liszaj płaski nadżerkowy
Liszaj płaski nadżerkowy (łac. lichen planus erosivus) to rzadka, ale poważna odmiana liszaja płaskiego, charakteryzująca się tworzeniem bolesnych nadżerek na błonach śluzowych. Najczęściej lokalizuje się w jamie ustnej, ale może również występować w obrębie narządów płciowych, przełyku, krtani i spojówek.
W obrazie klinicznym dominują bolesne, nieregularne nadżerki pokryte włóknikowymi nalotami, otoczone białawymi smugami o siateczkowatym układzie (striae Wickhami). Zmiany te mogą prowadzić do znacznych dolegliwości bólowych, utrudniających przyjmowanie pokarmów i płynów, a w przypadku lokalizacji genitalnej – do dyspareunii i zaburzeń funkcji seksualnych.
Patogeneza schorzenia wiąże się z autoimmunologiczną reakcją cytotoksycznych limfocytów T skierowaną przeciwko keratynocytom warstwy podstawnej nabłonka. Czynnikami prowokującymi mogą być niektóre leki, infekcje wirusowe (szczególnie HCV), stres i choroby autoimmunologiczne. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym i badaniu histopatologicznym.
Leczenie liszaja płaskiego nadżerkowego wymaga wielokierunkowego podejścia i zwykle jest długotrwałe. Podstawę terapii stanowią miejscowe i ogólne glikokortykosteroidy, inhibitory kalcyneuryny (takrolimus, pimekrolimus), retinoidy oraz leki immunosupresyjne w przypadkach opornych. Istotne jest również wykluczenie i leczenie chorób współistniejących oraz eliminacja potencjalnych czynników prowokujących.
Przewlekły przebieg choroby oraz jej nawrotowy charakter wymagają regularnych kontroli, szczególnie że liszaj płaski nadżerkowy jamy ustnej wiąże się z podwyższonym ryzykiem transformacji nowotworowej (1-3%). Pacjenci powinni być także edukowani w zakresie unikania potencjalnych czynników drażniących oraz odpowiedniej higieny dotkniętych obszarów.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Pemfigus vulgaris – Diagnostyka i diagnoza
Pemfigus vulgaris to rzadka, autoimmunologiczna choroba pęcherzowa, charakteryzująca się śródnaskórkowymi pęcherzami i rozległymi nadżerkami na skórze oraz błonach śluzowych, z dominującym zajęciem błon śluzowych jamy ustnej (około 80% przypadków). Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym, badaniu histopatologicznym, bezpośredniej immunofluorescencji (DIF) skóry okołozmianowej oraz serologicznym wykrywaniu autoprzeciwciał przeciwko desmogleinie 1 i 3 (Dsg1, Dsg3) za pomocą testów ELISA i/lub pośredniej immunofluorescencji (IIF). Biopsja powinna obejmować świeży pęcherz (do 24 godzin) wraz z otaczającą zdrową skórą. DIF cechuje się czułością 90-100% i swoistością 100%, wykazując złogi IgG (głównie IgG1 i IgG4) w koronkowym wzorze na powierzchni keratynocytów. Test ELISA charakteryzuje się czułością >95% i jest pomocny w potwierdzeniu diagnozy, różnicowaniu z pemfigus foliaceus oraz monitorowaniu aktywności choroby i ryzyka nawrotów.
