Autoimmunologiczne zapalenie wątroby – Zapobieganie i profilaktyka

Autoimmunologiczne zapalenie wątroby
Zapobieganie i profilaktyka

Autoimmunologiczne zapalenie wątroby (AIH) to przewlekła choroba charakteryzująca się podwyższonymi aminotransferazami, obecnością przeciwciał przeciwjądrowych lub przeciw mięśniom gładkim oraz podwyższonym poziomem immunoglobuliny G (IgG). Diagnostyka opiera się na badaniu histologicznym wykazującym naciek limfocytarno-plazmocytowy na granicy zrazików. Wczesne rozpoznanie i regularne monitorowanie funkcji wątroby, w tym systematyczne badania krwi oraz kontrola skuteczności terapii, są kluczowe dla zapobiegania progresji choroby i powikłaniom. Przed rozpoczęciem terapii immunomodulującej zaleca się badania przesiewowe w kierunku AIH oraz zakażeń HBV i HCV, szczególnie u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi lub poddawanych terapii inhibitorami punktów kontrolnych układu immunologicznego (ICI).

Wprowadzenie do profilaktyki autoimmunologicznego zapalenia wątroby
Wczesna diagnoza i monitorowanie
Badania przesiewowe przed terapiami immunomodulującymi
Farmakoterapia w profilaktyce powikłań

Leczenie immunosupresyjne
Długotrwałe leczenie podtrzymujące

Profilaktyka w przypadku współistniejących zakażeń wirusowych
Styl życia w profilaktyce AIH

Zalecenia żywieniowe
Aktywność fizyczna
Ograniczenie spożycia alkoholu

Szczepienia i higiena
Kompleksowe podejście do opieki nad pacjentem z AIH
Znaczenie edukacji i świadomości rodzinnej
Profilaktyka powikłań w terapii immunomodulujących
Zarządzanie czynnikami metabolicznymi
Podsumowanie znaczenia profilaktyki w AIH

Kolejne rozdziały

Wprowadzenie do profilaktyki autoimmunologicznego zapalenia wątroby

Autoimmunologiczne zapalenie wątroby (AIH) to przewlekła choroba zapalna charakteryzująca się podwyższonym poziomem aminotransferaz, obecnością przeciwciał przeciwjądrowych lub przeciwciał przeciwko mięśniom gładkim, podwyższonym poziomem immunoglobuliny G (IgG) oraz zapaleniem na granicy zrazików/naciekiem limfocytarno-plazmocytowym w badaniu histologicznym.¹ W większości przypadków autoimmunologiczne zapalenie wątroby nie może być całkowicie zapobieżone.²³⁴ Niemniej jednak, znajomość czynników ryzyka może pomóc we wczesnym wykryciu i leczeniu choroby, co jest kluczowe dla zapobiegania powikłaniom.

Wczesna diagnoza i monitorowanie

Kluczowym elementem w zapobieganiu progresji autoimmunologicznego zapalenia wątroby jest wczesna diagnoza. Wczesne rozpoznanie pozwala na szybkie wdrożenie leczenia i zatrzymanie potencjalnych powikłań.⁴ Szczególnie istotne jest regularne monitorowanie pacjentów z AIH, które powinno obejmować:

Regularne wizyty u gastroenterologa i hepatologa przez lata
Systematyczne badania krwi w celu oceny funkcji wątroby⁵
Monitorowanie skuteczności leczenia i dostosowywanie terapii⁶

Badania przesiewowe przed terapiami immunomodulującymi

Badania przesiewowe przed rozpoczęciem terapii immunomodulujących mają kluczowe znaczenie w profilaktyce powikłań u pacjentów z AIH lub u osób z grupy ryzyka. Wysoka zachorowalność i śmiertelność związana z zapaleniem wątroby na tle immunologicznym podkreśla konieczność badań przesiewowych w kierunku chorób podstawowych, w tym autoimmunologicznego i wirusowego zapalenia wątroby, przed rozpoczęciem leczenia inhibitorami punktów kontrolnych układu immunologicznego (ICI).⁷

Zalecane badania przesiewowe obejmują:

Testy w kierunku AIH, szczególnie u pacjentów z innymi współistniejącymi chorobami autoimmunologicznymi
Badania przesiewowe w kierunku zakażenia HBV i HCV u pacjentów poddawanych terapii immunomodulacyjnej⁷

Farmakoterapia w profilaktyce powikłań

Leczenie immunosupresyjne

Celem leczenia w AIH jest osiągnięcie pełnej remisji biochemicznej i histologicznej oraz zapobieganie dalszej progresji włóknienia wątroby.¹ Leczenie immunosupresyjne, składające się z kortykosteroidów lub kombinacji kortykosteroidów i azatiopryny, poprawia długoterminowe rokowanie pacjentów z AIH i jest konsekwentnie zalecane jako leczenie pierwszego rzutu.⁸

Protokoły leczenia obejmują:

Prednizon – zwykle rozpoczyna się od dawki 30-60 mg doustnie raz dziennie, następnie dawkę zmniejsza się do najniższej, która utrzymuje aminotransferazy na poziomie normalnym lub prawie normalnym⁹
Azatiopryna – 1 do 1,5 mg/kg doustnie raz dziennie, stosowana po zakończeniu indukcji kortykosteroidami
Mykofenolan mofetylu – 1000 mg dwa razy dziennie, jako alternatywa dla azatiopryny⁹
Budezonid – alternatywa dla prednizo(lo)nu, w celu uniknięcia różnych działań niepożądanych⁸

Długotrwałe leczenie podtrzymujące

Większość pacjentów wymaga długotrwałego, niskodawkowego leczenia podtrzymującego bez kortykosteroidów.⁹ Wytyczne praktyki klinicznej zalecają kontynuowanie leczenia przez co najmniej 3 lata i przez co najmniej 2 lata po całkowitej normalizacji poziomu transaminaz i IgG w surowicy.⁸

Dożywotnie leczenie dawkami podtrzymującymi leków immunosupresyjnych (prednizon 5 mg/dzień i/lub azatiopryna 50-100 mg/dzień) jest alternatywną opcją pozwalającą uniknąć nawrotu choroby, przy intensywnej kontroli działań niepożądanych.⁸ Długotrwałe stosowanie leków może być konieczne do utrzymania zdrowia wątroby i zapobiegania nawrotom zapalenia.¹⁰

Profilaktyka w przypadku współistniejących zakażeń wirusowych

W przypadku przewlekłego zapalenia wątroby typu B, profilaktyka (w tym immunoprofilaktyka) dla osób mających kontakt z pacjentami może być pomocna. Nie ma dostępnej szczepionki dla osób mających kontakt z pacjentami z zakażeniem HCV.⁹

Należy unikać stosowania kortykosteroidów i leków immunosupresyjnych w przewlekłym zapaleniu wątroby typu B i C, ponieważ leki te zwiększają replikację wirusa. Jeśli pacjenci z przewlekłym zapaleniem wątroby typu B mają inne zaburzenia wymagające leczenia kortykosteroidami, terapiami immunosupresyjnymi lub chemioterapią cytotoksyczną, powinni być jednocześnie leczeni lekami przeciwwirusowymi, aby zapobiec zaostrzeniu lub reaktywacji zapalenia wątroby typu B lub ostrej niewydolności wątroby z powodu zapalenia wątroby typu B.⁹

Styl życia w profilaktyce AIH

Zalecenia żywieniowe

Ważne jest, aby prowadzić zdrowy styl życia, który pomaga chronić wątrobę. Dieta powinna być zrównoważona, niskotłuszczowa i bogata w owoce, warzywa i pełne ziarna.¹⁰¹¹

Aktywność fizyczna

Regularna aktywność fizyczna odgrywa znaczącą rolę w zapobieganiu autoimmunologicznemu zapaleniu wątroby, ponieważ pomaga utrzymać zdrową masę ciała i wspomaga optymalną funkcję wątroby.¹¹ Regularne ćwiczenia są zawsze ważne w kontekście zdrowia wątroby.¹⁰

Ograniczenie spożycia alkoholu

Zaleca się ograniczenie spożycia alkoholu do jednego drinka dziennie lub całkowitą abstynencję. Jeśli pacjent doświadczył znacznego uszkodzenia wątroby, lekarz prawdopodobnie zaleci powstrzymanie się od alkoholu.¹⁰ Alkohol może mieć szkodliwy wpływ na wątrobę, czyniąc ją bardziej podatną na zapalenie i uszkodzenie.¹¹ Kategorycznie NIE należy używać alkoholu, gdyż może on dodatkowo uszkodzić wątrobę.¹²

Szczepienia i higiena

Szczepionki są dostępne dla zapobiegania wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B. Jeśli istnieje ryzyko zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu B, a diagnoza nie została postawiona, szczepionka zapobiega zachorowaniu.¹³¹⁴

Dobre praktyki higieniczne również mają znaczenie w profilaktyce chorób wątroby:

Mycie rąk po korzystaniu z toalety
Bezpieczne obchodzenie się z żywnością
Bezpieczne korzystanie z igieł¹⁴

Kompleksowe podejście do opieki nad pacjentem z AIH

Zespołowe podejście do leczenia pacjentów z AIH jest kluczowe dla skutecznej profilaktyki i leczenia tej choroby. Specjaliści chorób wątroby pracują ramię w ramię, aby zapewnić kompleksowe usługi profilaktyczne.¹³

Opieka wielodyscyplinarna obejmuje:

Dostosowany do indywidualnych potrzeb plan leczenia
Ciągłą opiekę i wsparcie
Regularne monitorowanie w celu zapewnienia skuteczności leczenia
Dążenie do remisji i złagodzenia objawów⁶
W rzadkich przypadkach, gdy leki nie kontrolują choroby, opcją leczenia może być przeszczep wątroby¹⁵

Znaczenie edukacji i świadomości rodzinnej

Dla osób z historią rodzinną chorób autoimmunologicznych lub schorzeń wątroby ważna jest świadomość zwiększonego ryzyka i podjęcie niezbędnych środków ostrożności. Regularne badania kontrolne u specjalistów ochrony zdrowia mogą pomóc wykryć wczesne oznaki lub objawy autoimmunologicznego zapalenia wątroby, umożliwiając szybką interwencję.¹¹

Profilaktyka powikłań w terapii immunomodulujących

Istniejąca wcześniej choroba autoimmunologiczna, czy to aktywna, czy nieaktywna, może predysponować pacjentów otrzymujących terapię inhibitorami punktów kontrolnych immunologicznych do rozwoju zaostrzeń choroby autoimmunologicznej lub działań niepożądanych związanych z układem immunologicznym.⁷

Stosowanie immunoterapii musi być połączone ze standardowymi praktykami dokładnej oceny i monitorowania wątroby. Badania przesiewowe w kierunku zakażeń HBV i HCV są niezbędne u pacjentów poddawanych terapii immunomodulacyjnej w celu uniknięcia ciężkiego uszkodzenia wątroby, reaktywacji wirusa, a nawet piorunującej niewydolności wątroby.⁷

Zarządzanie czynnikami metabolicznymi

Zarządzanie czynnikami metabolicznymi, takimi jak poziom lipidów we krwi i poziom cukru we krwi, ma istotne znaczenie w profilaktyce chorób wątroby. W tym zakresie pomocny może być pracownik ochrony zdrowia.¹⁴

Podsumowanie znaczenia profilaktyki w AIH

Chociaż autoimmunologiczne zapalenia wątroby nie można całkowicie wyleczyć, istnieją metody leczenia pozwalające kontrolować objawy i zapobiegać poważniejszym powikłaniom. Leczenie działa najlepiej, gdy jest rozpoczęte wcześnie.⁵

Aby zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych związanych z leczeniem, lekarze zwykle stosują początkowo wysoką dawkę steroidów, a następnie stopniowo zmniejszają ją do najniższego poziomu możliwego do kontrolowania objawów. Zazwyczaj długoterminowo stosuje się drugi lek, który nie ma tych działań niepożądanych, aby utrzymać zdrowie wątroby i zapobiegać epizodom zapalenia.⁵

W większości przypadków choroba wchodzi w remisję przy odpowiednim leczeniu, ale może nawracać. Może być wymagane dożywotnie leczenie.¹²

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Materiały źródłowe

#1 Autoimmune Hepatitis: 2019 Update
https://www.gutnliver.org/journal/view.html?doi=10.5009/gnl19261
Autoimmune hepatitis (AIH) is a chronic inflammatory liver disease, characterized by the elevation of aminotransferases, presence of anti-nuclear antibody or anti-smooth muscle antibody, elevated immunoglobulin G (IgG), and interface hepatitis/plasma-lymphocytic inflammation based on histology. […] Regarding treatment, corticosteroids and azathioprine are recommended, and in those who exhibit an incomplete response or those who are intolerant to these drugs, second-line therapy, such as mycophenolate mofetil, is considered. Overall, the long-term outcome is excellent in patients with complete biochemical responses, while life-long maintenance treatment may be required since the cessation of immunosuppressive agents frequently leads to the relapse of the disease. […] The aim of treatment in AIH is to achieve complete biochemical and histological remission, and prevent further progression of liver fibrosis.
#2 Autoimmune hepatitis Information | Mount Sinai – New York
https://www.mountsinai.org/health-library/diseases-conditions/autoimmune-hepatitis
In most cases, autoimmune hepatitis cannot be prevented. Knowing the risk factors may help you detect and treat the disease early.
#3 Autoimmune hepatitis – UF Health
https://ufhealth.org/conditions-and-treatments/autoimmune-hepatitis
Autoimmune hepatitis cannot be prevented in most cases. Knowing the risk factors may help you detect and treat the disease early.
#4 Autoimmune Hepatitis: Symptoms & Causes | NewYork-Presbyterian
https://www.nyp.org/digestive/liver-diseases/autoimmune-hepatitis
Autoimmune hepatitis cannot be prevented. An early diagnosis is key to addressing symptoms and stopping future complications.
#5 Autoimmune Hepatitis – Symptoms, Diagnosis, Treatments, Causes
https://liver.org.au/your-liver/liver-diseases/autoimmune-hepatitis/
Autoimmune hepatitis canât be cured. But there are treatments to control the symptoms and prevent more serious complications. Treatment works best when itâs started early. […] To reduce the risk of these side effects, doctors normally give a high dose of steroids at first then gradually reduce them to the lowest level possible to control your symptoms. Usually a second medicine that doesnât have these side effects is used long-term to keep the liver healthy and to prevent episodes of inflammation. […] People with autoimmune hepatitis will need to see a gastroenterologist regularly over the years and will have regular blood tests to check their liver function.
#6 Autoimmune Hepatitis | Liver Disease
https://health.ucdavis.edu/conditions/autoimmune-hepatitis
Our program provides the full range of care for autoimmune hepatitis. […] We focus on preventing or healing liver damage with science-backed treatments and the latest clinical trials. […] Treatment usually involves suppressing (calming) the abnormal immune response that causes AIH. The right treatment can relieve symptoms and prevent liver damage. Your liver may also be able to repair itself from previous damage. […] At UC Davis Health, you receive a customized treatment plan and ongoing care and support. We regularly monitor you to ensure your treatment is working, and we aim to achieve remission and improve any symptoms you may be experiencing.
#7 Management of autoimmune and viral hepatitis in immunotherapy: a narrative review – Kuo – Annals of Palliative Medicine
https://apm.amegroups.org/article/view/117365/html
Pre-existing autoimmune disease (AD), whether active or inactive, can predispose patients receiving ICI therapy to develop autoimmune disease flares or immune-related adverse events (irAEs). […] The high morbidity and mortality associated with immune-related hepatitis emphasizes the need for screening of underlying diseases, including autoimmune and viral hepatitis, prior to initiation of ICI. […] Screening for AIH, HBV and HCV is paramount in patients who will undergo ICI therapy. […] Testing and screening for AIH prior to initiating ICI therapy is prudent, especially in patients with other concurrent ADs. […] Use of immunotherapy must be coupled with standard practices of thorough liver evaluation and monitoring. Screening for HBV and HCV infections is paramount in patients undergoing immunomodulatory therapy in order to avoid severe liver injury, viral reactivation, and even fulminant liver failure.
#8 Autoimmune Hepatitis: 2019 Update
https://www.gutnliver.org/journal/view.html?doi=10.5009/gnl19261
Immunosuppressive treatment, consisting of either corticosteroids or a combination of corticosteroids and azathioprine, has been shown to improve the long-term outcome of patients with AIH, and is consistently recommended as a first-line treatment. […] To avoid various adverse effects of predniso(lo)ne, budesonide has been suggested as an alternative to predniso(lo)ne. […] In this regard, cessation of immunosuppressive drugs should be considered after achieving clinical remission. […] Therefore, clinical practice guidelines recommend that treatment should be continued for at least 3 years, and for at least 2 years after complete normalization of serum transaminases and IgG levels. […] In this regard, life-long treatment with maintenance doses of immunosuppressive drugs (predniso(lo)ne 5 mg/day and/or azathioprine 50-100 mg/day) is an alternative option to avoid disease relapse, with intensive care for side effects.
#9 Overview of Chronic Hepatitis – Hepatic and Biliary Disorders – Merck Manual Professional Edition
https://www.merckmanuals.com/professional/hepatic-and-biliary-disorders/hepatitis/overview-of-chronic-hepatitis
Corticosteroids, with or without azathioprine, prolong survival. Prednisone is usually started at 30 to 60 mg orally once a day, then tapered to the lowest dose that maintains aminotransferases at normal or near-normal levels. To prevent long-term need for corticosteroid treatment, clinicians can transition to azathioprine 1 to 1.5 mg/kg orally once a day or mycophenolate mofetil 1000 mg twice a day after corticosteroid induction is complete and then gradually taper the corticosteroid. Most patients require long-term, low-dose, corticosteroid-free maintenance treatment. […] In chronic hepatitis due to HBV, prophylaxis (including immunoprophylaxis) for contacts of patients may be helpful. No vaccination is available for contacts of patients with HCV infection. […] Corticosteroids and immunosuppressants should be avoided in chronic hepatitis B and C because these medications enhance viral replication. If patients with chronic hepatitis B have other disorders that require treatment with corticosteroids, immunosuppressive therapies, or cytotoxic chemotherapy, they should be treated with antiviral medications at the same time to prevent a flare or reactivation of hepatitis B or acute liver failure due to hepatitis B. A similar situation with hepatitis C being activated or causing acute liver failure has not been described.
#10 Auto-immune hepatitis | The Hepatitis Foundation of New Zealand
https://www.hepatitisfoundation.org.nz/auto-immune-hepatitis/
Its important to try to live a healthy lifestyle that helps protect the liver. Eating a healthy, low-fat diet and getting regular exercise are always important. You should also limit your alcohol intake to one drink per day, if at all. If you have experienced significant liver damage, your doctor will likely advise you to abstain from alcohol. […] Treatment aims to suppress the over-active immune system and stop it from attacking the liver. It may include regular blood tests and frequent doctor visits in the early stages to ensure the body is responding well to treatment. […] Lifelong medication use may be required to keep the bodys auto-immune response under control and preserve liver health.
#11
https://continentalhospitals.com/diseases/autoimmune-hepatitis/
One of the key preventive measures is maintaining a healthy lifestyle. This includes adopting a balanced diet that is low in fat and high in fruits, vegetables, and whole grains. Regular exercise also plays a significant role in preventing autoimmune hepatitis as it helps to maintain a healthy weight and supports optimal liver function. Furthermore, avoiding alcohol consumption or limiting it to moderate levels can significantly reduce the risk of developing autoimmune hepatitis. Alcohol can have detrimental effects on the liver, making it more susceptible to inflammation and damage. It is also important for individuals with a family history of autoimmune diseases or liver conditions to be aware of their increased risk and take necessary precautions. Regular check-ups with healthcare professionals can help detect any early signs or symptoms of autoimmune hepatitis, allowing for prompt intervention.
#12 Managing Your Autoimmune Hepatitis â Symptoms & Treatment | Carle.org
https://carle.org/conditions/digestive-health/autoimmune-hepatitis
Autoimmune hepatitis is not contagious and cannot be prevented. […] In most people, the disease goes into remission with proper treatment, but may recur. Lifelong treatment may be needed. […] DONT use alcohol. It may further damage your liver.
#13 Liver Disease Prevention | Stanford Health Care
https://stanfordhealthcare.org/medical-treatments/l/liver-disease-prevention/procedure.html
Using a team approach, our liver disease specialists work side by side to deliver comprehensive preventive services. […] Vaccines: Some forms of liver disease, such as hepatitis B, are preventable with the help of a vaccine. If you are at risk for hepatitis B and have not been diagnosed, the vaccine prevents you from getting it.
#14 Liver Disease: Signs & Symptoms, Causes, Stages, Treatment
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17179-liver-disease
You can help prevent liver disease by: […] Getting vaccinated. Vaccines are available to prevent viral hepatitis A and B. […] Practicing good hygiene. Handwashing after using the bathroom, safe food handling and safe needle use can help prevent infections from spreading. […] Drinking alcohol in moderation and using medications as directed. If you have a substance use disorder (SUD), treatment can help prevent toxic hepatitis. […] Managing metabolic factors such as your blood lipids and blood sugar. A healthcare provider can help with this.
#15 Autoimmune Hepatitis | Liver Disease | Henry Ford Health – Detroit, MI
https://www.henryford.com/services/digestive/liver-disease/treatments/hepatitis
Autoimmune hepatitis prevention and treatments at Henry Ford: We are considered regional leaders in the care of autoimmune hepatitis patients, offering the full range of treatments in one convenient location. Our multidisciplinary team will carefully consider every aspect of your health and circumstances when designing a personalized treatment plan for you. We then continue to stay with you throughout the life your disease. Our treatments include: […] Medications: If caught early enough, autoimmune hepatitis can usually be managed with drugs that suppress the immune system, like prednisone. […] Innovative research and clinical trials: We were one of the first liver disease centers to show that mycophenolate (immunosuppressant drug originally designed to prevent organ rejection after transplant) is an effective treatment for autoimmune hepatitis. […] Robust liver transplant program: In rare cases when medications dont control your disease, liver transplant may be a treatment option. We are the only center in the state that routinely performs living-donor transplants.