Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Alkeran

Lek Alkeran (melfalan) jest aktywnie działającym środkiem cytotoksycznym, który może powodować poważne działania niepożądane. Z tego względu podawanie leku powinno odbywać się wyłącznie pod nadzorem lekarza posiadającego doświadczenie w stosowaniu leków cytotoksycznych.¹

Immunizacja i ryzyko infekcji

U pacjentów z immunosupresją, którzy przyjmują Alkeran, szczepionki zawierające żywe drobnoustroje mogą wywołać potencjalną infekcję. Z tego powodu stosowanie takich szczepionek u tych pacjentów jest przeciwwskazane.²

Monitorowanie parametrów hematologicznych

Melfalan wywiera silny hamujący wpływ na czynność szpiku kostnego, dlatego niezbędne jest prowadzenie ścisłej kontroli parametrów morfologii krwi. Regularne monitorowanie pozwala uniknąć wystąpienia nadmiernej mielosupresji i ryzyka rozwoju nieodwracalnej aplazji szpiku. Należy pamiętać, że liczba krwinek może nadal się zmniejszać nawet po zakończeniu leczenia, dlatego po wystąpieniu pierwszych objawów nadmiernego zmniejszenia się liczby leukocytów lub płytek krwi, terapię należy czasowo przerwać.³

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów, którzy w niedawnym czasie zostali poddani radioterapii lub chemioterapii, gdyż może wystąpić nasilony toksyczny wpływ melfalanu na szpik kostny.⁴

Zaburzenia czynności nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek może wystąpić zmniejszenie klirensu melfalanu, co dodatkowo zwiększa ryzyko zahamowania czynności szpiku kostnego spowodowanego mocznicą. W tej grupie pacjentów może być konieczne zmniejszenie dawki leku, a pacjenci powinni znajdować się pod ścisłą obserwacją medyczną.⁵

Potencjał mutagenny

Melfalan jest związkiem o udokumentowanym działaniu mutagennym w badaniach na zwierzętach. U pacjentów otrzymujących lek obserwowano występowanie aberracji chromosomalnych.⁶

Potencjał rakotwórczy i ryzyko drugiego pierwotnego nowotworu złośliwego

Ostra białaczka szpikowa i zespoły mielodysplastyczne

Melfalan, podobnie jak inne związki alkilujące, może wywoływać białaczkę, szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku po długotrwałej terapii skojarzonej i radioterapii. Istnieją doniesienia o wystąpieniu ostrej białaczki po zastosowaniu melfalanu w leczeniu następujących chorób:⁷

• skrobiawica
• czerniak złośliwy
• makroglobulinemia
• zespół zimnych aglutynin
• rak jajnika

Badania porównawcze przeprowadzone u chorych na raka jajnika wykazały, że stosowanie związków alkilujących, w tym melfalanu, znamiennie zwiększa częstość występowania ostrej białaczki w porównaniu z grupą pacjentów, którzy tych leków nie otrzymywali.⁸

Przed rozpoczęciem leczenia melfalanem należy dokładnie rozważyć ryzyko działania leukemogennego (AML i MDS) w kontekście potencjalnych korzyści terapeutycznych. Jest to szczególnie ważne w przypadku rozważania zastosowania melfalanu w skojarzeniu z talidomidem lub lenalidomidem i prednizonem, ponieważ wykazano, że takie kombinacje zwiększają ryzyko działania leukemogennego.⁹

Zarówno przed rozpoczęciem, w trakcie, jak i po zakończeniu leczenia melfalanem, lekarz powinien regularnie badać pacjenta zgodnie z typową procedurą, aby wcześnie wykryć ewentualny nowotwór i wdrożyć odpowiednie postępowanie lecznicze.¹⁰

Nowotwory lite

Istnieje udokumentowany związek pomiędzy stosowaniem leków alkilujących a rozwojem drugich pierwotnych nowotworów złośliwych. Szczególnie wysokie ryzyko dotyczy pacjentów w podeszłym wieku z niedawno rozpoznanym szpiczakiem plazmocytowym, u których melfalan stosowany jest w skojarzeniu z lenalidomidem i prednizonem. Mniejsze, ale nadal istotne ryzyko występuje przy skojarzeniu melfalanu z talidomidem i prednizonem.¹¹

Przed rozpoczęciem terapii melfalanem należy uwzględnić szereg czynników dotyczących pacjenta, takich jak:¹²

• Charakterystyka pacjenta – wiek i pochodzenie etniczne mogą modyfikować podatność na rozwój nowotworów wtórnych
• Główne wskazanie do stosowania – niektóre choroby podstawowe mogą zwiększać ryzyko karcinogenezy
• Stosowane rodzaje leczenia onkologicznego – przebyta radioterapia czy transplantacja mogą wpływać na ryzyko wtórnych nowotworów
• Środowiskowe czynniki ryzyka – szczególnie palenie tytoniu może nasilać działanie mutagenne i karcinogenne melfalanu

Antykoncepcja

U pacjentek otrzymujących melfalan w schematach skojarzonych istnieje zwiększone ryzyko rozwoju żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Dotyczy to szczególnie terapii:¹³

• melfalan + lenalidomid + prednizon
• melfalan + talidomid + prednizon
• melfalan + talidomid + deksametazon

W takich przypadkach stosowanie złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych nie jest zalecane. Jeśli pacjentka aktualnie stosuje złożoną antykoncepcję doustną, powinna zmienić metodę na inną, skuteczną formę antykoncepcji, taką jak:¹⁴

• tabletki hamujące owulację zawierające wyłącznie progestagen (np. dezogestrel)
• metody barierowe (prezerwatywy, diafragmy)
• inne skuteczne metody antykoncepcyjne

Należy poinformować pacjentkę, że zwiększone ryzyko rozwoju żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej utrzymuje się jeszcze przez 4 do 6 tygodni po odstawieniu złożonego doustnego środka antykoncepcyjnego.¹⁵

Środki bezpieczeństwa podczas stosowania leku Alkeran

Ze względu na cytotoksyczny charakter leku, podczas kontaktu z produktem leczniczym Alkeran należy zachować szczególne środki ostrożności. Personel medyczny podający lek powinien stosować odpowiednie środki ochrony osobistej zgodnie z wytycznymi dla leków cytotoksycznych.¹⁶