Małopłytkowość
Epidemiologia
Małopłytkowość definiowana jest jako liczba płytek krwi poniżej 150 × 10³/µL, z normami wahającymi się od 150 do 450 × 10³/µL w zależności od populacji. Immunologiczna małopłytkowość (ITP) jest jedną z najczęstszych postaci, z roczną zapadalnością u dorosłych wynoszącą 1,6-3,9/100 000 osób, a u dzieci 1,1-5,8/100 000. Chorobowość przewlekłej ITP w USA wynosi około 9,5-11,2/100 000. Występowanie ITP jest wyższe u kobiet w wieku 30-40 lat (4,4/100 000) niż u mężczyzn (3,4/100 000), natomiast u dzieci częściej dotyka chłopców. Wiek, płeć, przebyte infekcje wirusowe oraz pochodzenie etniczne wpływają na ryzyko zachorowania. Małopłytkowość wtórna, związana z chorobami autoimmunologicznymi, nowotworami czy lekami, stanowi istotny odsetek przypadków, a małopłytkowość w zespołach mielodysplastycznych występuje u 40-65% pacjentów, nasilając się wraz z ryzykiem według IPSS.
- Epidemiologia małopłytkowości
- Epidemiologia małopłytkowości immunologicznej
- Różnice płciowe i wiekowe
- Sezonowość występowania
- Globalne dane epidemiologiczne
- Czynniki ryzyka i populacje szczególnego ryzyka
- Wtórna małopłytkowość immunologiczna
- Małopłytkowość w zespołach mielodysplastycznych
- Małopłytkowość wywołana lekami
- Małopłytkowość w ciąży
- Powikłania i śmiertelność
- Małopłytkowość jako powikłanie u pacjentów z guzami litymi
- Wyzwania diagnostyczne i nadzór
- Wnioski i perspektywy
Epidemiologia małopłytkowości
Małopłytkowość, definiowana jako liczba płytek krwi poniżej 150 × 10³/µL, jest częstym zjawiskiem klinicznym o zróżnicowanej epidemiologii w zależności od przyczyny, wieku, płci i pochodzenia etnicznego. Normy płytek krwi mogą nieznacznie różnić się w populacji – kobiety, osoby młodsze i osoby rasy czarnej nie-latynoskiego pochodzenia mają zazwyczaj nieco wyższe wartości płytek krwi1. Zakres prawidłowej liczby płytek krwi wynosi zwykle od 150 do 450 × 10³/µL, choć niektóre laboratoria mogą określać nieco inne zakresy. Mężczyźni, osoby starsze i populacja rasy białej mają tendencję do niższych wartości płytek krwi2.
Epidemiologia małopłytkowości immunologicznej
Małopłytkowość immunologiczna (ITP) jest jedną z najczęstszych postaci małopłytkowości. Roczna zapadalność na ITP wynosi około 1,6-3,9 przypadków na 100 000 osób wśród dorosłych na całym świecie34. W populacji dziecięcej zapadalność jest szacowana na 1,1-5,8 przypadków na 100 000 dzieci rocznie5. Według badań francuskich zapadalność na ITP wynosi około 2,9 przypadków na 100 000 osobolat6.
Chorobowość ITP różni się w zależności od regionu geograficznego i populacji. Chorobowość przewlekłej małopłytkowości immunologicznej (trwającej dłużej niż 12 miesięcy) szacuje się na około 9,5-11,2 przypadków na 100 000 osób w Stanach Zjednoczonych7. W badaniu przeprowadzonym w stanie Maryland chorobowość skorygowana względem wieku wynosiła 9,5 na 100 000 osób8.
W badaniu algierskim stwierdzono krajową zapadalność na ITP na poziomie 0,85 (95% CI, 0,75-0,96) na 100 000 mieszkańców, podczas gdy chorobowość wynosiła 5,65 (95% CI, 5,39-5,93) na 100 000 mieszkańców9. W badaniu hiszpańskim z 2023 roku chorobowość ITP oszacowano na 10,8 na 100 000 osób, a w przypadku przewlekłej ITP – 2,8 na 100 000 osób10.
Różnice płciowe i wiekowe
ITP charakteryzuje się wyraźnymi różnicami w występowaniu w zależności od płci i wieku. Ogólnie częstość występowania jest wyższa u kobiet (4,4 na 100 000 osobolat) niż u mężczyzn (3,4 na 100 000 osobolat)11. Ta przewaga płci żeńskiej jest szczególnie widoczna w grupie wiekowej 30-40 lat, gdzie kobiety są dotknięte znacznie częściej niż mężczyźni12. Jednakże w przypadku dzieci, ITP jest częstsza u chłopców niż u dziewcząt13. W wieku powyżej 60 lat różnice między płciami zmniejszają się, a zapadalność staje się podobna u mężczyzn i kobiet14.
W badaniu algierskim zapadalność na ITP była wyższa u kobiet (1,18 [1,02-1,37]/100 000 mieszkańców) w porównaniu z mężczyznami (0,54 [0,43-0,67]/100 000 mieszkańców). Podobnie chorobowość ITP była wyższa u kobiet (8,80 [8,33-9,29]/100 000 mieszkańców) niż u mężczyzn (2,58 [2,34-2,85]/100 000 mieszkańców)15.
W brazyllijskim badaniu przeprowadzonym w północno-wschodnim regionie kraju również zaobserwowano wyraźną przewagę kobiet (154/187; 82,35%) we wszystkich grupach wiekowych16.
Występowanie ITP wykazuje charakterystyczny rozkład wiekowy. U dzieci szczyt zachorowań przypada na wiek 1-6 lat17, z przewagą u dzieci w wieku 2-5 lat18. U dorosłych ITP może wystąpić w każdym wieku, ale najczęściej diagnozowana jest u osób w wieku 30-40 lat (zwłaszcza kobiet)19. Wystąpienie ITP u pacjentów powyżej 60 roku życia jest stosunkowo rzadkie i wymaga poszukiwania innych przyczyn małopłytkowości, takich jak zespoły mielodysplastyczne, ostra białaczka lub nacieki szpiku kostnego20.
W badaniu algierskim zaobserwowano, że zapadalność na ITP była czterokrotnie wyższa w kohorcie osób w wieku 75 lat (2,37 [1,60-3,51]/100 000 mieszkańców) w porównaniu z kohortą w wieku 15-35 lat (0,54 [0,43-0,68]/100 000 mieszkańców)21.
Sezonowość występowania
Badania francuskie wykazały sezonowe wahania w występowaniu ITP, ze szczytem zachorowań w zimie i najniższą częstością występowania latem22. W przypadku dzieci z ITP zaobserwowano wahania sezonowe, przy czym częstość występowania choroby wzrasta wiosną i wczesnym latem, kiedy infekcje wirusowe są powszechne23. Według innych badań, większość przypadków ITP jest zgłaszana w styczniu, a najmniej przypadków występuje latem we wszystkich grupach wiekowych, prawdopodobnie z powodu infekcji wirusowych24.
Globalne dane epidemiologiczne
W 2020 roku całkowita liczba przypadków małopłytkowości w siedmiu głównych rynkach (7MM: USA, Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania i Japonia) wynosiła 1 653 934, z oczekiwanym wzrostem w okresie 2018-2030 przy rocznym wskaźniku wzrostu (CAGR) wynoszącym 0,66%25.
Stany Zjednoczone odnotowały najwyższą liczbę przypadków małopłytkowości wśród 7MM, z szacunkową liczbą 467 078 przypadków w 2020 roku. Liczbę przypadków przewlekłej małopłytkowości zakrzepowej w USA oszacowano na 6 002, a przypadków małopłytkowości immunologicznej (ITP) na 66 70826.
Wśród krajów europejskich Niemcy miały najwyższą liczbę przypadków małopłytkowości w 2020 roku – 325 202 przypadki, następnie Wielka Brytania – 230 597 przypadków i Hiszpania – 182 796 przypadków. Włochy miały najniższą liczbę przypadków – 102 933 w 2020 roku27.
Japonia zajmowała czwarte miejsce pod względem liczby przypadków małopłytkowości wśród 7MM, z szacowaną liczbą 219 017 przypadków w 2020 roku28.
Według nowszych danych z 2021 roku, całkowita liczba przypadków małopłytkowości w krajach 7MM wynosiła 2 608 095 i przewiduje się, że będzie wzrastać. Stany Zjednoczone odpowiadały za 1 045 247 przypadków małopłytkowości w 2021 roku. Wśród krajów europejskich Niemcy miały najwyższą liczbę przypadków małopłytkowości w 2021 roku – 453 441, następnie Wielka Brytania – 269 422 przypadki. Włochy miały najniższą liczbę przypadków małopłytkowości – 127 166 w 2021 roku29.
Czynniki ryzyka i populacje szczególnego ryzyka
Choć ITP może wystąpić u pacjentów w każdym wieku, istnieją pewne czynniki zwiększające ryzyko jej wystąpienia:
- Płeć żeńska w wieku dorosłym (zwłaszcza 18-45 lat) – przypisywane działaniu estrogenów, które mogą sprzyjać autoimmunizacji30
- Wiek – szczyt występowania u dzieci w wieku 1-6 lat oraz u dorosłych powyżej 60 roku życia31
- Przebyta infekcja wirusowa – często poprzedza ostre ITP u dzieci32
- Osoby rasy czarnej i nie-latynoskiego pochodzenia mają mniejsze prawdopodobieństwo zachorowania na ITP, co powinno skłaniać klinicystów do poszukiwania alternatywnej diagnozy lub wtórnej ITP u tych ras33
Wtórna małopłytkowość immunologiczna
Wtórna małopłytkowość immunologiczna, związana z istnieniem choroby podstawowej, stanowi istotny odsetek przypadków ITP. W badaniu brazylijskim wtórna ITP stanowiła 9,6% z 187 przypadków u dorosłych. Liczba ta jest nieco wyższa niż w badaniu Schoonena i wsp. (8,7%), ale znacznie niższa niż częstość występowania zgłaszana przez Cinesa i wsp. (20%) i Moulisa i wsp. (18%)34.
Częstość występowania wtórnej ITP wykazywała rozkład dwumodalny, z jednym szczytem u młodych dorosłych (18-27 lat) i jednym u osób starszych (68 lat), z liniowym wzrostem między 38 a 68 rokiem życia35.
Według kilku badań opartych na populacji, zespół mielodysplastyczny (MDS) i wtórna ITP, takie jak małopłytkowości spowodowane układowymi chorobami autoimmunologicznymi, nowotworami, pierwotnymi niedoborami odporności lub ekspozycją na leki, stanowiły około 20% przypadków błędnych diagnoz36.
Małopłytkowość w zespołach mielodysplastycznych
Szacowana częstość występowania małopłytkowości w zespołach mielodysplastycznych (MDS), definiowanej jako liczba płytek krwi poniżej 100 000/μL, waha się od 40% do 65%. Retrospektywny przegląd pacjentów skierowanych do MD Anderson Cancer Center zidentyfikował 1605 z 2410 (67%) pacjentów z małopłytkowością przy skierowaniu37.
Częstość występowania małopłytkowości różni się w zależności od podtypów MDS według klasyfikacji francusko-amerykańsko-brytyjskiej (FAB), przy czym najwyższe wskaźniki obserwuje się u pacjentów z niedokrwistością opornymi na leczenie z nadmiarem blastów i niedokrwistością opornymi na leczenie z nadmiarem blastów w transformacji38.
Zgodnie z oczekiwaniami, częstość występowania małopłytkowości i jej nasilenie wzrastały wraz z klasyfikacją ryzyka według Międzynarodowego Systemu Prognostycznego (IPSS). Spośród 896 pacjentów z MDS o pośrednim-2 lub wysokim ryzyku, 77% miało małopłytkowość (ciężką u 20%). Natomiast wśród 860 pacjentów z chorobą o niskim ryzyku lub ryzyku pośrednim-1, 51% miało małopłytkowość (ciężką u 12%)39.
Małopłytkowość wywołana lekami
Małopłytkowość wywołana lekami (DIT) jest jedną z najczęstszych postaci małopłytkowości w warunkach ambulatoryjnych. Badanie epidemiologiczne z Europy i Stanów Zjednoczonych wykazało roczną zapadalność na poziomie 10 przypadków na 1 milion osób, ale liczby mogą być wyższe u osób starszych i hospitalizowanych pacjentów40. Inne źródła podają, że zgłaszana częstość występowania małopłytkowości wywołanej lekami (DIT) wynosi 10 przypadków na 1 milion osób rocznie, ale liczba ta jest prawdopodobnie wyższa ze względu na niedostateczne zgłaszanie i niedodiagnozowanie41.
Małopłytkowość w ciąży
Małopłytkowość ciążowa jest najczęstszą diagnozą małopłytkowości w ciąży, występującą w 8% ciąż42. Ogólnie małopłytkowość rozwija się w 5% do 10% wszystkich ciąż43. Zalecenia dotyczące wstępnej oceny małopłytkowości w ciąży obejmują pełną morfologię krwi i badanie rozmazu krwi obwodowej44.
Powikłania i śmiertelność
Podstawową przyczyną długoterminowej chorobowości i śmiertelności u pacjentów z małopłytkowością immunologiczną (ITP) jest krwotok. Spontaniczny lub przypadkowy krwotok śródczaszkowy spowodowany urazem jest najczęstszą przyczyną śmierci związaną z ITP. Większość przypadków krwotoku śródczaszkowego występuje u pacjentów, u których liczba płytek krwi jest mniejsza niż 10 × 10⁹/L (10 × 10³/μL)45.
Szacowana częstość występowania krwotoku śródczaszkowego u dorosłych z ITP wynosi 1,5%46. Wskaźnik śmiertelności z powodu krwawienia wynosi około 1% u dzieci i 5% u dorosłych47.
U pacjentów z ciężką małopłytkowością prognozowane 5-letnie wskaźniki śmiertelności z powodu krwawienia są znacznie wyższe u pacjentów w wieku powyżej 60 lat w porównaniu z pacjentami poniżej 40 roku życia (47,8% vs 2,2%)48. Starszy wiek i wcześniejszy krwotok zwiększają ryzyko ciężkiego krwawienia u dorosłych z ITP49.
Badanie populacyjne wykazało 1,3-2,2-krotny wzrost wskaźnika śmiertelności u dorosłych pacjentów z ITP w porównaniu z populacją ogólną z powodu epizodów krwawienia, infekcji i zdarzeń sercowo-naczyniowych50.
Długoterminowa obserwacja wykazała, że ITP wiąże się również ze zwiększonym ryzykiem żylnej i tętniczej choroby zakrzepowo-zatorowej, nowotworów złośliwych układu krwiotwórczego i ogólnej śmiertelności w porównaniu z populacją ogólną51. Chociaż zgłaszana częstość występowania zakrzepicy była niespójna, większość badań wykazała nieznacznie zwiększone ryzyko choroby zakrzepowo-zatorowej u pacjentów z ITP52.
Dane z rejestru CARMEN-France wskazywały, że ekspozycja na antykoagulanty była głównym czynnikiem ryzyka ciężkiego krwawienia u bardzo starszych pacjentów z ITP w wieku ≥80 lat, i dlatego wymagają oni ściślejszego monitorowania53.
Małopłytkowość jako powikłanie u pacjentów z guzami litymi
Wiedza na temat małopłytkowości wśród pacjentów z guzami litymi jest niewielka. Badanie przeprowadzone w populacji duńskiej wykazało, że jednoroczne ryzyko małopłytkowości wynosiło 23%, zwiększając się do 30% po 4 latach. Ryzyko to było wyższe u pacjentów otrzymujących chemioterapię (43% po 1 roku i 49% po 4 latach)54.
