnych⁷
• aktywne usuwanie substancji czynnych z komórek bakteryjnych poprzez systemy pomp wypływowych⁸

Zaobserwowano występowanie częściowej lub całkowitej oporności krzyżowej między cefepimem a innymi antybiotykami z grupy cefalosporyn i penicylin.⁹

Wartości graniczne badania wrażliwości

Kryteria interpretacyjne minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla badania wrażliwości drobnoustrojów na cefepim zostały ustanowione przez Europejski Komitet ds. Oceny Wrażliwości na środki przeciwdrobnoustrojowe (EUCAST).¹⁰

Spektrum przeciwbakteryjne

Częstość występowania oporności może być zmienna w zależności od czasu i regionu geograficznego. Przy leczeniu ciężkich zakażeń istotne jest odniesienie się do lokalnych danych dotyczących oporności. W sytuacjach, gdy lokalna częstość występowania oporności stawia pod znakiem zapytania skuteczność leczenia w określonych typach zakażeń, zaleca się konsultację ze specjalistą.¹¹

Gatunki zwykle wrażliwe na cefepim

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:¹²

• Staphylococcus aureus (wrażliwe na metycylinę) – szczepy S. aureus wrażliwe na metycylinę zwykle dobrze odpowiadają na leczenie cefepimem¹³
• Streptococcus pneumoniae (w tym szczepy oporne na penicylinę) – cefepim wykazuje aktywność wobec paciorkowców pneumonii, w tym również szczepów, które rozwinęły oporność na penicylinę¹⁴
• Streptococcus pyogenes – paciorkowce z grupy A są w wysokim stopniu wrażliwe na działanie cefepimu¹⁵

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:¹⁶

• Citrobacter freundii¹⁷
• Enterobacter aerogenes¹⁸
• Haemophilus influenzae¹⁹
• Moraxella catarrhalis²⁰
• Morganella morganii²¹
• Proteus mirabilis²²
• Proteus vulgaris²³
• Serratia liquefaciens²⁴
• Serratia marcescens²⁵

Gatunki, wśród których może występować problem oporności nabytej

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:²⁶

• Staphylococcus aureus – niektóre szczepy gronkowca złocistego mogą rozwijać oporność na cefepim²⁷
• Staphylococcus epidermidis²⁸
• Staphylococcus haemolyticus²⁹
• Staphylococcus hominis³⁰

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:³¹

• Acinetobacter baumannii³²
• Enterobacter cloacae³³
• Escherichia coli³⁴
• Klebsiella oxytoca³⁵
• Klebsiella pneumoniae³⁶
• Pseudomonas aeruginosa³⁷

Gatunki z wrodzoną opornością

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:³⁸

• Enterococcus spp. – enterokoki są naturalnie oporne na działanie cefepimu³⁹
• Listeria monocytogenes⁴⁰
• Staphylococcus aureus (oporne na metycylinę) – szczepy MRSA wykazują naturalną oporność na cefepim⁴¹

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:⁴²

• Stenotrophomonas maltophilia⁴³

Bakterie beztlenowe:⁴⁴

• Bacteroides fragilis⁴⁵
• Clostridioides difficile⁴⁶

Inne drobnoustroje:⁴⁷

• Chlamydia spp.⁴⁸
• Chlamydophila spp.⁴⁹
• Legionella spp.⁵⁰
• Mycoplasma spp.⁵¹

Uwagi dodatkowe dotyczące oporności

Wobec niektórych drobnoustrojów należy mieć na uwadze następujące informacje:<sup data-drug="Cefepime Accord" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="° Brak dostępności aktualnych danych w momencie publikowania tabeli. Przyjmuje się wrażliwość według podstawowej literatury, typowych opracowań i zaleceń terapeutycznych. + Wskaźnik oporności większy niż 50% przynajmniej w jednym regionie. % Szczepy wytwarzające beta-laktamazy (ESBL, ang. extended-spectrum beta-lactamase) o rozszerzonym spektrum substratowym są zawsze oporne. 3 W warunkach ambulatoryjnych wskaźnik oporności wynosi 52

• Dla niektórych bakterii brak jest aktualnych danych dotyczących wrażliwości. W takich przypadkach przyjmuje się wrażliwość określoną na podstawie literatury, typowych opracowań i zaleceń terapeutycznych.
• Dla niektórych patogenów wskaźnik oporności może przekraczać 50% przynajmniej w jednym regionie geograficznym.
• Szczepy bakterii wytwarzające beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum substratowym (ESBL, ang. extended-spectrum beta-lactamase) są zawsze oporne na cefepim.
• W warunkach ambulatoryjnych wskaźnik oporności niektórych bakterii może być niski (poniżej 10%).