akantoliza, azatiopryna, badanie cytologiczne, badanie histopatologiczne, bezpośrednia immunofluorescencja, biopsja skóry, błona śluzowa, choroba pęcherzowa, cyklofosfamid, cyklosporyna, desmogleina 1, desmogleina 3, Epidermolysis bullosa acquisita, keratynocyt, liszaj płaski nadżerkowy, mykofenolan mofetylu, nadżerka, objaw Nikolskiego, pęcherz śródnaskórkowy, pemfigoid błon śluzowych, pemfigoid pęcherzowy, pemfigus foliaceus, pemfigus IgA, pemfigus vulgaris, pośrednia immunofluorescencja, reepitelializacja, rozmaz Tzancka, rumień wielopostaciowy, rytuksymab, test ELISA, toksyczna nekroliza naskórka, zapalenie skóry opryszczkowate - Leksykon substancji czynnych
Aminofluorek – Przeciwwskazania stosowania
Aminofluorki, takie jak Olaflur i Dectaflur, są kluczowymi składnikami preparatu Elmex w postaci żelu, zawierającego 12,5 mg fluoru na gram, stosowanym w profilaktyce stomatologicznej. Mimo udokumentowanej skuteczności, istnieją istotne przeciwwskazania do ich stosowania, w tym potwierdzona nadwrażliwość na składniki aktywne (Olaflur, Dectaflur, fluorek sodu) oraz substancje pomocnicze, takie jak glikol propylenowy (100 mg/g) i alergizujące aromaty (np. alkohol benzylowy, limonen, linalol). Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest obecność patologicznych zmian złuszczających błony śluzowej jamy ustnej (np. pemfigoid, pęcherzyca, liszaj płaski), które mogą nasilać stan zapalny i zwiększać wchłanianie fluoru do krwiobiegu. Ponadto, fluoroza szkliwa i kości stanowi istotne ograniczenie do stosowania aminofluorków ze względu na ryzyko pogorszenia stanu klinicznego.
alergen kontaktowy, aminofluorek, błona śluzowa jamy ustnej, dermatoza, fluorek sodu, fluoroza, fluoroza kości, fluoroza szkliwa, liszaj płaski nadżerkowy, nadwrażliwość, odruch połykania, pęcherzyca, pemfigoid, profilaktyka przeciwpróchnicza, reakcja alergiczna, stan zapalny, stomatologia profilaktyczna, zaburzenie neurologiczne, zatrucie ostre - Leksykon chorób i schorzeń
Liszaj płaski jamy ustnej – Leczenie
Liszaj płaski jamy ustnej (OLP) to przewlekła, immunologiczna choroba zapalna błony śluzowej jamy ustnej, charakteryzująca się różnorodnymi postaciami klinicznymi, w tym siateczkową, nadżerkową i wrzodziejącą. Leczenie jest głównie objawowe i obejmuje miejscowe kortykosteroidy (np. propionian klobetazolu 0,05%, acetonid triamcynolonu 0,1%) jako terapię pierwszego rzutu, skuteczne u około 75% pacjentów. W przypadkach opornych stosuje się inhibitory kalcyneuryny (takrolimus 0,1%, pimekrolimus 1%), iniekcje dozmianowe kortykosteroidów (acetonid triamcynolonu 10-20 mg/ml), a także leki immunosupresyjne (hydroksychlorochina, metotreksat, azatiopryna, mykofenolan mofetylu) i systemowe retinoidy (acytretyna, izotretynoina, alitretynoina). W terapii ciężkich i opornych przypadków coraz częściej wykorzystuje się leki biologiczne (inhibitory TNF-alfa, IL-17, IL-12/23) oraz inhibitory kinazy Janusowej (baricitinib, upadacitinib), które wykazują obiecujące wyniki kliniczne. Niefarmakologiczne metody, takie jak laseroterapia niskiej mocy (LLLT, długość fali 810-904 nm) i terapia fotodynamiczna (PDT), stanowią skuteczne i bezpieczne uzupełnienie leczenia.
acytretyna, adalimumab, alitretynoina, azatiopryna, cyklosporyna, fotobiomodulacja, fotochemioterapia PUVA, fototerapia, hydroksychlorochina, inhibitor IL-17, inhibitor JAK, inhibitor kalcyneuryny, inhibitor TNF-alfa, izotretynoina, klobetazol, kortykosteroid miejscowy, kortykosteroid systemowy, laser diodowy, lek biologiczny, liszaj płaski jamy ustnej, liszaj płaski nadżerkowy, metotreksat, metyloprednizolon, mykofenolan mofetylu, pimekrolimus, podłoże immunologiczne, prednizon, promieniowanie UVB, rak płaskonabłonkowy, retinoid miejscowy, retinoid systemowy, takrolimus, terapia fotodynamiczna, transformacja nowotworowa, triamcynolon