działanie leukemogenne
Działanie leukemogenne oznacza zdolność danego czynnika do wywoływania białaczki (leukemii). Czynniki leukemogenne mogą obejmować substancje chemiczne, promieniowanie jonizujące, niektóre leki oraz czynniki biologiczne, które zwiększają ryzyko rozwoju nowotworów układu krwiotwórczego.
Najlepiej udokumentowanymi czynnikami o działaniu leukemogennym są benzeny i ich pochodne, cytostatyki (szczególnie leki alkilujące i inhibitory topoizomerazy II), oraz promieniowanie jonizujące. Mechanizmy leukemogenezy obejmują uszkodzenie DNA, zaburzenia procesów naprawczych, indukcję niestabilności chromosomowej oraz wpływ na procesy proliferacji i różnicowania komórek macierzystych układu krwiotwórczego.
W praktyce klinicznej szczególną uwagę zwraca się na jatrogenną leukemogenezę, czyli białaczki wywołane leczeniem (therapy-related leukemia). Występują one jako późne powikłanie po chemioterapii lub radioterapii stosowanej w leczeniu innych nowotworów. Charakteryzują się one często niekorzystnym profilem cytogenetycznym i opornością na standardowe leczenie.
Monitorowanie i ograniczanie ekspozycji na czynniki o działaniu leukemogennym stanowi ważny element profilaktyki białaczek, szczególnie w grupach zawodowych narażonych na kontakt z benzenem i innymi rozpuszczalnikami organicznymi, a także u pacjentów poddawanych intensywnej chemioterapii.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Alkeran
Melfalan (Alkeran) jest silnym lekiem cytotoksycznym o znaczącym działaniu mielosupresyjnym, wymagającym ścisłego monitorowania morfologii krwi w trakcie i po zakończeniu terapii, ze względu na ryzyko rozwoju nieodwracalnej aplazji szpiku. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z upośledzoną czynnością nerek oraz u tych, którzy niedawno przeszli radioterapię lub chemioterapię, gdyż może dojść do nasilonej toksyczności szpiku. U pacjentów immunosupresyjnych stosowanie szczepionek zawierających żywe drobnoustroje jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko infekcji. Melfalan wykazuje działanie mutagenne i może indukować aberracje chromosomalne, co przekłada się na zwiększone ryzyko rozwoju ostrej białaczki (AML) i zespołu mielodysplastycznego (MDS), zwłaszcza u osób starszych i po długotrwałej terapii skojarzonej, w tym z talidomidem, lenalidomidem i prednizonem.
aberracja chromosomalna, aplazja szpiku, chemioterapia, czerniak złośliwy, działanie leukemogenne, immunosupresja, lek cytotoksyczny, leukocyty, makroglobulinemia, melfalan, mielosupresja, mocznica, morfologia krwi, nowotwór złośliwy, ostra białaczka, ostra białaczka szpikowa, płytki krwi, radioterapia, rak jajnika, skrobiawica, szpiczak plazmocytowy, szpik kostny, zaburzenie czynności nerek, zespół mielodysplastyczny, zespół zimnych aglutynin, związek alkilujący, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa