11β-dehydrogenaza hydroksysteroidowa
11β-dehydrogenaza hydroksysteroidowa (11β-HSD) to kluczowy enzym odpowiedzialny za regulację stężenia kortyzolu w tkankach obwodowych. Występuje w dwóch głównych izoformach: 11β-HSD1, która działa głównie jako reduktaza, przekształcając nieaktywny kortyzon w aktywny kortyzol, oraz 11β-HSD2, która katalizuje reakcję odwrotną, przekształcając kortyzol w kortyzon.
11β-HSD2 odgrywa istotną rolę w ochronie receptorów mineralokortykoidowych przed nadmierną aktywacją przez kortyzol, szczególnie w nerkach. Defekty w jej funkcjonowaniu mogą prowadzić do zespołu pozornego nadmiaru mineralokortykoidów, charakteryzującego się nadciśnieniem tętniczym, hipokaliemią i alkalozą metaboliczną, mimo prawidłowego lub niskiego poziomu aldosteronu.
Z kolei 11β-HSD1 jest obecna głównie w wątrobie, tkance tłuszczowej i ośrodkowym układzie nerwowym, gdzie amplifikuje działanie glukokortykoidów. Nadmierna aktywność tego enzymu wiązana jest z rozwojem otyłości trzewnej, insulinooporności i zespołu metabolicznego, co czyni go potencjalnym celem terapeutycznym w leczeniu tych zaburzeń metabolicznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół cushinga – Patofizjologia i mechanizm
Zespół Cushinga to kliniczny obraz wynikający z przewlekłej nadprodukcji kortyzolu, najczęściej spowodowany gruczolakiem przysadki wydzielającym ACTH (choroba Cushinga, stanowiąca około 80% przypadków endogennego zespołu). Patofizjologia obejmuje zaburzenia osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), gdzie mutacje w genie USP8, BRAF oraz nadekspresja enzymów takich jak 11β-HSD2 i białka HSP90 prowadzą do oporności na glikokortykoidy i nadmiernej produkcji ACTH. Inne etiologie to zespół ektopowego wydzielania ACTH lub CRH, ACTH-niezależne guzy nadnerczy, obustronna makro- i mikroguzkowa hiperplazja nadnerczy oraz jatrogenny zespół Cushinga związany z długotrwałym stosowaniem egzogennych glikokortykoidów. Nadmiar kortyzolu powoduje wielokierunkowe zaburzenia metaboliczne, immunologiczne, sercowo-naczyniowe i endokrynologiczne, m.in. hiperglikemię, insulinooporność, osteoporozę, nadciśnienie tętnicze, hipokaliemię oraz zaburzenia funkcji rozrodczych.
11β-dehydrogenaza hydroksysteroidowa, analog somatostatyny, choroba Cushinga, dysfagia, ektopowe wydzielanie ACTH, glikokortykoidy, glukoneogeneza, gruczolak kortykotropowy, hipokaliemia, hormon adrenokortykotropowy, inhibitor steroidogenezy, insulinooporność, jatrogenny zespół Cushinga, kompleks Carneya, kortykoliberyna, kortyzol, kwas retinowy, mifepryston, niepłodność, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, receptor czynnika wzrostu naskórka, receptor glikokortykoidowy, receptor mineralokortykoidowy, ujemne sprzężenie zwrotne, układ renina-angiotensyna-aldosteron, zaburzenia immunologiczne, zaburzenia krzepnięcia, zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej