radioterapia
Radioterapia to metoda leczenia onkologicznego, wykorzystująca promieniowanie jonizujące (najczęściej wysokoenergetyczne promieniowanie X) do niszczenia komórek nowotworowych. Promieniowanie uszkadza DNA komórek, powodując zahamowanie ich podziału i śmierć. Komórki nowotworowe, ze względu na szybki podział i zaburzone mechanizmy naprawcze, są bardziej wrażliwe na promieniowanie niż komórki zdrowe.
W praktyce klinicznej stosuje się dwa główne rodzaje radioterapii: teleradioterapię (promieniowanie generowane przez urządzenie zewnętrzne, np. akcelerator liniowy) oraz brachyterapię (źródło promieniowania umieszczane bezpośrednio w guzie lub jego bezpośrednim sąsiedztwie). Nowoczesne techniki, takie jak IMRT (radioterapia z modulacją intensywności), IGRT (radioterapia kierowana obrazem) czy radioterapia stereotaktyczna, pozwalają na precyzyjne dostarczenie wysokiej dawki promieniowania do guza przy minimalizacji narażenia tkanek zdrowych.
Radioterapia może być stosowana jako leczenie radykalne (samodzielna metoda leczenia), adjuwantowe (uzupełniające po zabiegu chirurgicznym), neoadjuwantowe (przed zabiegiem w celu zmniejszenia guza) lub paliatywne (łagodzące objawy). Skuteczność leczenia zależy od rodzaju nowotworu, jego lokalizacji, zaawansowania oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta na promieniowanie. Dawka całkowita oraz frakcjonowanie (podział na mniejsze dawki) są określane indywidualnie dla każdego pacjenta przez lekarza radioterapeutę.
Mimo znacznego postępu technologicznego, radioterapia może powodować działania niepożądane, które dzieli się na wczesne (występujące w trakcie leczenia i do kilku tygodni po) oraz późne (mogące wystąpić miesiące lub lata po zakończeniu terapii). Obejmują one m.in. zmiany skórne, zmęczenie, reakcje zapalne błon śluzowych, a w dłuższej perspektywie także zwłóknienia tkanek czy wtórne nowotwory. Minimalizacja tych powikłań jest jednym z głównych celów nowoczesnej radioterapii.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Amsakryna – Przeciwwskazania stosowania
Amsakryna, substancja czynna leku Amsidyl (75 mg/1,5 ml koncentratu, stężenie 50 mg/ml, po rozcieńczeniu 5 mg/ml), jest przeciwwskazana u pacjentów z nadwrażliwością na amsakrynę lub pochodne akrydyny oraz na substancje pomocnicze preparatu. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest wyraźne zahamowanie czynności szpiku kostnego, zwłaszcza po wcześniejszym leczeniu cytostatykami lub radioterapii, ze względu na ryzyko pogłębienia mielosupresji i poważnych powikłań hematologicznych. Ponadto, amsakryna nie powinna być stosowana u kobiet karmiących piersią z uwagi na potencjalne przenikanie substancji czynnej do mleka i ryzyko działań niepożądanych u dziecka. Preparat ma pH w zakresie 3,50-4,50, a rozpuszczalnik o pH 2,50-3,50 jest integralną częścią roztworu do infuzji.
- Leksykon substancji czynnych
Benzydamina – Wskazania do stosowania
Benzydamina jest substancją czynną o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym i miejscowo znieczulającym, stosowaną w leczeniu stanów zapalnych błony śluzowej jamy ustnej, gardła oraz okolic intymnych. Dostępna jest w różnych postaciach farmaceutycznych, takich jak aerozole (1,5 mg/ml dla dzieci powyżej 6 lat i dorosłych oraz 3 mg/ml dla dorosłych), roztwory do płukania (1,5 mg/ml), pastylki twarde (3 mg) oraz preparaty dopochwowe (1 mg/ml lub 53,2 mg/g). Wskazania obejmują ostre zapalenia jamy ustnej i gardła, afty, zapalenia dziąseł i przyzębia, stany po zabiegach stomatologicznych i laryngologicznych, zapalenia błon śluzowych po radioterapii oraz schorzenia ginekologiczne, takie jak zapalenie sromu, pochwy i szyjki macicy. Preparaty o wyższym stężeniu benzydaminy (3 mg/ml) są dedykowane głównie dorosłym pacjentom z nasilonymi objawami.
aerozol, afty, benzydamina, ból gardła, chemioterapia, chlorek cetylopirydyniowy, choroba przyzębia, działanie przeciwzapalne, ekstrakcja zęba, intubacja, mucositis, owrzodzenie jamy ustnej, parodontoza, połóg, radioterapia, sonda nosowo-żołądkowa, stan zapalny, stan zapalny jamy ustnej, tonsillektomia, upławy, zabieg dentystyczny, zabieg laryngologiczny, zakażenie bakteryjne, zapalenie dziąseł, zapalenie krtani, zapalenie sromu i pochwy, zapalenie szyjki macicy - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Ondansetron Accord 4 mg
Ondansetron Accord, dostępny w ampułko-strzykawkach zawierających 4 mg (2 ml) lub 8 mg (4 ml) ondansetronu w formie chlorowodorku dwuwodnego, jest wskazany do leczenia i profilaktyki nudności oraz wymiotów wywołanych chemioterapią cytotoksyczną, radioterapią oraz w okresie pooperacyjnym u dorosłych. W populacji pediatrycznej zastosowanie leku jest ograniczone: u dzieci ≥ 6 miesięcy stosuje się go w leczeniu nudności i wymiotów po chemioterapii, natomiast w zapobieganiu i leczeniu nudności pooperacyjnych dopuszcza się podawanie dożylne u dzieci od 1 miesiąca życia. Preparat charakteryzuje się pH 3,3-4,0 oraz osmolalnością 270-330 mOsm/kg, a 1 ml roztworu zawiera 3,60 mg sodu, co należy uwzględnić u pacjentów na diecie niskosodowej.
ampułko-strzykawka, chemioterapia cytotoksyczna, chlorowodorek dwuwodny, dieta niskosodowa, funkcja nerek, funkcja wątroby, indukcja znieczulenia, infuzja dożylna, napromienianie całego ciała, nudności i wymioty chemioterapeutyczne, nudności i wymioty pooperacyjne, ondansetron, potencjał emetogenny, radioterapia, roztwór do wstrzykiwań, wstrzyknięcie dożylne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry nieczerniakowy – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w nieczerniakowym raku skóry (NMSC) jest generalnie bardzo dobre, z 5-letnią względną przeżywalnością wynoszącą 100% dla raka podstawnokomórkowego (BCC) oraz 95% dla raka kolczystokomórkowego (SCC). Czynniki wpływające na rokowanie obejmują nawroty, stopień zróżnicowania histologicznego, inwazję okołonerwową, stan układu odpornościowego, głębokość naciekania, obecność przerzutów, wielkość guza (>2 cm) oraz lokalizację (głowa i szyja wiążą się z wyższym ryzykiem nawrotu). Zaawansowane postaci NMSC, zwłaszcza BCC, są rzadkie (<1% pacjentów) i charakteryzują się złym rokowaniem (mediana przeżycia 8-14 miesięcy, 5-letnia przeżywalność 10%). W takich przypadkach stosuje się leczenie systemowe, w tym immunoterapię anty-PD-1 (cemiplimab, pembrolizumab), która wykazuje trwałe odpowiedzi i jest standardem opieki w miejscowo zaawansowanym i przerzutowym SCC oraz w zaawansowanym BCC po niepowodzeniu inhibitorów szlaku Hedgehog.
cemiplimab, choroba Alzheimera, czynniki prognostyczne, immunoterapia, inhibitory szlaku Hedgehog, inwazja okołonerwowa, leczenie systemowe, miejscowo zaawansowany nowotwór, naciekanie nowotworowe, nawrót choroby, nieczerniakowy rak skóry, nomogram, osłabiony układ immunologiczny, otępienie, pembrolizumab, przerzuty do węzłów chłonnych, przerzuty odległe, przeżycie całkowite, radioterapia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, stopień zróżnicowania nowotworu, terapia anty-PD-1, wycięcie chirurgiczne, względna przeżywalność, zaawansowany rak podstawnokomórkowy - Leksykon chorób i schorzeń
Przetoka odbytniczo-pochwowa – Objawy
Przetoka odbytniczo-pochwowa stanowi patologiczne połączenie między odbytem a pochwą, skutkujące niekontrolowanym przepływem gazów, stolca lub wydzieliny ropnej do pochwy. Objawy kliniczne obejmują wydostawanie się gazów jelitowych, nietrzymanie stolca, ropną i nieprzyjemnie pachnącą wydzielinę, nawracające infekcje pochwy i dróg moczowych oraz dyspareunię i ból w okolicy krocza. Nasilenie symptomów zależy od wielkości i lokalizacji przetoki, przyczyny jej powstania (np. choroba Leśniowskiego-Crohna, uraz poporodowy) oraz konsystencji stolca. Nieleczona przetoka może prowadzić do powikłań takich jak przewlekłe stany zapalne, ropnie, powstawanie dodatkowych kanałów przetoki, a w rzadkich przypadkach nawet rozwój raka. Znacząco obniża jakość życia pacjentek, wywołując zaburzenia psychiczne, izolację społeczną oraz problemy seksualne i zawodowe.
antybiotykoterapia, choroba Leśniowskiego-Crohna, dyspareunia, infekcja dróg moczowych, lek przeciwbiegunkowy, nawracająca infekcja, nić drenująca, nietrzymanie stolca, płat mięśniowy, przetoka odbytniczo-pochwowa, radioterapia, ropień, środek zmiękczający stolec, stan zapalny, wydzielina ropna, zapalenie pochwy, zwieracz odbytu - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Etopozyd Accord 20 mg/ml
Etopozyd Accord (20 mg/ml) jest lekiem przeciwnowotworowym stosowanym w terapii różnych nowotworów, podawanym wyłącznie pod nadzorem doświadczonego onkologa. Dawkowanie u dorosłych wynosi 50-100 mg/m²/dobę przez 5 dni lub 100-120 mg/m²/dobę w dniach 1., 3. i 5., powtarzane co 3-4 tygodnie w skojarzeniu z innymi lekami. Dawkę należy modyfikować w zależności od mielosupresji, wcześniejszej terapii, liczby neutrofilów (<500/mm³ >5 dni), płytek (<25 000/mm³), toksyczności stopnia 3-4 oraz klirensu nerkowego. U pacjentów z klirensem kreatyniny 15-50 ml/min zaleca się redukcję dawki o 25%, a przy klirensie <15 ml/min konieczne jest indywidualne dostosowanie. Lek podaje się wyłącznie w powolnej infuzji dożylnej trwającej 30-60 minut, aby uniknąć spadku ciśnienia tętniczego.
alkohol benzylowy, chłoniak Hodgkina, chłoniak nieziarniczy, ciążowa choroba trofoblastyczna, cykl leczenia, dializa, drobnokomórkowy rak płuc, działanie przeciwnowotworowe, hemodializa, infuzja dożylna, klirens kreatyniny, klirens nerkowy, lekarz onkolog, mielosupresja, neutrofile, ostra białaczka szpikowa, płytki krwi, produkt przeciwnowotworowy, radioterapia, rak jądra, rak jajnika, spadek ciśnienia tętniczego, szpik kostny, terapia nowotworów, zaburzenie czynności nerek, związek cytotoksyczny - Leksykon substancji czynnych
Tryptorelina – Wskazania do stosowania
Tryptorelina, syntetyczny analog gonadoliberyny (GnRH), znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu hormonozależnych nowotworów, głównie raka gruczołu krokowego u mężczyzn, gdzie stosowana jest zarówno w terapii miejscowo zaawansowanego raka z przerzutami, jak i w diagnostyce hormonozależności nowotworu. Preparaty dostępne są w różnych formach farmaceutycznych, od roztworów do wstrzykiwań (0,1 mg) po zawiesiny o przedłużonym uwalnianiu (3,75 mg, 11,25 mg, 22,5 mg), co pozwala na indywidualizację terapii. U kobiet tryptorelina jest stosowana w leczeniu endometriozy (do 6 miesięcy terapii), mięśniaków macicy (w przygotowaniu do zabiegu chirurgicznego lub u pacjentek niekwalifikujących się do operacji), niepłodności w połączeniu z gonadotropinami oraz w terapii hormonalnej raka sutka. W pediatrii preparat jest wskazany w leczeniu przedwczesnego dojrzewania płciowego pochodzenia ośrodkowego (CPP) u dziewcząt <8 lat i chłopców <10 lat, z możliwością stosowania preparatu Diphereline SR 22,5 mg u dzieci od 2. roku życia.
analog gonadoliberyny, dojrzewanie płciowe pochodzenia ośrodkowego, endometrioza, gonadotropiny, jajeczkowanie, miejscowo zaawansowany rak prostaty, mięśniaki macicy, niepłodność u kobiet, oś podwzgórze-przysadka-gonady, preparat o przedłużonym uwalnianiu, przedwczesne dojrzewanie płciowe, radioterapia, rak gruczołu krokowego hormonozależny, rak prostaty z przerzutami, rak sutka, stężenie kastracyjne, stężenie testosteronu, terapia hormonalna, wspomagany rozród, zawiesina o przedłużonym uwalnianiu - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Xanderla 3,6 mg
Xanderla 3,6 mg w postaci implantu zawiera goserelinę (w postaci octanu) i jest wskazana głównie w leczeniu raka gruczołu krokowego, zarówno z przerzutami, jak i miejscowo zaawansowanego. Implant o wymiarach 1,2 mm średnicy i 13 mm długości, masie 18 mg, osadzony w biodegradowalnej macierzy polimerowej, wykazuje skuteczność porównywalną do kastracji chirurgicznej oraz terapii antyandrogenowej w zakresie wydłużenia czasu przeżycia. Stosowanie Xanderli jako leczenia uzupełniającego radioterapię lub po prostatektomii radykalnej poprawia czas przeżycia bez objawów choroby oraz całkowity czas przeżycia u pacjentów z wysokim ryzykiem nawrotu lub progresji choroby.
ablacja endometrium, chemioterapia, endometrioza, goserelina, implant, kastracja chirurgiczna, leczenie neoadjuwantowe, leczenie uzupełniające radioterapię, miejscowo zaawansowany rak gruczołu krokowego, niedokrwistość, prostatektomia radykalna, radioterapia, rak gruczołu krokowego z przerzutami, receptory estrogenowe, rozród wspomagany, superowulacja, terapia hormonalna, włókniaki macicy, zaawansowany rak piersi - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Pneumovax 23 po 25 mcg polisacharydu otoczkowego każdego z 23 serotypów Streptococcus pneumoniae/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)
Pneumovax 23 to szczepionka polisacharydowa zawierająca 25 μg otoczkowego polisacharydu każdego z 23 serotypów Streptococcus pneumoniae w dawce 0,5 ml, podawana domięśniowo lub podskórnie. Szczepienie pierwotne zaleca się u osób powyżej 2 lat, z uwzględnieniem, że skuteczność i bezpieczeństwo u dzieci poniżej 2 lat nie zostały ostatecznie potwierdzone. Szczepionka powinna być podana co najmniej 2 tygodnie przed splenektomią lub rozpoczęciem terapii immunosupresyjnej, natomiast po zakończeniu chemioterapii lub radioterapii zaleca się odczekać minimum 3 miesiące ze względu na obniżoną odpowiedź immunologiczną. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z HIV oraz osoby z grup wysokiego ryzyka ciężkich zakażeń pneumokokowych, które wymagają wczesnej antybiotykoterapii w przypadku gorączki i poważnego przebiegu choroby.
anemia sierpowata, antybiotykoterapia, chemioterapia, choroba nowotworowa, immunosupresja, infekcja pneumokokowa, leczenie immunosupresyjne, mięsień naramienny, odpowiedź immunologiczna, podanie donaczyniowe, polisacharyd otoczkowy, profilaktyka antybiotykowa, radioterapia, serotyp, splenektomia, Streptococcus pneumoniae, szczepionka przeciw pneumokokom, wrodzony brak śledziony, zakażenie HIV, zespół nerczycowy - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Abiraterone Sandoz 1000 mg
Abiraterone Sandoz 1000 mg, zawierający abirateron octan, jest wskazany do leczenia hormonowrażliwego raka gruczołu krokowego z przerzutami (mHSPC) oraz wysokiego ryzyka HSPC bez przerzutów, stosowany w skojarzeniu z terapią supresji androgenowej (ADT) i prednizonem lub prednizolonem. Ponadto, lek znajduje zastosowanie w opornym na kastrację raku gruczołu krokowego z przerzutami (mCRPC) u pacjentów bezobjawowych lub z łagodnymi objawami po niepowodzeniu ADT, a także u pacjentów z progresją choroby po chemioterapii z docetakselem. Tabletki o wymiarach 23,1 mm x 11,1 mm zawierają 1000 mg abirateronu octanu i 129,21 mg laktozy, co jest istotne dla pacjentów z nietolerancją laktozy.
abirateron octan, ADT, chemioterapia docetakselem, hormonowrażliwy rak gruczołu krokowego, hormonowrażliwy rak gruczołu krokowego z przerzutami, laktoza jednowodna, mCRPC, mHSPC, mineralokortykoidy, nietolerancja laktozy, oporny na kastrację rak gruczołu krokowego z przerzutami, prednizolon, prednizon, progresja choroby, radioterapia, rak gruczołu krokowego, rak prostaty, tabletka powlekana, terapia supresji androgenowej - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy i torbiele szczęk – Leczenie
Guzy i torbiele szczęk, choć rzadkie, wymagają indywidualnego podejścia terapeutycznego opartego na dokładnej diagnozie histopatologicznej, lokalizacji, rozmiarze i biologicznym zachowaniu zmiany. Podstawą leczenia jest chirurgia, obejmująca metody takie jak enukleacja, marsupializacja, dekompresja, resekcja oraz enukleacja z kiretażem, dobierane w zależności od charakteru i wielkości zmiany. Torbiele zębopochodne, w tym keratotorbiele, wymagają często bardziej agresywnego leczenia ze względu na wysokie ryzyko nawrotów, co może obejmować usunięcie otaczającej kości oraz zastosowanie kriochirurgii lub chemicznej kauteryzacji. Ameloblastoma, mimo łagodnego charakteru, wykazuje tendencję do nawrotów i wymaga szerokiego marginesu chirurgicznego, natomiast guzy olbrzymiokomórkowe mogą być leczone zarówno chirurgicznie, jak i farmakologicznie (np. denosumabem). W przypadku nowotworów złośliwych, takich jak rak płaskonabłonkowy czy kostniakomięsak, konieczne jest leczenie skojarzone obejmujące chirurgię, radioterapię i chemioterapię.
ameloblastoma, badanie histopatologiczne, chemioterapia, dekompresja torbieli, denosumab, enukleacja, fibryna bogatopłytkowa, guz i torbiel szczęki, keratotorbiel zębopochodna, kiretaż, komórka macierzysta mezenchymalna, kostniakomięsak, kriochirurgia, leczenie kanałowe, marsupializacja, mikrochirurgia naczyniowa, odontoma, radioterapia, rak płaskonabłonkowy, rezonans magnetyczny, roztwór Carnoya, tętniakowata torbiel kostna, tomografia komputerowa, torbiel zębopochodna, włókniak kostniejący, znieczulenie miejscowe, znieczulenie ogólne - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak stawowy – Zapobieganie i profilaktyka
Mięsak stawowy (synovial sarcoma) to rzadki nowotwór tkanki miękkiej, który najczęściej rozwija się spontanicznie, bez zidentyfikowanych czynników etiologicznych, co utrudnia opracowanie skutecznych metod profilaktyki. Obecnie brak jest specyficznych działań zapobiegawczych, a czynniki związane ze stylem życia nie wykazują istotnego wpływu na rozwój tego nowotworu. Zaleca się jednak unikanie ekspozycji na potencjalne czynniki ryzyka, takie jak promieniowanie jonizujące, herbicydy, dioksyny, chlorek winylu oraz wysokodawkowe pestycydy, a także przestrzeganie zasad BHP w celu ograniczenia kontaktu z substancjami chemicznymi. Pacjenci z zespołami genetycznymi (np. nerwiakowłókniakowatość, zespół Li-Fraumeni, siatkówczak) lub obciążonym wywiadem rodzinnym powinni rozważyć konsultację genetyczną, choć dostępne testy nie pozwalają precyzyjnie ocenić ryzyka rozwoju mięsaka stawowego.
chlorek winylu, czynnik przyczynowy, dioksyna, herbicyd, immunoterapia, mięsak maziówkowy, mięsak stawowy, mięsak tkanek miękkich, nawrót choroby, nerwiakowłókniakowatość, nowotwór tkanki miękkiej, pestycyd, promieniowanie jonizujące, radioterapia, siatkówczak, test genetyczny, wczesna diagnostyka, zespół Li-Fraumeni, związek chemiczny - Leksykon chorób i schorzeń
Rak jelita grubego – Leczenie
Rak jelita grubego, trzeci pod względem częstości występowania nowotwór na świecie, wymaga indywidualizacji leczenia w oparciu o stadium zaawansowania, lokalizację guza (okrężnica lub odbytnica) oraz stan pacjenta. Podstawą terapii jest chirurgia, obejmująca polipektomię, częściową lub całkowitą kolektomię, wykonywaną metodą otwartą, laparoskopową lub robotową. Chemioterapia systemowa, stosowana adjuwantowo, neoadjuwantowo lub paliatywnie, wykorzystuje schematy wielolekowe takie jak FOLFOX, FOLFIRI, CAPOX czy FOLFOXIRI, z lekami 5-fluorouracyl (5-FU), kapecytabiną, oksaliplatyną i irynotekanem. Radioterapia, szczególnie w raku odbytnicy, stosowana jest przed- i pooperacyjnie oraz paliatywnie, z wykorzystaniem technik IMRT i SBRT. Terapie celowane (anty-VEGF, anty-EGFR) wymagają oceny statusu genów KRAS/NRAS, a immunoterapia jest efektywna u pacjentów z MSI-H/dMMR, stosując inhibitory punktów kontrolnych (pembrolizumab, niwolumab, ipilimumab).
ablacja przerzutów, bewacyzumab, chemioterapia adjuwantowa, chemioterapia neoadjuwantowa, chemioterapia paliatywna, chirurgia laparoskopowa, chirurgia robotowa, fluorouracyl, immunoterapia, infuzja tętnicza wątrobowa, inhibitor punktów kontrolnych, kolektomia całkowita, kolektomia częściowa, leczenie chirurgiczne, leczenie paliatywne, niestabilność mikrosatelitarna, polipektomia, radiochemioterapia, radioembolizacja, radioterapia, rak jelita grubego, stadium zaawansowania nowotworu, stomia, terapia CAR-T, terapia celowana - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Temozolomide Glenmark 250 mg
Temozolomid (Temozolomide Glenmark) jest lekiem alkilującym stosowanym w terapii glejaków złośliwych mózgu, w szczególności u dorosłych z nowo zdiagnozowanym glejakiem wielopostaciowym (glioblastoma multiforme). Standardowy schemat terapeutyczny obejmuje podawanie temozolomidu w skojarzeniu z radioterapią, a następnie kontynuację leczenia w monoterapii. Ponadto, lek jest wskazany w leczeniu wznowy lub progresji glejaków złośliwych, w tym glejaka wielopostaciowego (IV stopień WHO) oraz gwiaździaka anaplastycznego (III stopień WHO), u dzieci od 3 roku życia, młodzieży oraz dorosłych bez górnej granicy wieku, z uwzględnieniem stanu ogólnego pacjenta.
astrocytoma anaplasticum, glejak wielopostaciowy, glejak złośliwy, glioblastoma multiforme, gwiaździak anaplastyczny, kapsułka twarda, laktoza, lek przeciwnowotworowy, monoterapia, nietolerancja laktozy, nowotwór mózgu, radioterapia, stopień złośliwości nowotworu, substancja pomocnicza, temozolomid, wznowa glejaka złośliwego - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła białaczka szpikowa – Etiologia i przyczyny
Przewlekła białaczka szpikowa (CML) jest nowotworem hematologicznym charakteryzującym się niekontrolowaną proliferacją komórek linii granulocytarnej, spowodowaną obecnością chromosomu Philadelphia (Ph) w ponad 90-95% przypadków. Translokacja t(9;22)(q34;q11.2) prowadzi do powstania genu fuzyjnego BCR-ABL1, kodującego konstytutywnie aktywną kinazę tyrozynową, która zaburza szlaki sygnałowe komórkowe, zwiększając proliferację, zmniejszając apoptozę i powodując niestabilność genomową. Postęp choroby wiąże się z dodatkowymi aberracjami genetycznymi, takimi jak trisomia 8, izochromosom 17 czy duplikacja chromosomu Philadelphia, które mogą indukować oporność na inhibitory kinazy tyrozynowej (TKI). CML najczęściej diagnozuje się u osób w wieku 40-60 lat, z przewagą mężczyzn, a głównym udokumentowanym czynnikiem ryzyka jest ekspozycja na wysokie dawki promieniowania jonizującego. Inne potencjalne czynniki ryzyka to długotrwała ekspozycja na benzen i chemikalia przemysłowe, podczas gdy dziedziczność, palenie tytoniu, dieta i infekcje nie wykazują istotnego wpływu na rozwój choroby.
apoptoza, benzen, chromosom Philadelphia, cykl komórkowy, czynnik ryzyka, deregulacja cyklu komórkowego, duplikacja chromosomu, ekspansja klonalna, faza akceleracji, gen BCR-ABL, gen fuzyjny BCR-ABL1, hematopoeza, inhibitor kinazy tyrozynowej, izochromosom 17, kinaza tyrozynowa BCR-ABL, komórka białaczkowa, mutacja punktowa, niestabilność genomowa, oporność na leczenie, proliferacja komórkowa, promieniowanie jonizujące, przełom blastyczny, przewlekła białaczka szpikowa, radioterapia, szpik kostny, translokacja chromosomowa, trisomia 8 - Leksykon chorób i schorzeń
Pineoblastoma – Objawy
Pineoblastoma to agresywny, złośliwy nowotwór szyszynki, występujący głównie u dzieci i młodzieży poniżej 20 roku życia, charakteryzujący się szybkim wzrostem i lokalnym naciekaniem struktur OUN. Typowe objawy wynikają z podwyższonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego spowodowanego blokadą przepływu płynu mózgowo-rdzeniowego (CSF), prowadząc do wodogłowia manifestującego się bólami głowy, nudnościami, wymiotami oraz sennością. Dodatkowo, ucisk na okolice wzrokowe może wywoływać zespół Parinaud z objawami takimi jak diplopia, porażenie spojrzenia w górę i nierówność źrenic. Zaburzenia motoryczne, ataksja, zmiany poznawcze i behawioralne oraz objawy endokrynologiczne (np. zaburzenia snu, opóźnienie wzrostu) są również częste. W momencie diagnozy u około 15% pacjentów stwierdza się rozsiew do opon mózgowo-rdzeniowych, a przerzuty w obrębie OUN występują u 25-41% chorych, podczas gdy przerzuty odległe są rzadkie.
ataksja, bradykinezja, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, diplopia, drżenie spoczynkowe, letarg, moczenie nocne, oczopląs, ośrodkowy układ nerwowy, padaczka, parkinsonizm wtórny, pineoblastoma, płyn mózgowo-rdzeniowy, porażenie akomodacji, przedwczesne dojrzewanie płciowe, przerzuty nowotworowe, przeżycie wolne od progresji, radioterapia, resekcja chirurgiczna, siatkówczak, wodogłowie, zaburzenia endokrynologiczne, zaburzenia neurokognitywne, zaburzenia równowagi, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zespół Parinaud - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi zapalny – Etiologia i przyczyny
Zapalny rak piersi (IBC) to rzadki, ale wysoce agresywny nowotwór stanowiący 1-5% przypadków raka piersi w USA, odpowiedzialny za około 10% zgonów z powodu raka piersi. Patogeneza IBC wiąże się z blokadą naczyń limfatycznych skóry piersi przez komórki nowotworowe, co prowadzi do charakterystycznych objawów zapalnych, takich jak zaczerwienienie, obrzęk i skórka pomarańczowa. IBC cechuje się wczesnym i agresywnym rozsiewem hematogennym, z częstszymi przerzutami do narządów miąższowych oraz dodatnimi węzłami chłonnymi w chwili diagnozy. Molekularnie IBC wykazuje nadekspresję miRNA (miR-421, miR-486, miR-503, miR-720, miR-1303) oraz aktywację szlaków zapalnych NF-κB, COX-2 i JAK/STAT, co sprzyja progresji, oporności i migracji komórek nowotworowych. Występuje częściej u kobiet młodszych (średni wiek 52 lata) i u Afroamerykanek, a także u osób z wysokim BMI, co wskazuje na rolę czynników hormonalnych i metabolicznych w etiologii IBC.
chemioterapia neoadjuwantowa, chemioterapia przedoperacyjna, ekspresja genów, ekspresja mikroRNA, HER2-dodatni, hormonalna terapia zastępcza, klasyfikacja TNM, modyfikowalny czynnik ryzyka, naczynia limfatyczne, objaw skórki pomarańczowej, podłoże molekularne, podtyp molekularny, potrójnie ujemny rak piersi, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, przewlekły stan zapalny, radioterapia, rak przewodowy inwazyjny, receptor hormonalny, szlak sygnałowy NF-κB, TGF-beta, TNF-alfa, węzły chłonne pachowe, zapalenie gruczołu sutkowego, zapalny rak piersi - Leksykon substancji czynnych
Cisplatyna – Dawkowanie i sposób podawania
Cisplatyna jest lekiem przeciwnowotworowym podawanym wyłącznie dożylnie po uprzednim rozcieńczeniu, z koniecznością unikania kontaktu z urządzeniami zawierającymi aluminium. Dawkowanie zależy od rodzaju terapii (monoterapia lub chemioterapia skojarzona), choroby podstawowej oraz stanu pacjenta, w tym funkcji nerek i szpiku kostnego. W monoterapii stosuje się dawki pojedyncze 50-120 mg/m² (Cisplatinum Accord) lub 80-100 mg/m² (Cisplatin-Ebewe) co 3-4 tygodnie, bądź dawki dzienne 15-20 mg/m² przez 5 dni. W chemioterapii skojarzonej dawka jest zredukowana, zwykle ≥20 mg/m² co 3-4 tygodnie. W leczeniu raka szyjki macicy cisplatyna podawana jest w dawce 40 mg/m² co tydzień przez 6 tygodni w skojarzeniu z radioterapią. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub szpiku dawki należy indywidualnie zmniejszyć.
aluminium, chemioterapia skojarzona, cisplatyna, diuretyk, diureza wymuszona, droga dożylna, guz jajnika, infuzja dożylna, jama otrzewnowa, lek moczopędny, lek przeciwnowotworowy, mannitol, monoterapia, morfologia krwi, nawodnienie pacjenta, nefrotoksyczność, podanie dootrzewnowe, powierzchnia ciała, radioterapia, rak szyjki macicy, roztwór chlorku sodu, roztwór glukozy, roztwór mannitolu, zaburzenie czynności nerek, zahamowanie czynności szpiku kostnego - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Fluorouracil Accord 50 mg/ml
Fluorouracil Accord (50 mg/ml roztwór do wstrzykiwań lub infuzji) jest cytotoksycznym lekiem przeciwnowotworowym, którego stosowanie wymaga szczegółowej oceny wskazań oraz przeciwwskazań. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na fluorouracyl lub substancje pomocnicze (w tym sód 8,25 mg/ml), ciężkie zakażenia wirusowe (półpasiec, ospa wietrzna), ciężki stan ogólny pacjenta, zahamowanie czynności szpiku kostnego po radioterapii lub chemioterapii, ciężkie zaburzenia czynności wątroby, całkowity lub homozygotyczny niedobór dehydrogenazy dihydropirymidynowej (DPD), a także stosowanie brywudyny, sorywudyny lub ich analogów w ciągu ostatnich 4 tygodni. U kobiet karmiących piersią lek jest przeciwwskazany ze względu na ryzyko ciężkich działań niepożądanych u dziecka. Fluorouracil Accord nie jest wskazany do leczenia chorób niezłośliwych ze względu na niekorzystny profil ryzyka i korzyści.
brywudyna, choroba nowotworowa, choroba wieńcowa, ciężkie zakażenie, dehydrogenaza dihydropirymidynowa, dysfagia, działanie cytotoksyczne, działanie niepożądane, fluoropirymidyna, fluorouracyl, hepatotoksyczność, immunosupresja, kacheksja, kacheksja nowotworowa, kardiotoksyczność, leczenie onkologiczne, lek cytotoksyczny, małopłytkowość, mielosupresja, nadwrażliwość na fluorouracyl, neutropenia, niedokrwistość, niestabilna dławica piersiowa, ospa wietrzna, pancytopenia, półpasiec, radioterapia, sorywudyna, upośledzona czynność nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie rytmu serca, zahamowanie czynności szpiku kostnego - Leksykon chorób i schorzeń
Retinoblastoma – Leczenie
Retinoblastoma to najczęstszy pierwotny złośliwy nowotwór wewnątrzgałkowy u dzieci poniżej 5 roku życia, charakteryzujący się wysokim wskaźnikiem przeżywalności (>95%) dzięki nowoczesnym metodom leczenia. Terapia opiera się na trzech priorytetach: ratowaniu życia, zachowaniu gałki ocznej oraz funkcji widzenia. Leczenie jest wielodyscyplinarne i dostosowane do stadium choroby, lokalizacji guza, statusu genetycznego RB1 oraz możliwości zachowania widzenia. Główne metody terapeutyczne obejmują chemioterapię systemową (karboplastyna, winkrystyna, etopozyd w 6-9 cyklach), chemioterapię dotętniczą (IAC) z dawkami <10% chemioterapii systemowej, chemioterapię doszklistkową (melfalan, topotekan), krioterapię, laseroterapię (termo- i fotokoagulację), radioterapię (plakoterapia i EBRT z nowoczesnymi technikami IMRT i terapią protonową) oraz enukleację w zaawansowanych przypadkach. W leczeniu obustronnym celem jest zachowanie przynajmniej jednego oka i funkcji widzenia, stosując kombinacje terapii dostosowane do wielkości i zaawansowania guzów.
brachyterapia, chemioterapia doszklistkowa, chemioterapia dotętnicza, chemioterapia systemowa, ciało szkliste, enoftalmus, enukleacja, etopozyd, fotokoagulacja, gen RB1, hipoplazja środkowej części twarzy, immunoterapia, jaskra, krioterapia, lagoftalmus, laseroterapia, melfalan, nanocząsteczka, niedokrwienie, nowotwór złośliwy, odwarstwienie siatkówki, okulista, onkolog dziecięcy, ośrodkowy układ nerwowy, proteza oka, przeszczepienie komórek macierzystych, radioterapeuta, radioterapia, radioterapia z modulacją intensywności, retinoblastoma, retinopatia, retinopatia popromienna, siatkówka oka, stadium zaawansowania, teleradioterapia, terapia celowana, terapia protonowa, termoterapia przezźreniczna, tętnica oczna, topotekan, układ krwiotwórczy, wewnątrzgałkowy nowotwór złośliwy, winkrystyna, wirus onkolityczny, zaćma, zewnętrzna radioterapia wiązką - Leksykon chorób i schorzeń
Oligodendroglioma – Epidemiologia
Skąpodrzewiak (oligodendroglioma) stanowi 5-20% nowotworów glejowych i 1-4% pierwotnych guzów mózgu, z roczną częstością występowania 0,2-0,32/100 000 dla WHO II stopnia oraz 0,17/100 000 dla anaplastycznego WHO III stopnia. Mediana wieku diagnozy wynosi 35-47 lat dla stopnia II i 50 lat dla stopnia III, z przewagą zachorowań u mężczyzn (stosunek 1,3:1) oraz u osób rasy kaukaskiej (76,9%). U pacjentów pediatrycznych (6,5% przypadków) średni wiek diagnozy to 12±6 lat, a guzy te wykazują odmienne markery molekularne. Czynniki ryzyka obejmują dodatni wywiad rodzinny, zespoły genetyczne (Li-Fraumeni, NF1/2, Maffucci) oraz ekspozycję na promieniowanie jonizujące. Nie istnieją obecnie skuteczne metody zapobiegania ani rutynowe badania przesiewowe.
badanie MRI, badanie neurologiczne, badanie obrazowe, całkowita resekcja guza, glejak wielopostaciowy, gwiaździak anaplastyczny, kodelecja 1p/19q, lek przeciwpadaczkowy, mutacja IDH, napad padaczkowy, nerwiakowłókniakowatość typu 1, neuro-onkolog, nowotwór glejowy, obrazowanie dyfuzyjne, obrazowanie perfuzyjne, pierwotny nowotwór mózgu, promieniowanie jonizujące, radioterapia, resekcja chirurgiczna, skąpodrzewiak, spektroskopia MR, vorasidenib, zespół Li-Fraumeni, zespół Maffucciego - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Sandostatin 100 mcg/ml
Sandostatin (oktreotyd octan) jest syntetycznym analogiem somatostatyny dostępnym w stężeniach 50 µg/ml oraz 100 µg/ml, stosowanym w leczeniu akromegalii, gdy standardowe metody (chirurgia, radioterapia) są niewystarczające lub przeciwwskazane. Lek redukuje stężenia hormonu wzrostu (GH) oraz insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF-1). Ponadto, Sandostatin łagodzi objawy hormonalnie czynnych guzów gastro-entero-pancreaticznych (GEP), zwłaszcza rakowiaków, poprzez kontrolę nadmiernego wydzielania hormonów, nie wykazując działania przeciwnowotworowego. W profilaktyce powikłań pooperacyjnych w obrębie trzustki zmniejsza ryzyko przetok trzustkowych, a w leczeniu krwawień z żylaków żołądkowo-przełykowych w marskości wątroby działa poprzez redukcję przepływu krwi w układzie wrotnym, stosowany jest łącznie z endoskopową skleroterapią.
akromegalia, gruczolak przysadki wydzielający TSH, guz neuroendokrynny, hormon wzrostu, insulinopodobny czynnik wzrostu, leczenie chirurgiczne, marskość wątroby, oktreotyd, przetoka trzustkowa, radioterapia, skleroterapia żylaków, tyreotropina, układ wrotny, wstrzyknięcie podskórne, zespół rakowiaka, żylaki żołądkowo-przełykowe - Leksykon chorób i schorzeń
Rak pęcherzyka żółciowego – Leczenie
Rak pęcherzyka żółciowego, choć rzadki, stanowi niemal połowę nowotworów dróg żółciowych. Podstawową i jedyną potencjalnie leczącą metodą jest chirurgia, obejmująca cholecystektomię prostą (we wczesnym stadium, gdy nowotwór ograniczony jest do błony śluzowej) oraz cholecystektomię rozszerzoną z resekcją części wątroby i węzłów chłonnych w bardziej zaawansowanych przypadkach. Wczesne wykrycie (stadium T1) wiąże się z 5-letnim przeżyciem bliskim 100%. W przypadku zaawansowanych, nieoperacyjnych nowotworów stosuje się chemioterapię paliatywną, najczęściej gemcytabinę w połączeniu z cisplatyną, co jest standardem potwierdzonym badaniem ABC-02. Nowością jest dodanie durwalumabu (inhibitor PD-L1) do schematu gemcytabina/cisplatyna, które w badaniu TOPAZ-1 wykazało poprawę całkowitego przeżycia. Chemioterapia adjuwantowa (np. kapecytabina przez 6 miesięcy) jest zalecana po operacji w celu zmniejszenia ryzyka nawrotu. Radioterapia, często w połączeniu z chemioterapią, stosowana jest w leczeniu resztkowym lub nieoperacyjnym, a nowoczesne techniki, takie jak terapia protonowa, pozwalają na precyzyjne napromienianie z minimalizacją uszkodzeń tkanek zdrowych.
5-fluorouracyl, ablacja, blokada splotu trzewnego, chemioterapia, chemoradioterapia, cisplatyna, FOLFOX, gemcytabina, immunoterapia, inhibitor BRAF, inhibitor FGFR2, inhibitor IDH1, kapecytabina, leczenie chirurgiczne, leczenie paliatywne, nowotwór dróg żółciowych, oksaliplatyna, przerzut, radioterapia, rak pęcherzyka żółciowego, resekcja dróg żółciowych, sekwencjonowanie następnej generacji, sekwencjonowanie RNA, terapia adjuwantowa, terapia celowana, terapia neoadjuwantowa, terapia paliatywna, terapia protonowa, zespół multidyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (dcis) – Zapobieganie i profilaktyka
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (DCIS) stanowi najwcześniejszą formę raka piersi, ograniczoną do przewodów mlecznych bez naciekania tkanek otaczających. W USA diagnozuje się około 55 000 nowych przypadków rocznie, co stanowi 20-25% wszystkich rozpoznań raka piersi. Mammografia pozostaje podstawowym narzędziem diagnostycznym, umożliwiającym wykrycie charakterystycznych zwapnień, a zalecane jest rozpoczęcie badań przesiewowych od 40. roku życia lub wcześniej przy obciążeniu rodzinnym. Profilaktyka obejmuje modyfikację stylu życia, w tym co najmniej 30 minut umiarkowanej aktywności fizycznej większość dni tygodnia, utrzymanie prawidłowej masy ciała, ograniczenie spożycia alkoholu do maksymalnie jednego drinka dziennie oraz karmienie piersią, które wykazuje efekt ochronny. U pacjentek z DCIS receptorowo dodatnim (ER+) stosuje się terapię hormonalną, głównie tamoksyfen przez 5 lat, co redukuje ryzyko nawrotu o około 50% oraz zmniejsza ryzyko rozwoju inwazyjnego raka piersi.
aktywne monitorowanie, aktywność fizyczna, anastrozol, atypowa hiperplazja przewodowa, badanie przesiewowe, biomarker progresji, cyfrowa mammografia, duktoskopia, heterogeniczność, inhibitor aromatazy, inwazyjny rak piersi, karmienie piersią, krioablacja, leczenie operacyjne, mammografia, nadmierne leczenie, poradnictwo genetyczne, radioterapia, rak wewnątrzprzewodowy in situ, rezonans magnetyczny piersi, samobadanie piersi, tamoksyfen, tłuszcze nasycone, USG piersi, zbilansowana dieta, zwapnienia piersi - Leksykon substancji czynnych
Polisacharyd – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Polisacharydy otoczkowe stanowią kluczowy składnik szczepionek przeciwbakteryjnych, takich jak Pneumovax 23 (zawierający polisacharydy 23 serotypów Streptococcus pneumoniae) oraz Typhim Vi (polisacharyd Vi Salmonella typhi). Podawanie tych szczepionek wymaga zachowania standardowych środków ostrożności pozajelitowych, z wykluczeniem drogi dożylnej i śródskórnej (szczególnie dla Pneumovax 23 ze względu na nasilone reakcje miejscowe). Szczepienia należy odraczać w przypadku aktywnej infekcji z gorączką, chyba że opóźnienie stanowi większe ryzyko. U pacjentów z zaburzeniami odporności, w tym po leczeniu immunosupresyjnym, odpowiedź immunologiczna może być osłabiona, a poprawa immunogenności obserwowana jest często dopiero po 2 latach od zakończenia terapii. Szczepienie jest jednak zalecane także u osób z przewlekłymi niedoborami odporności, w tym zakażonych HIV. U pacjentów z trombocytopenią wskazane jest podanie podskórne w celu minimalizacji ryzyka krwawień.
adrenalina, chemioterapia, droga podskórna, HIV, identyfikowalność biologicznego produktu leczniczego, immunogenność szczepionki, leczenie immunosupresyjne, niedobór odporności, odpowiedź immunologiczna, płyn mózgowo-rdzeniowy, PNEUMOVAX 23, polisacharyd otoczkowy, polisacharyd Salmonella typhi, powikłanie krwotoczne, preparat pozajelitowy, profilaktyka antybiotykowa, radioterapia, reakcja anafilaktyczna, ruch toniczno-kloniczny, Salmonella Paratyphi, szczepionka przeciwbakteryjna, trombocytopenia, TYPHIM Vi, zaburzenie hemostazy, zaburzenie krzepnięcia, zaburzenie odporności, złamanie podstawy czaszki - Leksykon substancji czynnych
Dakarbazyna – Interakcje
Dakarbazyna, metabolizowana głównie przez izoenzymy CYP1A1, CYP1A2 i CYP2E1, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne stosowanie dakarbazyny ze szczepionką przeciwko żółtej gorączce oraz fotemustyną, ze względu na ryzyko zagrażających życiu powikłań, takich jak choroby układowe i ostra toksyczność płucna (ARDS). Wysokie ryzyko mielotoksyczności występuje przy łączeniu dakarbazyny z innymi cytostatykami i radioterapią, co wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi i ewentualnej redukcji dawki. Ponadto, dakarbazyna może nasilać działanie fotouczulające metoksypsoralenu oraz wpływać na metabolizm leków metabolizowanych przez CYP1A1, CYP1A2 i CYP2E1, co wymaga dostosowania dawkowania i monitorowania stężeń terapeutycznych.
anemia, ARDS, choroba Heinego-Medina, cyklosporyna, cytochrom P450, dakarbazyna, doustny antykoagulant, działanie mielotoksyczne, efekt mielotoksyczny, fenytoina, fotemustyna, fotouczulenie, hepatotoksyczność, hydroksylacja, INR, izoenzymy CYP, lek fotouczulający, lek immunosupresyjny, lek mielotoksyczny, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwzakrzepowy, metoksypsoralen, morfologia krwi, napad drgawkowy, neutropenia, parametry krzepliwości, promieniowanie UV, radioterapia, szczepionka atenuowana, szczepionka inaktywowana, szczepionka przeciwko żółtej gorączce, takrolimus, toksyczność płucna, trombocytopenia, zaburzenie limfoproliferacyjne - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Temozolomide Fair-Med 180 mg
Temozolomid FAIR-MED jest wskazany do leczenia guzów mózgu i powinien być stosowany wyłącznie przez onkologów z doświadczeniem w terapii nowotworów ośrodkowego układu nerwowego. Leczenie obejmuje dwa etapy: fazę skojarzoną z radioterapią (temozolomid 75 mg/m²/dobę przez 42 dni wraz z radioterapią 60 Gy w 30 frakcjach) oraz monoterapię trwającą do 6 cykli. W trakcie fazy skojarzonej konieczne jest monitorowanie morfologii krwi co tydzień, a kontynuacja leczenia wymaga spełnienia kryteriów hematologicznych (granulocyty ≥ 1,5 x 10⁹/l, płytki ≥ 100 x 10⁹/l) oraz toksyczności pozahematologicznej ≤ stopnia 1 wg CTC (z wyjątkiem łysienia, nudności i wymiotów). W przypadku toksyczności hematologicznej lub pozahematologicznej zaleca się przerwanie lub zaprzestanie terapii zgodnie z określonymi progami (np. granulocyty < 0,5 x 10⁹/l lub płytki < 10 x 10⁹/l – zaprzestanie podawania). Po zakończeniu radioterapii rozpoczyna się monoterapię temozolomidem, początkowo w dawce 150 mg/m² przez 5 dni na 28-dniowy cykl, z możliwością zwiększenia dawki do 200 mg/m² od drugiego cyklu, jeśli nie wystąpiła istotna toksyczność.
biodostępność leku, farmakokinetyka, farmakokinetyka leku, glejak wielopostaciowy, glejak złośliwy, granulocyty obojętnochłonne, klasyfikacja Childa, klirens leku, kryteria CTC, leczenie skojarzone, lek przeciwwymiotowy, łysienie, monoterapia, morfologia z rozmazem, neutropenia, nudności i wymioty, płytki krwi, podeszły wiek, progresja choroby, radioterapia, toksyczność hematologiczna, toksyczność pozahematologiczna, trombocytopenia, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Rdzeniak zarodkowy – Objawy
Rdzeniak zarodkowy (medulloblastoma) jest najczęstszym złośliwym nowotworem mózgu u dzieci, lokalizującym się w móżdżku i manifestującym się objawami wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego, takimi jak poranne bóle głowy, nudności, wymioty, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego (papilledema) oraz zaburzenia widzenia. Charakterystyczne są również zaburzenia funkcji móżdżku, prowadzące do ataksji, niestabilności chodu, trudności z motoryką precyzyjną oraz zawrotów głowy. U niemowląt mogą wystąpić makrocefalia, objaw zachodzącego słońca oraz opóźnienia rozwojowe. Rdzeniak cechuje się szybkim wzrostem i możliwością rozsiewu przez płyn mózgowo-rdzeniowy, co może skutkować przerzutami do rdzenia kręgowego i objawami neurologicznymi, takimi jak ból pleców, osłabienie kończyn i zaburzenia funkcji pęcherza oraz jelit.
ataksja, ból głowy, ciśnienie śródczaszkowe, diplopia, drętwienie kończyn, makrocefalia, medulloblastoma, móżdżek, napad padaczkowy, objaw zachodzącego słońca, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, oczopląs, płyn mózgowo-rdzeniowy, podtyp molekularny, przerzutowanie, radioterapia, rdzeniak zarodkowy, utrata słuchu, uwypuklenie ciemiączka, wodogłowie, wymioty, zaburzenie endokrynologiczne, zaburzenie koncentracji, zaburzenie poznawcze - Leksykon chorób i schorzeń
Rak jądra – Zapobieganie i profilaktyka
Rak jądra jest nowotworem złośliwym dominującym u mężczyzn w wieku 15-35 lat, z wysoką wyleczalnością sięgającą nawet 99% przy wczesnym wykryciu i szybkim wdrożeniu leczenia. Kluczowe jest rozpoznanie czynników ryzyka, takich jak wnętrostwo, rasa biała, historia rodzinna, wcześniejszy rak jądra oraz zakażenie HIV. Pomimo braku skutecznej prewencji pierwotnej, profilaktyka wtórna opiera się na regularnym samobadaniu jąder (zalecane raz w miesiącu, najlepiej po kąpieli), badaniach fizykalnych podczas wizyt kontrolnych oraz w razie potrzeby badaniach ultrasonograficznych u pacjentów z grup wysokiego ryzyka. Samobadanie, choć nie jest jednoznacznie rekomendowane przez wszystkie organizacje (np. USPSTF, American Academy of Family Physicians), jest uznawane przez wielu specjalistów za istotne narzędzie zwiększające świadomość i umożliwiające wczesne wykrycie zmian.
badanie fizykalne, badanie przesiewowe, chemioterapia, kriokonserwacja nasienia, kryptorchizm, moszna, nowotwór lity, nowotwór złośliwy, orchiektomia, palpacja, profilaktyka wtórna, promieniowanie jonizujące, radioterapia, rak jądra, samobadanie jąder, skutki uboczne chemioterapii, śmiertelność, spermatogeneza, uraz jądra, USG jąder, wczesne wykrywanie, wnętrostwo, wyleczalność, zakażenie HIV - Leksykon chorób i schorzeń
Rak o nieznanym pierwotnym umiejscowieniu – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak o nieznanym pierwotnym umiejscowieniu (CUP) stanowi 2-5% wszystkich nowotworów, charakteryzuje się obecnością przerzutów bez zidentyfikowanego ogniska pierwotnego pomimo kompleksowej diagnostyki (badanie fizykalne, obrazowe, biopsje, badania immunohistochemiczne i molekularne). Rokowanie jest niekorzystne, z medianą przeżycia 3-4 miesiące, a przeżywalnością odpowiednio <25% po roku i <10% po 5 latach. Opieka nad pacjentem z CUP wymaga multidyscyplinarnego podejścia, w którym pielęgniarki onkologiczne pełnią kluczową rolę w koordynacji diagnostyki, edukacji pacjenta, wsparciu psychologicznym oraz monitorowaniu i zarządzaniu działaniami niepożądanymi terapii, w tym chemioterapii opartej na platynie i taksanach, radioterapii, hormonoterapii oraz terapii celowanych i immunoterapii. Szczególną uwagę należy zwrócić na kontrolę bólu, stosując regularną ocenę i podawanie opioidów o przedłużonym działaniu, oraz na opiekę paliatywną, która poprawia jakość życia i może wydłużyć przeżycie.
badanie fizykalne, badanie ginekologiczne, badanie immunohistochemiczne, badanie obrazowe, biopsja, chemioterapia, depresja i lęk, docetaksel, działanie niepożądane, gemcytabina, hormonoterapia, immunoterapia, konsultacja lekarska, leczenie chirurgiczne, lek opioidowy, mammografia, mediana przeżycia, neutropenia, opieka hospicyjna, opieka paliatywna, przerzut do węzłów chłonnych, radioterapia, rak o nieznanym pierwotnym umiejscowieniu, somatyzacja, taksan, terapia celowana, węzły chłonne pachowe, zakrzepica żył głębokich, zespół multidyscyplinarny, związek platyny - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi nawrotowy – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Nawrotowy rak piersi może manifestować się miejscowo, regionalnie lub jako przerzuty odległe, z różnym rokowaniem zależnym od lokalizacji nawrotu oraz cech biologicznych guza. 10-letnie przeżycie po nawrocie miejscowym wynosi około 71%, a 15-letnie około 65%. Najlepsze rokowanie obserwuje się przy nawrocie miejscowym (5-letnie przeżycie 99%), gorsze przy nawrocie regionalnym (86%), a najgorsze przy przerzutach odległych (27%). Kluczowe czynniki prognostyczne to status receptora progesteronowego (ujemny PR wiąże się z gorszym rokowaniem), wiek pacjentki (<40 lat zwiększa ryzyko zgonu) oraz czas do nawrotu (nawrót przed 2 latami od diagnozy pierwotnej pogarsza prognozę). Ryzyko zgonu po nawrocie miejscowym waha się od 15% do 60%, zależnie od tych czynników. Podtypy nowotworu, takie jak zapalny rak piersi (IBC) i potrójnie ujemny rak piersi (TNBC), charakteryzują się wyższym ryzykiem nawrotu i gorszym rokowaniem, a w TNBC nawroty pojawiają się średnio po 2,6 roku od diagnozy.
antygen nowotworowy 125, antygen rakowo-płodowy, chemioterapia adjuwantowa, fibrynogen, leczenie oszczędzające pierś, limfocyt naciekający guz, lumpektomia, mastektomia, nawrót miejscowy, nawrót odległy, nawrót przerzutowy, nawrót regionalny, podtyp luminalny, potrójnie ujemny rak piersi, przerzut odległy, przeżycie wolne od choroby, radioterapia, rak piersi nawrotowy, receptor progesteronowy, terapia systemowa, węzeł chłonny pachowy, węzeł chłonny regionalny, zapalny rak piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Naczyniakomłoniak – Zapobieganie i profilaktyka
Naczyniakomięsak to agresywny nowotwór mezenchymalny pochodzenia śródbłonkowego o wysokiej śmiertelności, którego profilaktyka opiera się na redukcji ekspozycji na czynniki ryzyka oraz wczesnym wykrywaniu zmian w grupach wysokiego ryzyka. Kluczowe jest unikanie karcynogenów takich jak chlorek winylu, arsen i dwutlenek toru, a także ograniczenie ekspozycji na promieniowanie jonizujące, zwłaszcza u pacjentek po radioterapii raka piersi, u których ryzyko rozwoju naczyniakomięsaka wzrasta 26-krotnie. Profilaktyka obejmuje także modyfikację stylu życia, eliminację palenia tytoniu oraz stosowanie ochrony przeciwsłonecznej w celu zmniejszenia ryzyka naczyniakomięsaka skóry. Osoby z predyspozycjami genetycznymi i długotrwałą ekspozycją na toksyny powinny być poddawane regularnym badaniom kontrolnym, w tym ocenie funkcji wątroby i badań obrazowych.
arsen, badanie obrazowe, badanie przesiewowe, chemioterapia, chlorek winylu, dwutlenek toru, karcynogen, mammografia, mastektomia całkowita, naczyniakomięsak, naczyniakomięsak wątroby, nawrót miejscowy, nowotwór mezenchymalny, nowotwór wtórny, predyspozycja genetyczna, promieniowanie UV, radioterapia, radioterapia pooperacyjna, radioterapia uzupełniająca, resekcja chirurgiczna, test funkcji wątroby, wczesne rozpoznanie, zmiana przednowotworowa - Leksykon substancji czynnych
Flutamid – Wskazania do stosowania
Flutamid jest niesteroidowym antyandrogenem, który działa poprzez konkurencyjne blokowanie receptorów androgenowych na poziomie komórkowym. Jego główne zastosowanie kliniczne obejmuje leczenie raka gruczołu krokowego, zwłaszcza w zaawansowanym stadium D2 z przerzutami, gdzie stosowany jest w ramach terapii skojarzonej mającej na celu całkowitą blokadę androgenową. Flutamid jest szczególnie efektywny w połączeniu z agonistami hormonu uwalniającego hormon luteinizujący (LHRH), takimi jak octan leuproreliny, co pozwala na zahamowanie zarówno produkcji testosteronu, jak i jego działania na komórki nowotworowe. Ponadto, lek znajduje zastosowanie w leczeniu miejscowo zaawansowanego raka (stadia B2/T2b i C/T3-T4), terapii uzupełniającej po orchidektomii oraz jako wsparcie przed i w trakcie radioterapii.
agonista LHRH, całkowita blokada androgenowa, flutamid, leczenie hormonalne, miejscowo zaawansowany rak gruczołu krokowego, nadnercze, niesteroidowy antyandrogen, nowotwór gruczołu krokowego, octan leuproreliny, orchidektomia, radioterapia, rak gruczołu krokowego z przerzutami, receptor androgenowy, stymulacja androgenowa, torebka gruczołu krokowego, węzły chłonne, zaawansowany nowotwór gruczołu krokowego - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Carboplatin Pfizer 10 mg/ml
Karboplatyna jest podawana wyłącznie dożylnie, zarówno w monoterapii, jak i w schematach skojarzonych, z dawką początkową u dorosłych pacjentów nieleczonych uprzednio i z prawidłową funkcją nerek wynoszącą 400 mg/m² powierzchni ciała. Podanie odbywa się w pojedynczym wlewie trwającym 15-60 minut, a kolejne cykle terapii można rozpocząć po minimum 4 tygodniach, pod warunkiem, że liczba neutrofili wynosi ≥2000/mm³, a płytek krwi ≥100 000/mm³. U pacjentów z czynnikami ryzyka (np. wcześniejsze leczenie mielosupresyjne, radioterapia, wiek podeszły, obniżona sprawność wg ECOG 2-4 lub Karnofsky <80) zaleca się redukcję dawki o 20-25%. Dawkowanie u pacjentów z zaburzoną czynnością nerek powinno być obliczane według wzoru Calverta: Dawka (mg) = docelowa AUC (mg/ml×min) × [GFR (ml/min) + 25], z docelowymi wartościami AUC 5-7 dla pacjentów nieleczonych i 4-6 dla wcześniej leczonych lub w skojarzeniu z cyklofosfamidem. Nie zaleca się stosowania u pacjentów z klirensem kreatyniny ≤15 ml/min.
chlorek sodu, cyklofosfamid, czynność nerek, działanie nefrotoksyczne, funkcja nerek, karboplatyna, klirens kreatyniny, leczenie skojarzone, lek przeciwnowotworowy, mielosupresja, monoterapia, morfologia krwi, nadir, neutrofil, parametry hematologiczne, płytki krwi, podanie dożylne, radioterapia, skala ECOG-Zubrod, skala Karnofsky’ego, toksyczność hematologiczna, wlew dożylny, wzór Calverta - Leksykon chorób i schorzeń
Rak odbytnicy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak odbytnicy, zlokalizowany w ostatnich 15-20 cm jelita grubego, wymaga wielokierunkowego leczenia obejmującego chirurgię, radioterapię, chemioterapię oraz terapie celowane. Objawy kliniczne to m.in. krew w stolcu, zmiany rytmu wypróżnień, ból brzucha, utrata masy ciała i osłabienie. Kompleksowa opieka pielęgniarska powinna uwzględniać monitorowanie parametrów życiowych, stanu odżywienia (masa ciała, albuminy, białko całkowite), funkcji jelitowych, a także wsparcie psychologiczne. Kluczowe jest przygotowanie pacjenta do operacji, w tym edukacja, profilaktyka przeciwzakrzepowa oraz ocena ryzyka powikłań. Pooperacyjna opieka koncentruje się na kontroli bólu, zapobieganiu zakażeniom, monitorowaniu rany i funkcji jelitowych oraz rehabilitacji, w tym wczesnej mobilizacji.
albumina, anemia, biegunka, ból brzucha, dieta ubogoresztkowa, drabina analgetyczna WHO, dysfunkcja seksualna, elektrolity, gastroenterologia, ileostomia, krew w stolcu, lęk, martwica, nawyki jelitowe, niedrożność jelit, opieka stomijna, ostry ból, pielęgniarka onkologiczna, pielęgniarka stomijna, przewlekłe zmęczenie, radioterapia, rak odbytnicy, stan zapalny, technika relaksacyjna, terapia celowana, uczucie niepełnego wypróżnienia, zaburzenie lękowe, zaburzenie odżywiania, zakażenie, zespół niskiej przedniej resekcji, zmiana rytmu wypróżnień, żywienie parenteralne - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pageta sutka – Leczenie
Choroba Pageta sutka to rzadki nowotwór rozwijający się w obrębie brodawki i otoczki sutkowej, często współistniejący z rakiem piersi, którego obecność i zaawansowanie determinują strategię terapeutyczną. Podstawą leczenia jest chirurgia, obejmująca mastektomię, zabiegi oszczędzające pierś (lumpektomia) lub centralny wycinek, w zależności od rozległości zmian. W przypadku podejrzenia zajęcia węzłów chłonnych wykonuje się biopsję węzła wartowniczego lub limfadenektomię pachową. Radioterapia uzupełniająca, standardowo dawka 50 Gy w 25 frakcjach, jest wskazana po zabiegach oszczędzających pierś oraz w wybranych przypadkach po mastektomii. Leczenie adjuwantowe obejmuje chemioterapię (zwłaszcza przy inwazyjnym raku piersi), hormonoterapię (tamoksyfen, inhibitory aromatazy) w przypadku receptorów hormonalnych dodatnich oraz terapię celowaną (trastuzumab) przy HER2-dodatnim nowotworze.
biopsja węzła wartowniczego, brodawka sutkowa, chemioterapia, chemioterapia neoadjuwantowa, choroba Pageta sutka, hormonoterapia, immunoterapia, inhibitor aromatazy, krioablacja, leczenie uzupełniające, lumpektomia, mastektomia, napromienianie piersi, radioterapia, rak HER2-dodatni, rak hormonozależny, rak piersi, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, rekonstrukcja piersi, tamoksyfen, terapia celowana, terapia fotodynamiczna, trastuzumab, usunięcie węzłów chłonnych pachowych, węzeł chłonny, zabieg oszczędzający pierś - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Diphereline SR 22,5 mg 22,5 mg
Diphereline SR 22,5 mg, zawierający tryptorelinę – analog hormonu uwalniającego gonadotropinę (GnRH), działa poprzez początkowy wzrost stężenia LH, FSH oraz testosteronu lub estradiolu, a następnie długotrwałe zahamowanie ich wydzielania, prowadząc do kastracyjnego poziomu testosteronu u mężczyzn w ciągu 2-4 tygodni od rozpoczęcia terapii. Preparat zapewnia uwalnianie 22,5 mg tryptoreliny przez 6 miesięcy, a kolejne iniekcje co 24 tygodnie utrzymują efekt terapeutyczny. W badaniach klinicznych u pacjentów z zaawansowanym rakiem gruczołu krokowego uzyskano 97,5% pacjentów z kastracyjnym poziomem testosteronu po 4 tygodniach oraz 93% utrzymujących ten poziom do 12 miesiąca. Monitorowanie skuteczności terapii odbywa się poprzez oznaczanie stężenia testosteronu i PSA, przy czym mediana poziomu PSA zmniejszyła się o 97% po 6 miesiącach leczenia. Terapia tryptoreliną wykazuje hamowanie wzrostu hormonozależnych nowotworów prostaty oraz prowadzi do odwracalnej atrofii gruczołów płciowych dodatkowych.
agonista LHRH, analog hormonu uwalniającego gonadotropinę, antygen swoisty dla gruczołu krokowego, enzalutamid, goserelina, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, inhibitor biosyntezy androgenów, inhibitor receptora androgenowego, kastracyjny poziom testosteronu, miejscowo zaawansowany rak gruczołu krokowego, octan abirateronu, PSA, radioterapia, rak gruczołu krokowego, rak prostaty oporny na kastrację, terapia antyandrogenowa, tryptorelina, węzeł chłonny, wiek kostny, wtórne cechy płciowe - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Oxsoralen 10 mg
Lek Oxsoralen (metoksalen, 8-Methoxypsoralen) w dawce 10 mg w kapsułkach miękkich posiada liczne bezwzględne przeciwwskazania, które muszą być ściśle przestrzegane. Nie powinien być stosowany u pacjentów z nadwrażliwością na metoksalen, psoraleny lub składniki pomocnicze, w tym sorbitol. Przeciwwskazany jest u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby i nerek ze względu na ryzyko kumulacji leku i nasilenia działań niepożądanych. Oxsoralen jest również przeciwwskazany u pacjentów z chorobami charakteryzującymi się nadwrażliwością na promieniowanie UV, takimi jak porfirie (skórna późna, mieszana, erytropoetyczna), kseroderma pigmentowa, fotodermatozy wielopostaciowe oraz toczeń rumieniowaty, który może ulec zaostrzeniu pod wpływem terapii. Ponadto, lek nie powinien być stosowany u pacjentów z albinizmem, a także u osób z historią czerniaka złośliwego, raka płaskokomórkowego skóry lub innych nowotworów skóry ze względu na ryzyko indukcji lub progresji zmian nowotworowych. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest także bezsoczewkowość (afakia) oraz stosowanie jednoczesne z cytostatykami lub radioterapią jonizującą.
afakia, albinizm, cytostatyk, czerniak złośliwy, fotodermatoza wielopostaciowa, fotosensytyzacja, jaskra, metoksalen, nadwrażliwość, niewydolność wątroby i nerek, nowotwór skóry, porfiria erytropoetyczna, porfiria mieszana, porfiria skórna późna, psoralen, radioterapia, rak płaskokomórkowy skóry, reakcja fototoksyczna, sorbitol, terapia PUVA, toczeń rumieniowaty, xeroderma pigmentosum, zaćma - Leksykon chorób i schorzeń
Chordoma – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Chordoma to rzadki, wolno rosnący nowotwór złośliwy wywodzący się z pozostałości struny grzbietowej, charakteryzujący się wysoką tendencją do miejscowych nawrotów (68%) i złym rokowaniem. Średni czas przeżycia wynosi 7,7 lat, z 5-letnim wskaźnikiem przeżycia 72%, spadającym do 48% po 10 latach i 31% po 20 latach. Kluczowe czynniki prognostyczne obejmują wiek (lepsze przeżycie u pacjentów <70 lat, gorsze u dzieci), stadium zaawansowania (choroba przerzutowa pogarsza rokowanie), wielkość guza, lokalizację pierwotną, obecność przerzutów odległych oraz jakość resekcji chirurgicznej (całkowita resekcja z ujemnymi marginesami wiąże się z 5-letnim przeżyciem około 65%). Molekularne markery prognostyczne, takie jak podwyższona ekspresja miR-155 (HR 5,32; p=0,045), utrata ekspresji BAF47 (p=0,033) oraz inaktywacja genu SMARCB1 w chordoma dziecięcym, mają istotne znaczenie prognostyczne. Histopatologia również wpływa na rokowanie, gdzie typ chrzęstniakopodobny i odróżnicowanie korelują z gorszym przeżyciem.
całkowita resekcja, chemioterapia, chordoma kości krzyżowej, choroba przerzutowa, czynnik prognostyczny, DeepSurv, gen SMARCB1, immunoterapia, marker molekularny, model uczenia maszynowego, nawrót miejscowy, nowotwór złośliwy, przerzut odległy, przeżycie całkowite, przeżycie wolne od progresji, radioterapia, stadium zaawansowania choroby, struna grzbietowa, terapia ukierunkowana, typ histologiczny - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba zastawki płucnej – Etiologia i przyczyny
Choroba zastawki płucnej obejmuje zarówno wrodzone, jak i nabyte zaburzenia funkcji zastawki między prawą komorą a tętnicą płucną, prowadzące do utrudnienia przepływu krwi i niedotlenienia tkanek. Wrodzone wady, takie jak stenoza, niedomykalność, atrezja oraz brak zastawki płucnej, stanowią większość przypadków i często współistnieją z innymi wadami serca (np. tetralogia Fallota) lub zespołami genetycznymi (Noonan, Williams, Alagille). Ryzyko dziedziczenia wynosi około 3,6% u potomstwa i 2-3% u rodzeństwa. Nabyte przyczyny to m.in. infekcyjne zapalenie wsierdzia, gorączka reumatyczna, nadciśnienie płucne (prowadzące do niedomykalności), powikłania po operacjach kardiochirurgicznych, zespół rakowiaka (z zajęciem zastawki płucnej w 88% przypadków), choroby autoimmunologiczne, kiła, schorzenia tkanki łącznej (np. zespół Marfana), leki serotoninergiczne, urazy, radioterapia oraz proces starzenia.
Patofizjologia zależy od typu wady: stenoza powoduje zwężenie i wzrost oporu w odpływie prawej komory, skutkując jej przerostem; niedomykalność prowadzi do wstecznego przepływu krwi i przeciążenia objętościowego prawej komory, co może skutkować jej niewydolnością; atrezja zastawki płucnej całkowicie blokuje przepływ, wymagając krążenia obocznego. Diagnostyka i leczenie muszą uwzględniać etiologię i mechanizmy choroby, a wczesne rozpoznanie jest kluczowe dla poprawy rokowania. Szczególną uwagę należy zwrócić na monitorowanie pacjentów po operacjach wrodzonych wad serca oraz na identyfikację i leczenie przyczyn nabytych, takich jak nadciśnienie płucne czy infekcje, aby zapobiec progresji niewydolności prawej komory.
angina paciorkowcowa, atrezja zastawki płucnej, bezdech senny, cewnik Swana-Ganza, cewnikowanie serca, choroba śródmiąższowa płuc, choroba zastawki płucnej, gorączka reumatyczna, infekcyjne zapalenie wsierdzia, kiła, nadciśnienie płucne, niedomykalność zastawki płucnej, niewydolność lewej komory, niewydolność nerek, niewydolność prawej komory, POChP, procedura Rossa, przepływ krwi do płuc, przerost prawej komory, przewód tętniczy, radioterapia, reumatoidalne zapalenie stawów, różyczka, stenoza zastawki płucnej, tetralogia Fallota, toczeń rumieniowaty układowy, twardzina układowa, walwuloplastyka balonowa, zabieg kardiochirurgiczny, zastawka płucna, zespół Marfana, zespół Noonan, zespół rakowiaka, zespół Williamsa - Leksykon chorób i schorzeń
Guzki tarczycy – Objawy
Guzki tarczycy, występujące u 40-50% dorosłej populacji, są najczęściej zmianami łagodnymi, zaledwie 5-10% ma charakter złośliwy. Większość guzków jest bezobjawowa i wykrywana przypadkowo podczas badań obrazowych lub palpacyjnych. Objawy uciskowe pojawiają się zwykle przy guzach powyżej 4 cm, obejmując dysfagię (80%), uczucie pełności w szyi (69%), duszność (32%) oraz chrypkę związaną z uciskiem na nerw krtaniowy wsteczny. Lokalizacja w cieśni tarczycy predysponuje do wystąpienia objawów nawet przy mniejszych rozmiarach. Guzki „gorące” mogą powodować nadczynność tarczycy, manifestującą się m.in. utratą masy ciała, palpitacjami, drżeniem rąk i nietolerancją ciepła, natomiast guzki w przebiegu choroby Hashimoto mogą prowadzić do hipotyreozy. Szybki wzrost guzka, twardość, powiększenie węzłów chłonnych czy postępująca chrypka sugerują potencjalną złośliwość i wymagają pilnej diagnostyki.
autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, badanie obrazowe, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, choroba Hashimoto, dysfagia, gruczoł tarczowy, guzek tarczycy, hipertyreoza, kalcytonina, kołatanie serca, nadczynność tarczycy, nerw krtaniowy wsteczny, niedoczynność tarczycy, niewydolność serca, obrzęk twarzy, osteoporoza, radioterapia, rak rdzeniasty tarczycy, rak tarczycy, rezonans magnetyczny, scyntygrafia, tomografia komputerowa, tremor, węzeł chłonny szyi, wole guzkowe, zaparcie - Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry – Leczenie
Rak skóry, będący najczęstszym nowotworem u ludzi, wymaga zindywidualizowanego podejścia terapeutycznego zależnego od typu, lokalizacji, rozmiaru, głębokości inwazji oraz stanu ogólnego pacjenta. Podstawową metodą leczenia jest chirurgia, w tym wycięcie chirurgiczne z marginesem zdrowej tkanki, chirurgia mikrograficzna Mohsa z wskaźnikiem wyleczenia 98-99%, łyżeczkowanie i elektrodesykacja oraz kriochirurgia. Radioterapia stanowi alternatywę lub uzupełnienie leczenia chirurgicznego, szczególnie w trudnych lokalizacjach, z efektywnością około 90%. Miejscowe terapie, takie jak 5-fluorouracyl, imikwimod czy terapia fotodynamiczna, są stosowane w powierzchownych zmianach z wskaźnikami wyleczenia 80-90%. W zaawansowanych przypadkach stosuje się chemioterapię systemową, immunoterapię (np. inhibitory PD-1) oraz terapię celowaną, w tym inhibitory szlaku Hedgehog (wismodegib, sonidegib) dla zaawansowanego raka podstawnokomórkowego.
5-fluorouracyl, cemiplimab, chemioterapia systemowa, chirurg onkologiczny, chirurg plastyczny, chirurgia laserowa, chirurgia mikrograficzna Mohsa, dermabrazja, fotouczulacz, hipopigmentacja, imikwimod, immunoterapia miejscowa, inhibitor PD-1, inhibitor szlaku Hedgehog, kriochirurgia, łyżeczkowanie i elektrodesykacja, miejscowa chemioterapia, onkolog kliniczny, patolog, peeling chemiczny, pielęgniarka onkologiczna, promieniowanie UV, przerzut do węzłów chłonnych, psychoonkolog, radioterapeuta, radioterapia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak skóry, rogowacenie słoneczne, teleangiektazja, terapia celowana, terapia fotodynamiczna, wycięcie chirurgiczne, zespół wielodyscyplinarny, zmiana przedrakowa