bezsoczewkowość
Bezsoczewkowość (afakia) to stan, w którym w oku brakuje soczewki. Jest to zazwyczaj skutek operacji usunięcia zaćmy bez wszczepienia soczewki wewnątrzgałkowej, choć może też wystąpić jako wada wrodzona lub konsekwencja urazu. Pacjenci z bezsoczewkowością cierpią na znaczne zaburzenia widzenia z powodu utraty zdolności akomodacji i rozwoju nadwzroczności.
Stan ten charakteryzuje się niemożnością odpowiedniego skupiania światła na siatkówce, co prowadzi do rozmazanego widzenia, zaburzeń widzenia barwnego i problemów z oceną odległości. Ponadto, osoby z afakią są narażone na zwiększone ryzyko odwarstwienia siatkówki oraz rozwoju jaskry wtórnej.
Współcześnie bezsoczewkowość jest rzadko pozostawiana bez korekcji. Standardowym postępowaniem jest implantacja sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej podczas operacji usunięcia zaćmy. W przypadkach, gdy implantacja nie jest możliwa, stosuje się korekcję za pomocą specjalnych soczewek kontaktowych lub okularów o dużej mocy optycznej.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Nadwzroczność – Patofizjologia i mechanizm
Nadwzroczność (hipermetropia) to wada refrakcji oka, w której promienie świetlne skupiają się za siatkówką, co skutkuje niewyraźnym widzeniem obiektów bliskich przy zachowanej względnej ostrości widzenia odległego. Patomechanizm obejmuje głównie skrócenie osi przednio-tylnej gałki ocznej (zmniejszenie długości osiowej o 1 mm odpowiada około 3 dioptriom nadwzroczności) oraz spłaszczenie rogówki lub soczewki (zwiększenie promienia krzywizny o 1 mm powoduje około 6 dioptrii nadwzroczności). Akomodacja odgrywa kluczową rolę kompensacyjną, szczególnie u młodszych pacjentów, jednak wraz z wiekiem jej efektywność maleje, co prowadzi do ujawnienia objawów. Nadwzroczność klasyfikuje się na osiową, krzywiznową, wskaźnikową, funkcjonalną oraz z powodu braku soczewki, a także na bezwzględną, fakultatywną, jawną i utajoną w zależności od zdolności akomodacyjnej. Nieleczona nadwzroczność może prowadzić do powikłań takich jak zez akomodacyjny, amblyopia, asthenopia oraz przewlekła jaskra.
akomodacja, asthenopia, atropina, bezsoczewkowość, chirurgia refrakcyjna, długość osiowa oka, LASIK, mięsień rzęskowy, nadwzroczność, nadwzroczność krzywiznowa, nadwzroczność osiowa, nadwzroczność wskaźnikowa, niedowidzenie, rogówka, siatkówka, soczewka wewnątrzgałkowa, środek cykloplegiczny, starczowzroczność, teoria Helmholtza, wymiana soczewki refrakcyjnej, zez - Leksykon substancji czynnych
Metoksalen – Przeciwwskazania stosowania
Metoksalen (8-metoksypsoralen) jest stosowany w terapii fotodynamicznej, dostępny w preparatach Oxsoralen (kapsułki 10 mg) oraz Uvadex (20 µg/ml). Przeciwwskazania do jego stosowania obejmują nadwrażliwość na substancję czynną, inne psoraleny lub substancje pomocnicze, ciężkie zaburzenia czynności wątroby i nerek (dotyczy Oxsoralen), a także choroby związane z nadwrażliwością na światło, takie jak porfirie (skórna późna, mieszana, erytropoetyczna), kseroderma pigmentowa, fotodermatozy wielopostaciowe, toczeń rumieniowaty, albinizm oraz bielactwo uogólnione (szczególnie w przypadku Uvadex). Metoksalen jest przeciwwskazany u pacjentów z nowotworami skóry (czerniak złośliwy, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy) oraz w trakcie leczenia cytostatykami i promieniowaniem jonizującym (dotyczy Oxsoralen). Dodatkowo, u pacjentów z bezsoczewkowością (Oxsoralen) lub afakią (Uvadex) istnieje zwiększone ryzyko uszkodzenia siatkówki przez promieniowanie UV.
afakia, albinizm, bezsoczewkowość, bielactwo uogólnione, choroba serca, cytostatyk, czerniak złośliwy, fotodermatoza wielopostaciowa, fotofereza, metoksalen, metoksypsoralen, nadwrażliwość na światło, niedokrwistość, porfiria erytropoetyczna, porfiria mieszana, porfiria skórna późna, promieniowanie jonizujące, promieniowanie UV, psoralen, rak płaskonabłonkowy skóry, rak podstawnokomórkowy, reakcja idiosynkratyczna, splenektomia, terapia fotodynamiczna, toczeń rumieniowaty, toczeń rumieniowaty układowy, uczulenie na światło, uszkodzenie siatkówki, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia krzepnięcia - Leksykon leków
Działania niepożądane – Xaloptic Combi (50 mcg + 5 mg)/ml
Xaloptic Combi to krople do oczu zawierające 50 µg/ml latanoprostu oraz 5 mg/ml tymololu, stosowane w leczeniu jaskry. Profil działań niepożądanych obejmuje zarówno efekty miejscowe, jak i ogólnoustrojowe związane z oboma składnikami. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są zmiany w narządzie wzroku, w tym zwiększenie pigmentacji tęczówki u 16-20% pacjentów, które może być trwałe, a w badaniach pięcioletnich dotyczyło nawet 33% chorych. Typowe objawy miejscowe to ból, podrażnienie oka, zapalenie spojówek i rogówki, a także zmiany w obrębie rzęs i powiek. Tymolol może wywoływać ogólnoustrojowe działania niepożądane, takie jak bradykardia, zaburzenia rytmu serca, skurcz oskrzeli oraz reakcje alergiczne, choć ich częstość jest niższa niż przy podaniu ogólnoustrojowym. Preparat zawiera również benzalkoniowy chlorek (0,2 mg/ml) i fosforany (6,345 mg/ml), które mogą powodować podrażnienia i rzadko zwapnienia rogówki u pacjentów z uszkodzeniem tego narządu.
benzalkoniowy chlorek, beta-adrenolityk, bezsoczewkowość, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, choroba obturacyjna dróg oddechowych, dławica piersiowa, hipoglikemia, latanoprost, łuszczyca, miastenia, nadżerka rogówki, objaw Raynauda, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk plamki, obrzęk rogówki, odwarstwienie naczyniówki, opryszczkowe zapalenie rogówki, pigmentacja tęczówki, podrażnienie oka, przekrwienie spojówek, reakcja alergiczna, skurcz oskrzeli, torbielowaty obrzęk plamki, tymolol, zaburzenie rytmu serca, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie rogówki, zapalenie spojówek, zapalenie tęczówki, zastoinowa niewydolność serca - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Bimatoprost Indoco
Produkt leczniczy Bimatoprost Indoco (0,1 mg/ml, krople do oczu) wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych, takich jak periorbitopatia po zastosowaniu analogu prostaglandyn (PAP), wzmożona pigmentacja tęczówki oraz torbielowaty obrzęk plamki, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka, np. bezsoczewkowatością lub jej rzekomą postacią z rozdarciem tylnej torebki soczewki. U pacjentów z przebytymi infekcjami oka (wirusowymi, zapaleniem błony naczyniowej lub tęczówki) istnieje ryzyko nawrotu zmian naciekowych. Należy również zachować ostrożność u osób z chorobami układu oddechowego (POChP, astma) oraz u pacjentów z tendencją do bradykardii lub niedociśnienia tętniczego, gdyż zgłaszano przypadki zaostrzeń i zaburzeń rytmu serca po stosowaniu bimatoprostu. W badaniach klinicznych wykazano, że stosowanie dawki większej niż jedna aplikacja na dobę może osłabiać efekt obniżający ciśnienie wewnątrzgałkowe.
analog prostaglandyny, bakteryjne zapalenie rogówki, bezsoczewkowość, bezsoczewkowość rzekoma, blok serca, bradykardia, chlorek benzalkonium, duszność, jaskra neowaskularna, jaskra wrodzona, jaskra z zamkniętym kątem, keratopatia punktowata, niedociśnienie tętnicze, periorbitopatia, pigmentacja tęczówki, przewlekła obturacyjna choroba płuc, toksyczna keratopatia wrzodziejąca, torbielowaty obrzęk plamki, uszkodzenie nabłonka rogówki, uszkodzenie rogówki, zakażenie oka, zakażenie opryszczkowe, zaostrzenie astmy, zapalenie błony naczyniowej, zapalenie tęczówki, zastoinowa niewydolność serca, zespół suchego oka, zmiany naciekowe rogówki - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Rozalin 20 mg/ml
Dorzolamid w postaci chlorowodorku (20 mg/ml) jest silnym inhibitorem anhydrazy węglanowej II, stosowanym miejscowo w leczeniu jaskry i nadciśnienia ocznego. Mechanizm działania polega na hamowaniu enzymu w wyrostkach rzęskowych, co prowadzi do zmniejszenia wydzielania cieczy wodnistej i obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego (IOP). W badaniach klinicznych preparat Rozalin wykazał skuteczność w monoterapii (3x dziennie) u pacjentów z IOP ≥ 23 mmHg oraz w terapii wspomagającej beta-adrenolityki (2x dziennie) u pacjentów z IOP ≥ 22 mmHg. Efekt obniżenia IOP utrzymuje się przez cały dzień i jest porównywalny do betaksololu, nieco niższy niż timololu, a w terapii skojarzonej dorzolamid wykazuje efekt synergistyczny, podobny do pilokarpiny 2% stosowanej 4x dziennie. Preparat nie wywołuje działań niepożądanych takich jak nocna ślepota czy skurcz akomodacyjny i nie wpływa istotnie na częstość akcji serca ani ciśnienie tętnicze, co stanowi przewagę nad beta-adrenolitykami.
anhydraza węglanowa, anhydraza węglanowa II, bezsoczewkowość, chlorowodorek dorzolamidu, ciecz wodnista, ciśnienie tętnicze, ciśnienie wewnątrzgałkowe, częstość akcji serca, inhibitor anhydrazy węglanowej, izoenzym, jaskra wrodzona, lek beta-adrenolityczny, nadciśnienie oczne, nocna ślepota, skurcz akomodacyjny, terapia skojarzona, uszkodzenie nerwu wzrokowego, utrata pola widzenia, wyrostek rzęskowy oka - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Elymbus
Produkt Elymbus zawierający bimatoprost 0,1 mg/g wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania, zwłaszcza u pacjentów z ryzykiem rozwoju torbielowatego obrzęku plamki, zwłaszcza w kontekście bezsoczewkowatości lub jej rzekomej postaci z rozdarciem tylnej torebki soczewki. Zgłaszano rzadkie przypadki nawrotu naciekowych zmian rogówki oraz zakażeń oczu, szczególnie u pacjentów z historią ciężkich zakażeń wirusowych (np. opryszczka zwykła), zapalenia błony naczyniowej lub tęczówki. Elymbus nie był badany u pacjentów z aktywnymi stanami zapalnymi gałki ocznej, jaskrą neowaskularną, zapalną, z zamkniętym lub wąskim kątem przesączania oraz jaskrą wrodzoną, co wymaga ostrożności w tych grupach. Ponadto, stosowanie leku może powodować niepożądany wzrost owłosienia w miejscach kontaktu żelu ze skórą, co podkreśla konieczność prawidłowej aplikacji preparatu.
bezsoczewkowość, bezsoczewkowość rzekoma, bimatoprost, blok serca, bradykardia, ciśnienie wewnątrzgałkowe, duszność, hirsutyzm, jaskra neowaskularna, jaskra wrodzona, jaskra z wąskim kątem przesączania, jaskra z zamkniętym kątem przesączania, jaskra zapalna, niedociśnienie tętnicze, niewyrównana zastoinowa niewydolność serca, opryszczka zwykła, pigmentacja tęczówki, przewlekła obturacyjna choroba płuc, torbielowaty obrzęk plamki, zakażenie oka, zakażenie wirusowe oka, zaostrzenie astmy, zaostrzenie POChP, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie gałki ocznej, zapalenie tęczówki, zmiany naciekowe rogówki - Leksykon leków
Działania niepożądane – Xalatan 0,05 mg/ml
Lek Xalatan (latanoprost 50 μg/ml) w formie kropli do oczu wykazuje profil działań niepożądanych głównie związanych z narządem wzroku. W długoterminowym, 5-letnim badaniu bezpieczeństwa u 33% pacjentów zaobserwowano trwałą zmianę pigmentacji tęczówki. Inne często występujące działania niepożądane to przekrwienie spojówek, podrażnienie oka (pieczenie, świąd, uczucie ciała obcego) oraz przemijające punktowate nadżerki nabłonka rogówki. Rzadko mogą pojawić się zapalenie tęczówki, obrzęk plamki (szczególnie u pacjentów z bezsoczewkowością lub pseudofakią) oraz zwapnienia rogówki u osób ze znacznym uszkodzeniem rogówki, co wiąże się z obecnością fosforanów w preparacie (sodu diwodorofosforan jednowodny 7,70 mg/ml i disodu wodorofosforan bezwodny 1,55 mg/ml). Profil bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży jest zbliżony do dorosłych, choć częściej obserwuje się zapalenie nosogardzieli i gorączkę.
astma oskrzelowa, bezsoczewkowość, disodu wodorofosforan bezwodny, duszność, fosforany w kroplach do oczu, infekcja górnych dróg oddechowych, kontaktowe zapalenie skóry, krople do oczu, latanoprost, narząd wzroku, niewyraźne widzenie, obrzęk plamki żółtej, obrzęk powiek, pigmentacja tęczówki, podrażnienie oka, profil bezpieczeństwa, przekrwienie spojówek, pseudofakia, reakcja nadwrażliwości, sodu diwodorofosforan jednowodny, światłowstręt, uszkodzenie rogówki, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie brzegów powiek, zapalenie nosogardzieli, zapalenie rogówki, zapalenie spojówek, zapalenie tęczówki, zespół suchego oka, zwapnienie rogówki - Leksykon substancji czynnych
Bimatoprost – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Bimatoprost, analog prostaglandyn stosowany w terapii jaskry i nadciśnienia ocznego, wymaga szczegółowego monitorowania ze względu na ryzyko wystąpienia trwałej pigmentacji tęczówki, obserwowanej u 1,5% pacjentów po 12 miesiącach stosowania 0,3 mg/ml. Zmiana barwy tęczówki jest spowodowana zwiększoną zawartością melaniny, a nie wzrostem liczby melanocytów, i może pojawić się po kilku miesiącach lub latach terapii. Należy również zwrócić uwagę na periorbitopatię (PAP), objawiającą się m.in. pogłębieniem bruzdy powiekowej, opadaniem powieki i zanikiem tkanki tłuszczowej okołogałkowej, która może mieć charakter trwały i wpływać na pole widzenia. Inne zmiany to nadmierny wzrost rzęs, ściemnienie skóry powiek oraz pigmentacja tkanek okołogałkowych, z reguły odwracalne. U pacjentów z czynnikami ryzyka (np. bezsoczewkowość, pseudofakia z rozdarciem tylnej torebki soczewki, wcześniejsze zabiegi wewnątrzgałkowe, niedrożność naczyń żylnych siatkówki, retinopatia cukrzycowa) istnieje ryzyko torbielowatego obrzęku plamki, co wymaga ostrożności i monitorowania.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, analog prostaglandyny, astma, bakteryjne zapalenie rogówki, benzalkoniowy chlorek, bezsoczewkowość, bimatoprost, blok serca, bradykardia, bruzda powiekowa, hipotensja, jaskra, jaskra neowaskularna, jaskra wrodzona, jaskra z wąskim kątem przesączania, jaskra z zamkniętym kątem przesączania, jaskra zapalna, melanocyt, nadciśnienie oczne, periorbitopatia, pigmentacja tęczówki, POChP, retinopatia cukrzycowa, toksyczna wrzodziejąca keratopatia, torbielowaty obrzęk plamki, uszkodzenie rogówki, zakażenie oka, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie tęczówki, zapalenie wewnątrzgałkowe, zastoinowa niewydolność serca, zespół suchego oka