Częstość występowania małopłytkowości w populacji pacjentów z guzami litymi leczonych chemioterapią wynosiła 10-13% w dwóch badaniach opartych na dużych zbiorach danych z elektronicznej dokumentacji medycznej i roszczeń w Stanach Zjednoczonych. W innym badaniu dorosłych pacjentów z guzami litymi otrzymujących chemioterapię 3-miesięczne ryzyko małopłytkowości wynosiło 13%55.
Ogólnie rzecz biorąc, pacjenci z małopłytkowością mieli wyższe 30-dniowe wskaźniki krwawienia (HR=1,72 [95% przedział ufności, CI: 1,41-2,11]). Małopłytkowość była również związana ze zwiększonym wskaźnikiem transfuzji i śmierci56.
Wyzwania diagnostyczne i nadzór
Małopłytkowość immunologiczna (ITP) jest jedną z częstszych przyczyn małopłytkowości u pozornie zdrowych dorosłych. Brak czułego lub specyficznego testu diagnostycznego dla ITP oraz duża liczba innych potencjalnych przyczyn małopłytkowości, niektóre z nich mogą być przeoczone (np. małopłytkowość wywołana lekami, małopłytkowość dziedziczna), przyczyniają się do trudności w diagnostyce ITP57.
Międzynarodowa Grupa Robocza (IWG) ds. ITP oraz Amerykańskie Towarzystwo Hematologiczne (ASH) zaktualizowały swoje wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia ITP w 2019 roku58. Chińskie wytyczne dotyczące ITP wymieniają również specjalistyczne badania laboratoryjne, które obejmują wykrywanie autoprzeciwciał anty-GP za pomocą testu MAIPA (Monoclonal Antibody-specific Immobilization of Platelet Antigen) lub macierzy immunoperełkowej cytometrycznej, poziomów trombopoetyny w surowicy, zakażenia Helicobacter pylori, bezpośredniego testu antyglobulinowego (DAT) oraz ilościowego oznaczenia parwowirusa, wirusa Epsteina-Barr i cytomegalowirusa59.
Ciągły nadzór nad małopłytkowością w populacjach ludzkich i zwierzęcych jest niezbędny do monitorowania jej częstości występowania, dystrybucji i potencjału do pojawiania się nowych form. Kompleksowy nadzór, szczególnie z regionów o intensywnej działalności rolniczej lub rolnej, gdzie siedliska te mogą służyć jako punkty transmisji zoogeograficznej i ogniska choroby, jest niezbędny do kierowania skutecznymi strategiami zapobiegania i kontroli60.
Wnioski i perspektywy
Epidemiologia małopłytkowości, a w szczególności małopłytkowości immunologicznej (ITP), jest zróżnicowana w zależności od wieku, płci, regionu geograficznego i etiologii. ITP występuje częściej u kobiet w średnim wieku, podczas gdy u dzieci i osób starszych różnice między płciami są mniej wyraźne. Globalne badania wykazują pewne podobieństwa w epidemiologii ITP, ale również istotne różnice, które mogą być związane z czynnikami genetycznymi, etnicznymi i środowiskowymi61.
Lepsze zrozumienie epidemiologii małopłytkowości ma kluczowe znaczenie dla rozwoju polityki zdrowia publicznego, modelowania kosztów opieki zdrowotnej i aktualizacji programów nauczania w edukacji zdrowotnej62. Przyszłe badania powinny zawierać jasno zdefiniowaną definicję ITP i koncentrować się na dobrze opisanych populacjach źródłowych, które są zróżnicowane geograficznie i etnicznie63.
Ze względu na zwiększone ryzyko powikłań krwotocznych i zakrzepowych u pacjentów z małopłytkowością, a zwłaszcza u osób starszych, konieczne jest ścisłe monitorowanie tych pacjentów oraz opracowanie skutecznych strategii profilaktyki i leczenia64.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.