rak płaskonabłonkowy
Rak płaskonabłonkowy (carcinoma planoepitheliale) to nowotwór złośliwy wywodzący się z komórek nabłonka płaskiego. Jest jednym z najczęściej występujących nowotworów złośliwych u człowieka, stanowiąc około 25% wszystkich diagnozowanych raków.
Najczęstsze lokalizacje raka płaskonabłonkowego to skóra, jama ustna, gardło, krtań, przełyk, szyjka macicy, płuca i odbyt. W obrazie histopatologicznym charakteryzuje się występowaniem komórek nowotworowych wykazujących cechy różnicowania w kierunku nabłonka wielowarstwowego płaskiego, z obecnością rogowacenia (keratynizacji) lub bez.
Główne czynniki ryzyka rozwoju raka płaskonabłonkowego obejmują ekspozycję na promieniowanie UV, przewlekłe zapalenia, palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu oraz zakażenia wirusami HPV. Diagnostyka obejmuje badanie histopatologiczne materiału pobranego podczas biopsji, a leczenie zależy od lokalizacji, stopnia zaawansowania i zróżnicowania nowotworu, zazwyczaj łącząc metody chirurgiczne, radioterapię i chemioterapię.
Rokowanie w raku płaskonabłonkowym jest zróżnicowane i zależy głównie od lokalizacji, stopnia zaawansowania w momencie rozpoznania oraz odpowiedzi na leczenie. Wczesne wykrycie znacząco poprawia szanse na całkowite wyleczenie, szczególnie w przypadku zmian skórnych i zmian przedrakowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak sromu – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak sromu stanowi 5-8% nowotworów ginekologicznych, najczęściej diagnozowany jest rak płaskonabłonkowy u kobiet po menopauzie. Czynniki ryzyka obejmują wiek powyżej 50 lat, zakażenie HPV, palenie tytoniu, przewlekłe stany zapalne oraz immunosupresję. Choroba rozwija się powoli, często poprzedzona zmianami przedrakowymi (VIN). Diagnostyka obejmuje badania laboratoryjne (morfologia, biochemia, koagulogram), obrazowe (RTG, USG, TK, MRI) oraz ocenę stanu ogólnego pacjentki. Leczenie wymaga wielospecjalistycznego podejścia, obejmującego chirurgię, radioterapię, chemioterapię oraz wsparcie psychologiczne i rehabilitację. Kluczowe jest indywidualne planowanie terapii z uwzględnieniem stadium zaawansowania, lokalizacji zmian i stanu pacjentki. Pooperacyjna opieka koncentruje się na monitorowaniu parametrów życiowych, kontroli bólu, pielęgnacji rany i drenów oraz wczesnej rehabilitacji funkcjonalnej, w tym ćwiczeniach mięśni dna miednicy i profilaktyce obrzęku limfatycznego.
antybiotykoterapia profilaktyczna, badanie cytologiczne, białaczka OUN, bliznowacenie, ćwiczenie funkcjonalne, depresja, drenaż chirurgiczny, drenaż limfatyczny, dyspareunia, ginekolog onkolog, immunosupresja, kompresoterapia, limfadenektomia pachwinowa, liszaj twardzinowy, mięśnie dna miednicy, neoplazja śródnabłonkowa sromu, nowotwór złośliwy, obrzęk limfatyczny, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, radioterapia paliatywna, rak inwazyjny, rak płaskonabłonkowy, rak sromu, rana pooperacyjna, stadium zaawansowania nowotworu, terapia hormonalna, wirus brodawczaka ludzkiego, wznowa choroby, zaburzenie obrazu ciała, zmiana przedrakowa - Leksykon chorób i schorzeń
Łuszczyca biała – Epidemiologia
Łuszczyca biała (lichen sclerosus, LS) to przewlekłe, zapalne schorzenie dermatologiczne o częstości występowania szacowanej na 1:1000 do 1:300 osób, z wyraźną przewagą u kobiet (stosunek 3:1 do 10:1). Choroba charakteryzuje się bimodalnym rozkładem wiekowym u kobiet – szczyty zachorowań przypadają na wiek przedpokwitaniowy (4-13 lat) oraz okres okołomenopauzalny (52-60 lat). Najwyższa roczna zapadalność w badaniu szwedzkim wyniosła 224,8/100 000 u kobiet w wieku 70-79 lat. LS lokalizuje się głównie w okolicach narządów płciowych i okołoodbytniczych (85-98%), a zmiany pozagenitalne są rzadkie (15-20%). U około 15,4% pacjentów stwierdza się współistnienie chorób autoimmunologicznych, zwłaszcza u kobiet (18,9%), z dominacją chorób tarczycy (15,2%). Występuje zwiększone ryzyko rozwoju raka płaskonabłonkowego w obszarach objętych LS – u kobiet ryzyko raka sromu wynosi 2-6%, a u mężczyzn raka prącia około 1%. Regularne stosowanie miejscowych kortykosteroidów może redukować to ryzyko.
badanie fizykalne, bielactwo, błona śluzowa jamy ustnej, choroba autoimmunologiczna, choroby tarczycy, cukrzyca typu 1, hiperkeratoza, kortykosteroidy miejscowe, łuszczyca biała, łuszczyca biała sromu, łysienie plackowate, narządy płciowe, niedokrwistość złośliwa, obrzezanie noworodkowe, okolica okołoodbytnicza, okres okołomenopauzalny, rak płaskonabłonkowy, rak płaskonabłonkowy sromu, rak prącia, schorzenie dermatologiczne, śródnabłonkowa neoplazja sromu, stulejka, transformacja nowotworowa, zapadalność, zmiany pozagenitalne, zwężenie - Leksykon chorób i schorzeń
Rak wargi – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak wargi, najczęściej w postaci raka płaskonabłonkowego, stanowi istotny odsetek nowotworów jamy ustnej, z predylekcją do wargi dolnej. Wczesne rozpoznanie jest kluczowe dla skutecznego leczenia, co potwierdzają dane American Cancer Society: pięcioletni wskaźnik przeżycia wynosi 94% dla nowotworów ograniczonych do wargi, 63% przy zajęciu węzłów chłonnych oraz 38% w przypadku przerzutów odległych. Objawy kliniczne obejmują niegojące się owrzodzenia, zmiany barwy (czerwone lub białe plamy utrzymujące się ponad 2 tygodnie), guzki, krwawienia, ból, obrzęk wargi lub węzłów chłonnych oraz trudności w funkcjach jamy ustnej. Diagnostyka opiera się na biopsji, a czynniki ryzyka to m.in. ekspozycja na promieniowanie UV, palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu, zakażenie HPV oraz wiek powyżej 60 lat.
biopsja, cetuximab, chemioterapia, chirurgia Mohsa, dysfagia, gruczoł ślinowy, higiena jamy ustnej, immunoterapia, komórka nabłonkowa, kserostomia, lek cytotoksyczny, logopeda, owrzodzenie, płuco, promieniowanie ultrafioletowe, radioterapia, rak płaskonabłonkowy, rak wargi, terapia celowana, układ odpornościowy, węzeł chłonny, wirus brodawczaka ludzkiego, zapalenie błony śluzowej, zapalenie jamy ustnej - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiel włosowa – Epidemiologia
Torbiel włosowa (pilonidal sinus) jest schorzeniem o częstości występowania około 26/100 000 osób rocznie, z wyższą zachorowalnością w niektórych krajach, np. 48/100 000 w Niemczech i 38,2-46,4/100 000 w Gruzji. Choroba dotyka głównie młodych dorosłych (15-30 lat), z przewagą mężczyzn (stosunek mężczyzn do kobiet 3-4:1, a nawet do 10:1 w danych epidemiologicznych), choć u dzieci obserwuje się odwrotny trend. Wzrost hospitalizacji z powodu torbieli włosowej w Niemczech od 2005 do 2017 roku (z 43 do 56/100 000 u mężczyzn i z 14 do 18/100 000 u kobiet) wskazuje na rosnącą częstość zachorowań. Czynniki ryzyka obejmują płeć męską, siedzący tryb życia, otyłość, hirsutyzm, nieodpowiednią higienę, głęboką szczelinę międzypośladkową oraz kontakt zawodowy z włosami. Torbiel włosowa współwystępuje często z ropnym zapaleniem gruczołów apokrynowych, co koreluje z cięższym przebiegiem tej choroby.
bakteria beztlenowa, fenotyp zapalny, hidradenitis suppurativa, hirsutyzm, keratyna, mieszek włosowy, nadmierne owłosienie, naskórek, przetoka, rak płaskonabłonkowy, ropień, skala Hurleya, szczelina międzypośladkowa, torbiel włosowa, trend zachorowalności, wskaźnik nawrotu, wskaźnik standaryzowany względem wieku, zakażenie rany, zatoka włosowa - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawki narządów płciowych – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Brodawki płciowe (condyloma acuminatum, CA) są łagodnymi zmianami wywołanymi przez zakażenie HPV, głównie typami niskiego ryzyka (np. HPV 6 i 11), które nie zwiększają ryzyka nowotworów złośliwych. Zakażenie jest przewlekłe i trwa całe życie, a leczenie usuwa jedynie widoczne zmiany, nie eliminując wirusa. Wskaźniki nawrotów po leczeniu wahają się od 25% do 67%, a po chirurgicznym usunięciu wskaźniki wyleczenia wynoszą 89-93%, z nawrotami w 19-29% przypadków po 12 miesiącach. Spontaniczne ustąpienie brodawek obserwuje się u około 33% pacjentów, zwykle w ciągu 2 lat, jednak wirus może pozostać latentny i powodować nawroty. Czynniki ryzyka nawrotu obejmują: dodatni status HPV u partnerów seksualnych (OR=4,848), liczbę brodawek (OR=1,212), współistniejące choroby układu moczowo-płciowego (OR=3,179) oraz nieprawidłowe stosowanie prezerwatyw (OR=0,166 – prawidłowe stosowanie zmniejsza ryzyko). Model predykcyjny nawrotu brodawek (AUC=0,867; 95% CI 0,812-0,923) wykorzystuje te czynniki do oceny ryzyka nawrotu (F ≥ 0 wskazuje na ryzyko nawrotu). Pacjenci z obniżoną odpornością mają zwiększone ryzyko opornych zmian, częstszych nawrotów oraz transformacji złośliwej, co wymaga intensywniejszego i skojarzonego leczenia, w tym wczesnego zastosowania izotretynoiny i metod chirurgicznych.
brodawka płciowa, condyloma acuminatum, czynnik ryzyka nawrotu, HPV, HPV 6 i 11, izotretynoina, metoda chirurgiczna, nowotwór złośliwy, obniżona odporność, rak płaskonabłonkowy, samoistne ustąpienie, terapia skojarzona, transformacja złośliwa, upośledzenie odporności, usunięcie chirurgiczne, wartość predykcyjna, wirus brodawczaka ludzkiego, współzakażenie, zaburzenie rytmu dobowego, zmiana przedrakowa - Leksykon chorób i schorzeń
Rak pochwy – Etiologia i przyczyny
Rak pochwy, stanowiący około 1-2% nowotworów złośliwych narządów płciowych żeńskich, najczęściej diagnozowany jest u kobiet w wieku 67-69 lat. Dominującym typem histologicznym jest rak płaskonabłonkowy (85-90%), silnie powiązany z przewlekłą infekcją HPV, zwłaszcza typami 16 i 18, które indukują kancerogenezę poprzez onkoproteiny E6 i E7 zakłócające funkcje p53 i białka retinoblastoma. Inne istotne czynniki ryzyka to wcześniejszy rak szyjki macicy lub CIN 3, palenie tytoniu (podwajające ryzyko), immunosupresja oraz ekspozycja prenatalna na dietylostilbestrol (DES), która predysponuje do rzadkiego gruczolakoraka jasnokomórkowego. Śródnabłonkowa neoplazja pochwy (VAIN) jest stanem przedrakowym, szczególnie u kobiet po histerektomii lub z historią zmian szyjki macicy. Czerniak i mięsak pochwy są rzadkimi typami o odmiennych etiologiach, a większość nowotworów pochwy to guzy wtórne, najczęściej przerzuty z raka szyjki macicy.
białko retinoblastoma, dietylostilbestrol, gruczolakorak, gruczolakorak jasnokomórkowy, histerektomia, kancerogeneza, melanocyty, niestabilność genomowa, nowotwór złośliwy, pessarium pochwowe, radioterapia miednicy, rak płaskonabłonkowy, rak płaskonabłonkowy pochwy, rak pochwy, rak szyjki macicy, śródnabłonkowa neoplazja pochwy, śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy, tkanka mezenchymalna, toczeń, transformacja nowotworowa, typy HPV wysokiego ryzyka, wypadanie narządów miednicy, zakażenie HPV, zmiany dysplastyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak sromu – Diagnostyka i diagnoza
Rak sromu stanowi około 5% wszystkich nowotworów ginekologicznych, z roczną zachorowalnością w USA na poziomie 6300-7480 przypadków i około 1770 zgonów. Najczęściej diagnozowany jest u kobiet po menopauzie, a dominującym typem histologicznym jest rak płaskonabłonkowy (75-90%). Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu i badania fizykalnego, w tym oceny sromu, pochwy, szyjki macicy oraz węzłów chłonnych pachwinowych. Kluczowe badania to kolposkopia/wulwoskopia z zastosowaniem kwasu octowego lub płynu Lugola oraz biopsja (wycinkowa, skalpelem lub wycięciowa) z miejscowym znieczuleniem, umożliwiająca potwierdzenie obecności komórek nowotworowych. Po potwierdzeniu diagnozy wykonuje się badania obrazowe (RTG klatki piersiowej, CT, MRI, PET) oraz endoskopowe (cystoskopia, proktoskopia) w celu oceny zaawansowania i ewentualnego rozprzestrzenienia się nowotworu.
badanie histopatologiczne, biopsja, biopsja cienkoigłowa, biopsja węzła wartowniczego, biopsja wycięciowa, biopsja wycinkowa, cystoskopia, ginekolog onkolog, kolposkopia, pozytonowa tomografia emisyjna, proktoskopia, przerzuty do węzłów chłonnych, rak płaskonabłonkowy, rak sromu, rezonans magnetyczny, roztwór octu, rtg klatki piersiowej, środek miejscowo znieczulający, system FIGO, system TNM, tomografia komputerowa, węzły chłonne pachwinowe, wulwoskopia, zespół multidyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Rak podjęzykowy – Zapobieganie i profilaktyka
Rak podjęzykowy, będący podtypem raka dna jamy ustnej, jest silnie powiązany z modyfikowalnymi czynnikami ryzyka, przede wszystkim z używaniem tytoniu i nadmiernym spożyciem alkoholu, które odpowiadają za ponad 80% przypadków. Zaprzestanie palenia papierosów zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworu jamy ustnej o 50% w ciągu 5-9 lat, a ograniczenie spożycia alkoholu do maksymalnie jednego drinka dziennie u kobiet i dwóch u mężczyzn jest kluczowe w profilaktyce. Wczesne wykrycie raka podjęzykowego, możliwe dzięki regularnym badaniom przesiewowym u stomatologa (zalecane co roku po 40. roku życia, częściej u osób z grup wysokiego ryzyka), znacząco poprawia rokowanie, zwiększając wskaźnik przeżywalności nawet do 90%. Diagnostyka obejmuje wizualną i palpacyjną ocenę jamy ustnej oraz zaawansowane techniki obrazowania wewnątrzustnego.
badanie palpacyjne, biopsja, czynnik ryzyka, dym tytoniowy, komórka nowotworowa, nowotwór głowy i szyi, palacz tytoniu, płyn do płukania jamy ustnej, promieniowanie ultrafioletowe, rak dna jamy ustnej, rak płaskonabłonkowy, rak podjęzykowy, rak wargi, stomatolog, szczepienie przeciwko HPV, technika diagnostyczna, tytoń bezdymny, wirus brodawczaka ludzkiego, wskaźnik przeżywalności, zmiana przedrakowa - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiel naskórkowa – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Torbiele naskórkowe to zmiany łagodne o powolnym wzroście i doskonałej prognozie, zwłaszcza po całkowitym chirurgicznym usunięciu wraz z nienaruszoną torebką cysty. Kluczowym elementem leczenia jest całkowite wycięcie torbieli, co znacząco redukuje ryzyko nawrotów, które najczęściej wynikają z niecałkowitego usunięcia zmiany. Choć transformacja nowotworowa jest rzadka, najczęściej obserwuje się rozwój raka płaskonabłonkowego (SCC) w około 70% przypadków złośliwej przemiany, a także raka podstawnokomórkowego (BCC). W przypadku torbieli śródczaszkowych, które stanowią mniej niż 1% guzów wewnątrzczaszkowych, ryzyko powikłań pooperacyjnych sięga 38,9%, a czynniki prognostyczne nawrotu obejmują pooperacyjne wodogłowie oraz wiek poniżej 40 lat.
chirurgiczne usunięcie torbieli, drenaż torbieli, guz wewnątrzczaszkowy, leczenie systemowe, nawrót guza, nawrót torbieli, powikłanie pooperacyjne, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy, resekcja guza, torbiel naskórkowa, torebka torbieli, transformacja nowotworowa, transformacja złośliwa, wskaźnik nawrotu - Leksykon chorób i schorzeń
Rak moczowodu – Zapobieganie i profilaktyka
Rak moczowodu jest złośliwym nowotworem rozwijającym się w nabłonku wyściełającym moczowody, zlokalizowanymi pomiędzy nerkami a pęcherzem moczowym. Główne czynniki ryzyka obejmują palenie tytoniu, ekspozycję na trichloroetylen i związki aromatyczne, długotrwałe stosowanie fenacetyny (>3 tabletki dziennie przez kilka lat) oraz ziół zawierających kwasy arystolochowe, wcześniejsze leczenie onkologiczne (radioterapia okolicy brzucha/miednicy, chemioterapia), nawracające infekcje układu moczowego, balkańską nefropatię endemiczną, zespół Lyncha typu B oraz historię raka pęcherza moczowego. Wczesne wykrycie, zwłaszcza u pacjentów z grup ryzyka, wymaga regularnych badań kontrolnych, w tym cystoskopii, badań ultrasonograficznych, analizy moczu i krwi oraz konsultacji urologicznych. W przypadku radykalnej nefroureterektomii, wczesne podwiązanie moczowodu zmniejsza ryzyko nawrotu nowotworu w pęcherzu moczowym, szczególnie u chorych z rakiem miedniczki nerkowej.
antyoksydant, badanie per rectum, chemioterapia, cystoskopia, fenacetyna, infekcja układu moczowego, kamień nerkowy, komórka nowotworowa, kwas arystolochowy, leczenie przeciwnowotworowe, lek przeciwbólowy, miedniczka nerkowa, moczowód, nawracająca infekcja, nowotwór złośliwy, palenie tytoniu, pęcherz moczowy, radioterapia, radykalna nefroureterektomia, rak płaskonabłonkowy, trichloroetylen, układ moczowy, uszkodzenie nerek, zakażenie przenoszone drogą płciową, zespół Lyncha - Leksykon chorób i schorzeń
Atelektaza – Etiologia i przyczyny
Atelektaza to patologiczne zapadnięcie się części lub całego płuca, prowadzące do zaburzeń wymiany gazowej, wynikające z trzech głównych mechanizmów: zwiększonego ciśnienia opłucnowego, obniżonego ciśnienia pęcherzykowego oraz dysfunkcji surfaktantu. Wyróżnia się atelektazę obturacyjną, spowodowaną niedrożnością dróg oddechowych przez czopy śluzowe, ciała obce, krew, ropę, nowotwory oskrzeli czy ucisk zewnętrzny (np. powiększone węzły chłonne, tętniak aorty), oraz atelektazę nieobturacyjną, obejmującą podtypy takie jak kompresyjna (np. wysięk opłucnowy, odma opłucnowa, guzy śródmiąższowe), adhezyjna (zaburzenia surfaktantu w ARDS, chorobie błon szklistych, mocznicy) i bliznowaciejąca (idiopatyczne włóknienie płuc, gruźlica, zakażenia grzybicze). Specyficzne formy to m.in. atelektaza zastępcza, relaksacyjna, okrągła oraz zespół środkowego płata (Brocka).
astma, atelektaza, atelektaza kompresyjna, atelektaza obturacyjna, atelektaza pooperacyjna, azbestoza, bakteryjne zapalenie płuc, bezdech senny, choroba błon szklistych, COVID-19, dyskineza rzęsek, gruźlica płuc, hipoksemia, idiopatyczne włóknienie płuc, intubacja dotchawicza, kardiomegalia, martwicze zapalenie płuc, mukowiscydoza, odma opłucnowa, pęcherzyk płucny, rak oskrzelikowo-pęcherzykowy, rak płaskonabłonkowy, rozedma płuc, surfaktant płucny, tętniak aorty, tracheobronchomalacja, wentylacja mechaniczna, węzeł chłonny, wodobrzusze, wymiana gazowa, wysięk opłucnowy, zakażenie grzybicze, zapadnięcie płuca, zatorowość płucna, zespół ostrej niewydolności oddechowej, zwłóknienie popromienne - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Dasatinib Krka 100 mg
Dasatinib Krka, dostępny w formie tabletek powlekanych o dawkach od 20 mg do 140 mg, jest silnym inhibitorem kinazy BCR-ABL oraz kinaz rodziny SRC, wykazującym aktywność już w stężeniach subnanomolarnych (0,6-0,8 nM). Lek ten hamuje zarówno aktywną, jak i nieaktywną formę BCR-ABL, a także inne kinazy onkogenne, co umożliwia przełamywanie oporności na imatynib u pacjentów z przewlekłą białaczką szpikową (CML) i Ph+ ALL. Badania kliniczne fazy I i II potwierdziły skuteczność i trwałość odpowiedzi hematologicznej i cytogenetycznej u pacjentów opornych lub nietolerujących imatynibu, stosując początkową dawkę 70 mg dwa razy na dobę z możliwością modyfikacji. Profil farmakokinetyczny i mechanizm działania dazatynibu są ściśle powiązane z jego efektywnością terapeutyczną w leczeniu nowotworów hematologicznych.
agregacja płytek krwi, brodawczak, c-KIT, dazatynib, domena kinazy BCR-ABL, działanie fototoksyczne, efekt klastogenny, faza akceleracji, faza przewlekła, gruczolak prostaty, immunosupresja, inhibitor kinazy proteinowej, inhibitor kinazy tyrozynowej, inhibitor subnanomolarny, kanał potasowy hERG, kinaza BCR-ABL, kinaza onkogenna, kinaza receptora efryny, kinaza SRC, linia komórek białaczkowych, nowotwór hematologiczny, odpowiedź cytogenetyczna, odpowiedź hematologiczna, odstęp QT, oporność na imatynib, ośrodkowy układ nerwowy, parametr czerwonokrwinkowy, Ph+ ALL, profil toksyczności, przełom blastyczny, przewlekła białaczka szpikowa, rak płaskonabłonkowy, receptor PDGFβ, śródmiąższowa mineralizacja nerek, stężenie subnanomolarne, szpik kostny, test Amesa, test mikrojądrowy, układ krwiotwórczy, układ limfatyczny, włókno Purkinjego - Leksykon chorób i schorzeń
Liszaj płaski jamy ustnej – Leczenie
Liszaj płaski jamy ustnej (OLP) to przewlekła, immunologiczna choroba zapalna błony śluzowej jamy ustnej, charakteryzująca się różnorodnymi postaciami klinicznymi, w tym siateczkową, nadżerkową i wrzodziejącą. Leczenie jest głównie objawowe i obejmuje miejscowe kortykosteroidy (np. propionian klobetazolu 0,05%, acetonid triamcynolonu 0,1%) jako terapię pierwszego rzutu, skuteczne u około 75% pacjentów. W przypadkach opornych stosuje się inhibitory kalcyneuryny (takrolimus 0,1%, pimekrolimus 1%), iniekcje dozmianowe kortykosteroidów (acetonid triamcynolonu 10-20 mg/ml), a także leki immunosupresyjne (hydroksychlorochina, metotreksat, azatiopryna, mykofenolan mofetylu) i systemowe retinoidy (acytretyna, izotretynoina, alitretynoina). W terapii ciężkich i opornych przypadków coraz częściej wykorzystuje się leki biologiczne (inhibitory TNF-alfa, IL-17, IL-12/23) oraz inhibitory kinazy Janusowej (baricitinib, upadacitinib), które wykazują obiecujące wyniki kliniczne. Niefarmakologiczne metody, takie jak laseroterapia niskiej mocy (LLLT, długość fali 810-904 nm) i terapia fotodynamiczna (PDT), stanowią skuteczne i bezpieczne uzupełnienie leczenia.
acytretyna, adalimumab, alitretynoina, azatiopryna, cyklosporyna, fotobiomodulacja, fotochemioterapia PUVA, fototerapia, hydroksychlorochina, inhibitor IL-17, inhibitor JAK, inhibitor kalcyneuryny, inhibitor TNF-alfa, izotretynoina, klobetazol, kortykosteroid miejscowy, kortykosteroid systemowy, laser diodowy, lek biologiczny, liszaj płaski jamy ustnej, liszaj płaski nadżerkowy, metotreksat, metyloprednizolon, mykofenolan mofetylu, pimekrolimus, podłoże immunologiczne, prednizon, promieniowanie UVB, rak płaskonabłonkowy, retinoid miejscowy, retinoid systemowy, takrolimus, terapia fotodynamiczna, transformacja nowotworowa, triamcynolon - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba bowena – Objawy
Choroba Bowena, będąca rakiem kolczystokomórkowym in situ, ogranicza się do naskórka i charakteryzuje się powolnym wzrostem zmian skórnych, które mogą utrzymywać się od 2 do 40 lat. Typowo manifestuje się jako dobrze odgraniczony, czerwony, łuszczący się plakat o średnicy od kilku milimetrów do kilku centymetrów, najczęściej lokalizowany na obszarach eksponowanych na promieniowanie UV, takich jak twarz, szyja, kończyny dolne czy okolice narządów płciowych (erytroplazja Queyrata). Choroba dotyczy głównie osób powyżej 60. roku życia, z przewagą kobiet (około 75%) i osób o jasnej karnacji. Ryzyko progresji do inwazyjnego raka kolczystokomórkowego wynosi 3-5%, a w okolicach narządów płciowych wzrasta do około 10%, szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością, po przeszczepach narządów lub z przewlekłymi schorzeniami hematologicznymi.
badanie dermatologiczne, białaczka, blizna, choroba Bowena, czerniak, erytroplazja Queyrata, inwazyjny rak kolczystokomórkowy, kontrola dermatologiczna, nadżerka, nawrót, obniżona odporność, owrzodzenie, powolny wzrost, promieniowanie słoneczne, przerzut, przeszczep narządu, rak kolczystokomórkowy, rak płaskonabłonkowy, rak płaskonabłonkowy in situ, rak podstawnokomórkowy, stan przedrakowy, świąd, transformacja nowotworowa, zakażenie wtórne, zmiana skórna - Leksykon chorób i schorzeń
Rak prącia – Objawy
Rak prącia, najczęściej będący rakiem płaskonabłonkowym, manifestuje się początkowo zmianami skórnymi na żołędzi (48%), napletku (21%) lub trzonie prącia. Wczesne objawy obejmują zgrubienia, zmiany koloru skóry, guzki, owrzodzenia niegojące się powyżej 4 tygodni, czerwone wysypki, pokryte strupkami guzki oraz nieprzyjemnie pachnącą wydzielinę lub krwawienie spod napletka. Zmiany te są zwykle bezbolesne, co często opóźnia diagnozę nawet o ponad rok u 15-50% pacjentów. W miarę progresji pojawiają się obrzęk żołędzi, stulejka, nasilone owrzodzenia, ból prącia, dysuria oraz powiększenie węzłów chłonnych pachwinowych, co wskazuje na przerzuty. Rak prącia szerzy się najpierw do regionalnych węzłów chłonnych pachwinowych, a następnie do miednicy i odległych narządów, co wiąże się z powikłaniami takimi jak martwica skóry i infekcje. Klasyfikacja TNM obejmuje stadia od 0 (carcinoma in situ) do IV, z różnym stopniem naciekania tkanek i zajęcia węzłów chłonnych.
carcinoma in situ, cewka moczowa, choroba Bowena, czerniak, dysuria, erytroplazja Queyrata, leukoplakia, martwica skóry, mięsak, naczynie krwionośne, naczynie limfatyczne, napletek, nowotwór złośliwy, owrzodzenie, przerzut, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy, rak prącia, stan przedrakowy, stulejka, węzły chłonne miednicy, węzły chłonne pachwinowe, żołądź prącia - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dasatinib Sandoz 50 mg
Dazatynib przeszedł szeroką ocenę toksykologiczną w badaniach przedklinicznych na różnych gatunkach zwierząt, w tym na myszach, szczurach, małpach i królikach. Główne działania toksyczne dotyczyły przewodu pokarmowego (jelito jako narząd docelowy), układu krwiotwórczego (zmniejszenie parametrów czerwonokrwinkowych i zmiany w szpiku kostnym) oraz układu limfatycznego (redukcja liczby limfocytów i masy narządów limfoidalnych), przy czym wszystkie te zmiany były odwracalne po przerwaniu leczenia. U małp obserwowano śródmiąższową mineralizację nerek po podawaniu leku do 9 miesięcy. Dazatynib hamował agregację płytek in vitro i wydłużał czas krwawienia in vivo u szczurów, jednak bez wywoływania samoistnych krwotoków. Badania kardiologiczne wykazały brak wydłużenia odstępu QT oraz innych niekorzystnych zmian w zapisie EKG u małp, co wskazuje na korzystny profil bezpieczeństwa kardiologicznego. Testy genotoksyczności potwierdziły brak mutagenności in vitro (test Amesa) i genotoksyczności in vivo (test mikrojądrowy), choć wykazano działanie klastogenne in vitro na komórkach jajnika chomika chińskiego.
aberracja chromosomowa, agregacja płytek krwi, brodawczak, czas krwawienia, dazatynib, działanie fototoksyczne, działanie genotoksyczne, działanie klastogenne, działanie mutagenne, grasica, gruczolak prostaty, hemostaza, immunosupresja, kanał potasowy hERG, mineralizacja nerek, model in vitro, model in vivo, obumieranie płodu, odstęp QT, organogeneza, parametr czerwonokrwinkowy, potencjał rakotwórczy, przewód pokarmowy, rak płaskonabłonkowy, repolaryzacja komór, rozwój embrionalno-płodowy, śledziona, szpik kostny, test Amesa, test mikrojądrowy, toksyczność narządowa, układ krwiotwórczy, układ limfatyczny, węzeł chłonny, włókno Purkinjego, zapis EKG - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dasatinib SUN 20 mg
Profil bezpieczeństwa dazatynibu został oceniony w badaniach nieklinicznych na różnych gatunkach zwierząt (myszy, szczury, małpy, króliki), które wykazały toksyczność głównie w układzie pokarmowym, krwiotwórczym i limfatycznym. W szczurach i małpach dawkę ograniczała toksyczność jelitowa, odwracalna po zakończeniu leczenia. Obserwowano zmiany w parametrach erytrocytów i szpiku kostnym oraz zmniejszenie liczby limfocytów i masy narządów limfatycznych, również odwracalne. U małp po 9 miesiącach leczenia stwierdzono śródmiąższową mineralizację nerek. Dazatynib wpływał na hemostazę – hamował agregację płytek i wydłużał czas krwawienia u szczurów, jednak bez samoistnych krwotoków. Pomimo potencjalnego wpływu na kanał potasowy hERG i włókna Purkinjego, badania in vivo nie wykazały wydłużenia odstępu QT.
agregacja płytek krwi, czas krwawienia, dysfagia, działanie immunosupresyjne, efekt klastogenny, gruczolak prostaty, hematopoeza, hemostaza, kanał potasowy hERG, mineralizacja śródmiąższowa nerek, narząd docelowy, odstęp QT, potencjał fototoksyczny, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, przewodnictwo sercowe, rak płaskonabłonkowy, repolaryzacja komór serca, szpik kostny, test mikrojądrowy, toksyczność matczyna, toksyczność narządowa, układ limfatyczny, układ pokarmowy, węzeł chłonny, włókna Purkinjego - Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak skóry – Epidemiologia
Czerniak skóry stanowi około 1,7% wszystkich nowotworów na świecie i jest piątym najczęściej diagnozowanym nowotworem w USA, gdzie w 2025 roku przewiduje się 104 960 nowych przypadków i 8 430 zgonów. Zachorowalność rośnie szczególnie w krajach rozwiniętych o jasnej karnacji, z najwyższymi wskaźnikami w Australii (do 56/100 000 u mężczyzn) i Nowej Zelandii. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na promieniowanie UV, jasną karnację, immunosupresję, wywiad rodzinny oraz liczne znamiona. W USA 5-letni wskaźnik przeżycia wynosi 94%, ale w stadium IV spada do około 30%. Wzrost zachorowalności jest częściowo związany z lepszą diagnostyką i zgłaszalnością, a śmiertelność w wielu krajach rozwiniętych stabilizuje się lub spada, m.in. dzięki nowym terapiom molekularnym i immunoterapii.
badanie asocjacyjne całego genomu, badanie przesiewowe, choroba wrodzona, cyfrowa dermoskopia, czerniak skóry, diagnostyka medyczna, ekspozycja na słońce, ekspozycja na światło słoneczne, fotografia całego ciała, immunosupresja, jasna karnacja, keratynocyt, krem przeciwsłoneczny, nieczerniakowy nowotwór skóry, nowotwór skóry, oparzenie słoneczne, otyłość, promieniowanie ultrafioletowe, przerzut do węzłów chłonnych, rak płaskonabłonkowy, rak z komórek Merkla, sekwencjonowanie całego genomu, ultrasonografia, zmiana skórna, znamię skórne - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiel naskórkowa – Patofizjologia i mechanizm
Torbiel naskórkowa (epidermoid cyst) to łagodna zmiana skórna wywodząca się z nabłonka wielowarstwowego płaskiego, najczęściej z lejkowej części mieszka włosowego, charakteryzująca się nagromadzeniem keratyny w warstwie podnaskórkowej lub skórze właściwej. Klinicznie manifestuje się jako dobrze odgraniczony guzek podskórny o średnicy od kilku milimetrów do 5 cm, z punktem centralnym, lokalizujący się najczęściej na twarzy, szyi, tułowiu i plecach. Patogeneza jest wieloczynnikowa i obejmuje mechanizmy takie jak zaczopowanie ujścia mieszka włosowego, urazowa implantacja nabłonka w skórze właściwej, zakażenie HPV (szczególnie typ 57) oraz ekspozycja na promieniowanie UV. W badaniach histopatologicznych torbiel wykazuje wyściółkę z nabłonka wielowarstwowego płaskiego z warstwą ziarnistą, wypełnioną warstwowo ułożoną keratyną, a w obrazowaniu MRI często obserwuje się obwodową strukturę wyściełającą o niskiej intensywności sygnału w obrazach T2-zależnych (w 76% przypadków). Transformacja złośliwa jest rzadka (ok. 1%), a przewlekły stan zapalny i urazy mogą predysponować do rozwoju raka płaskonabłonkowego.
badanie obrazowe, cewa nerwowa, cytokeratyna, enzym hydrolityczny, hialuronidaza, HPV, inhibitor BRAF, kolagenaza, lejek mieszka włosowego, nabłonek wielowarstwowy płaski, nabłoniak znamionowy podstawnokomórkowy, nacięcie i drenaż, polipowatość gruczolakowata, prezentacja antygenów, przeciwciało monoklonalne, rak płaskonabłonkowy, szlak PI3K/AKT/mTOR, torbiel łojowa, torbiel naskórkowa, torbiel wewnątrzczaszkowa, trądzik pospolity, transformacja złośliwa, uszkodzenie słoneczne, wirus brodawczaka ludzkiego, wycięcie chirurgiczne, zaczopowanie mieszka włosowego, zespół Favre-Racouchot, zespół Gardnera, zespół Gorlina - Leksykon chorób i schorzeń
Rak odbytu – Zapobieganie i profilaktyka
Rak odbytu, najczęściej w postaci raka płaskonabłonkowego (około 85% przypadków), charakteryzuje się częstością występowania 1-2/100 000 osobolat w populacji ogólnej, jednak u mężczyzn HIV-pozytywnych uprawiających seks z mężczyznami (MSM) ryzyko wzrasta do 77,8/100 000 osobolat. Głównym czynnikiem etiologicznym jest zakażenie wirusem HPV, wykrywane w ponad 90% przypadków, zwłaszcza podtyp HPV 16. Inne czynniki ryzyka to zakażenie HIV/AIDS, immunosupresja, historia raka szyjki macicy, pochwy lub sromu, receptywny stosunek analny, duża liczba partnerów seksualnych oraz palenie tytoniu. Profilaktyka obejmuje szczepienia przeciwko HPV (Gardasil 9 w USA, Gardasil, Gardasil 9 i Cervarix w Kanadzie), które są najbardziej skuteczne przed ekspozycją na wirusa, oraz badania przesiewowe z wykorzystaniem anoskopii, szczególnie u osób z grup wysokiego ryzyka. Szczepionka 9-walentna chroni przed HPV typów 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58 i jest zalecana dla osób w wieku 9-45 lat, w tym dla MSM, osób transpłciowych, pracowników seksualnych i osób z HIV.
5-fluorouracyl, anoskopia wysokiej rozdzielczości, badanie odbytnicy, biopsja celowana, choroba przenoszona drogą płciową, cidofowir, dysplazja szyjki macicy, HIV/AIDS, imikwimod, kwas trichlorooctowy, neoplazja śródnabłonkowa odbytu, obniżona odporność, rak płaskonabłonkowy, rak szyjki macicy, stosunek analny, szczepionka 9-walentna, terapia antyretrowirusowa, terapia miejscowa, wirus brodawczaka ludzkiego, zmiana przednowotworowa - Leksykon substancji czynnych
Imikwimod – Właściwości farmakodynamiczne
Imikwimod, będący chemioterapeutykiem do stosowania miejscowego (kod ATC: D06BB10), jest stosowany w formie kremu 5% (50 mg/g) w leczeniu rogowacenia słonecznego. Jego mechanizm działania opiera się na modulacji odpowiedzi immunologicznej poprzez indukcję interferonu alfa i innych cytokin, bez bezpośredniej aktywności przeciwwirusowej. W badaniach klinicznych, stosowanie imikwimodu 3 razy w tygodniu w 1-2 cyklach 4-tygodniowych wykazało całkowity odsetek wyleczenia na poziomie 46,1% (CI 39,0%-53,1%) u pacjentów z powierzchniami zmian około 25 cm². Po 12 miesiącach obserwacji częstość nawrotów wynosiła 27% (35/128 pacjentów), a nawroty pojedynczych zmian 5,6% (41/737), co było korzystniejsze w porównaniu do placebo. W badaniach porównawczych z diklofenakiem, imikwimod wykazał istotną przewagę w zapobieganiu progresji do raka płaskonabłonkowego (5,4% vs 11,0%, różnica -5,6%, 95% CI: -10,7% do -0,7%) oraz wyższy odsetek całkowitego ustąpienia objawów klinicznych po 20 tygodniach (52,1% vs 35,4%, różnica 16,6%, 95% CI: 7,7%-25,1%).
badanie randomizowane, brodawki narządów płciowych, cytokina, diklofenak miejscowy, hiperkeratoza, Imikeraderm, imikwimod, interferon alfa, inwazyjny rak płaskonabłonkowy, mięczak zakaźny, modulator odpowiedzi immunologicznej, podwójnie ślepa próba, progresja histologiczna, rak płaskonabłonkowy, rak przedinwazyjny, rogowacenie słoneczne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Jodek potasu G.L. Pharma 65 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa jodku potasu wykazały istotne efekty biologiczne na modelach zwierzęcych, które mogą mieć implikacje kliniczne. W badaniach na szczurach pojedyncza wysoka dawka jodku potasu wykazała działanie teratogenne, powodując wady rozwojowe płodów. Długotrwałe podawanie dużych dawek jodu skutkowało zahamowaniem porodu, brakiem laktacji oraz zmniejszoną aktywnością macierzyńską. Warto podkreślić, że badania na świniach nie potwierdziły działania teratogennego, co sugeruje międzygatunkowe różnice w podatności na toksyczność jodku potasu.
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak pochwy – Epidemiologia
Rak pochwy jest rzadkim nowotworem złośliwym żeńskiego układu rozrodczego, stanowiącym 1-2% wszystkich nowotworów ginekologicznych, z zachorowalnością wynoszącą 0,4-0,6/100 000 kobiet. Mediana wieku diagnozy to 67-69 lat, a około 50% pacjentek ma powyżej 70 lat. Najczęstszym typem histologicznym jest rak płaskonabłonkowy (80-90%). Główne czynniki ryzyka to zakażenie HPV (około 75% przypadków, szczególnie HPV16 i HPV18), starszy wiek, historia neoplazji szyjki macicy (CIN 3), palenie tytoniu oraz immunosupresja (np. zakażenie HIV). Wskaźniki 5-letniego przeżycia wg SEER wynoszą 76,8% dla raka ograniczonego do pochwy, 58,5% przy zajęciu węzłów chłonnych i 21,5% przy przerzutach odległych. Zachorowalność na raka pochwy wykazuje tendencję spadkową, co przypisuje się populacyjnemu stosowaniu badań cytologicznych i szczepień przeciw HPV.
badanie cytologiczne, badanie przesiewowe, CIN, cytologia, czerniak pochwy, dietylostilbestrol, gruczolakorak, gruczolakorak jasnokomórkowy, HPV, inwazyjny rak sromu, inwazyjny rak szyjki macicy, MRI, neoplazja śródnabłonkowa pochwy, neoplazja śródnabłonkowa szyjki macicy, Pap test, PET-CT, radioterapia, radioterapia miednicy, rak płaskonabłonkowy, rak pochwy, SCC, stadium choroby, stadium TNM, standaryzowany według wieku współczynnik zachorowalności, układ rozrodczy, ultrasonografia, VAIN, wirus brodawczaka ludzkiego, współczynnik zachorowalności, zakażenie HIV - Leksykon chorób i schorzeń
Rak prącia – Epidemiologia
Rak prącia jest rzadkim nowotworem złośliwym, stanowiącym około 0,8 przypadków na 100 000 mężczyzn rocznie globalnie, z dominującą postacią raka płaskonabłonkowego (>95%). Występowanie wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne, z wyższą zachorowalnością w krajach rozwijających się (np. Brazylia 2,8-6,8/100 000, Indie 0,7-3,0/100 000) w porównaniu do krajów uprzemysłowionych (Europa 0,94/100 000, USA 0,5/100 000). Szczyt zachorowań przypada na 6. i 7. dekadę życia, choć 22% pacjentów to osoby poniżej 40 lat. Kluczowymi czynnikami ryzyka są zakażenie HPV (obecne w 40-50% przypadków, głównie HPV-16), stulejka (OR 4,9-7,2), palenie tytoniu (2,4-krotnie zwiększone ryzyko), przewlekłe stany zapalne (np. liszaj twardzinowy) oraz niski status społeczno-ekonomiczny. Obrzezanie noworodkowe wykazuje silny efekt ochronny (OR 0,33). Wzrost zachorowalności obserwuje się w niektórych krajach europejskich i USA, a prognozy GLOBOCAN przewidują wzrost o ponad 56% do 2040 roku.
ablacja laserowa, badanie fizykalne, glansektomia, immunosupresja, inhibitor punktów kontrolnych układu odpornościowego, inwazja naczyń limfatycznych, inwazja okołonerwowa, leczenie PUVA, liszaj twardzinowy, nowotwór złośliwy, obrzęk limfatyczny, obrzezanie noworodkowe, penektomia, przerzut do węzłów chłonnych, radioterapia, rak in situ, rak płaskonabłonkowy, rak prącia, stan zapalny, stopień zróżnicowania guza, stulejka, wirus brodawczaka ludzkiego, wskaźnik zachorowalności, współczynnik zachorowalności, zakażenie HPV, zapalenie żołędzi - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Daruph 40 mg
Przedkliniczny profil bezpieczeństwa dazatynibu został oceniony w badaniach in vitro i in vivo na myszach, szczurach, małpach oraz królikach. Główne układy narządowe dotknięte toksycznością to układ pokarmowy, krwiotwórczy i limfatyczny, z odwracalnymi zmianami po zakończeniu leczenia. W badaniach na szczurach i małpach jelito było głównym narządem docelowym toksyczności, a w układzie krwiotwórczym obserwowano zmiany w parametrach erytrocytów i szpiku kostnym. Dazatynib wykazywał działanie immunosupresyjne, zmniejszając liczbę limfocytów i masę narządów limfatycznych. Długoterminowo u małp stwierdzono śródmiąższową mineralizację nerek. Lek hamował agregację płytek i wydłużał czas krwawienia u szczurów, jednak bez samoistnych krwotoków. Pomimo potencjalnego wydłużania odstępu QT in vitro, badania in vivo na małpach nie wykazały zaburzeń elektrokardiograficznych. Wyniki testów genotoksyczności były niejednoznaczne – brak mutagenności w teście Amesa i mikrojądrowym, ale obecność efektu klastogennego in vitro w komórkach CHO.
agregacja płytek krwi, badanie niekliniczne, brodawczak macicy, czas krwawienia, dysfagia, działanie niepożądane, efekt klastogenny, gruczolak prostaty, in vitro, in vivo, kanał potasowy hERG, krwinka czerwona, mineralizacja śródmiąższowa nerek, odstęp QT, organogeneza, potencjał fototoksyczny, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, profil toksykologiczny, rak płaskonabłonkowy, rozwój embrionalno-płodowy, szpik kostny, test Amesa, test mikrojądrowy, toksyczność narządowa, układ krwiotwórczy, układ limfatyczny, układ pokarmowy, włókna Purkinjego - Leksykon chorób i schorzeń
Rak pochwy – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rak pochwy jest rzadkim nowotworem, którego rokowanie w dużej mierze zależy od stadium choroby w momencie diagnozy, z 5-letnim względnym wskaźnikiem przeżycia wynoszącym 96% dla stadium 0, 64-84% dla stadium I, 53-58% dla stadium II, 36% dla stadium III oraz 18-36% dla stadium IV. Inne istotne czynniki prognostyczne obejmują rozmiar guza (<4 cm korzystniejsze), typ histologiczny (rak płaskonabłonkowy lepszy niż czerniak czy gruczolakorak), stopień zróżnicowania, zajęcie węzłów chłonnych, lokalizację guza, wiek pacjentki, obecność objawów, ogólny stan zdrowia, obecność DNA HPV wysokiego ryzyka oraz zastosowanie brachyterapii. Statystyki przeżywalności, takie jak ogólny 5-letni względny wskaźnik przeżycia około 51-58% oraz 5-letnie wskaźniki przeżycia zależne od przyczyny (CSS) – 76,4% dla stadium I, 61,9% dla II, 53,3% dla III i 22,5% dla IV – należy interpretować ostrożnie, uwzględniając indywidualne cechy pacjentki i odpowiedź na leczenie.
brachyterapia, chemioradioterapia, czerniak pochwy, nawrót raka, nowotwór pochwy, objętość guza, przerzuty do węzłów chłonnych, przeżycie całkowite, przeżycie wolne od choroby, radioterapia wiązką zewnętrzną, rak płaskonabłonkowy, rak płaskonabłonkowy pochwy, rak pochwy, stadium choroby, stopień złośliwości, stopień zróżnicowania guza, typ histologiczny, współczynnik ryzyka, względne przeżycie, względny wskaźnik przeżycia, zajęcie węzłów chłonnych - Leksykon chorób i schorzeń
Płaskonabłonkowy rak skóry – Diagnostyka i diagnoza
Płaskonabłonkowy rak skóry (SCC) jest drugim najczęstszym nowotworem złośliwym skóry, z roczną zachorowalnością około 1,8 miliona przypadków w USA i wzrostem częstości o 200% w ciągu ostatnich 30 lat. Diagnostyka SCC opiera się na szczegółowym badaniu fizykalnym, wywiadzie uwzględniającym ekspozycję na promieniowanie UV, historię nowotworów skóry oraz stan immunosupresji. Charakterystyczne zmiany kliniczne obejmują szorstkie, łuszczące się czerwone plamy, uniesione guzki, niegojące się owrzodzenia oraz zmiany brodawkowate. W diagnostyce nieinwazyjnej stosuje się dermatoskopię (cechy: skupione kropkowane wzorce naczyniowe, hiperkeratoza), reflektancyjną mikroskopię konfokalną (RCM) oraz trójwymiarowe skanowanie całego ciała. Biopsja skóry pozostaje złotym standardem, umożliwiając potwierdzenie diagnozy, różnicowanie raka in situ od postaci inwazyjnej oraz ocenę agresywności nowotworu. W zależności od wielkości i lokalizacji zmiany stosuje się biopsję zeskrobinową, wycinkową lub całkowite wycięcie zmiany z marginesem zdrowej skóry. Ocena węzłów chłonnych, w tym biopsja aspiracyjna cienkoigłowa i biopsja węzła wartowniczego, jest wskazana przy podejrzeniu przerzutów. Zaawansowane badania obrazowe (CT, MRI, PET, USG) służą do oceny naciekania tkanek i rozprzestrzeniania się raka.
badanie fizykalne, badanie ultrasonograficzne, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, biopsja skóry, biopsja sztancowa, biopsja węzła wartowniczego, biopsja wycinkowa, dermatolog, dermatoskopia, immunosupresja, inwazja okołonerwowa, klasyfikacja TNM, mikroskopia konfokalna, naciek okołonerwowy, płaskonabłonkowy rak skóry, pozytonowa tomografia emisyjna, promieniowanie ultrafioletowe, rak in situ, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy, rezonans magnetyczny, rogowacenie słoneczne, tkanka podskórna, tomografia komputerowa, układ limfatyczny, węzły chłonne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Dasatinib Krka 70 mg
Dazatynib, inhibitor kinazy proteinowej z grupy leków przeciwnowotworowych (kod ATC: L01EA02), wykazuje silne, subnanomolarne działanie hamujące kinazę BCR-ABL (0,6-0,8 nM) oraz kinazy rodziny SRC, c-KIT, EPH i PDGFβ. Lek łączy się zarówno z aktywną, jak i nieaktywną formą BCR-ABL, co umożliwia skuteczne leczenie przewlekłej białaczki szpikowej (CML) i ostrej białaczki limfoblastycznej z chromosomem Philadelphia (Ph+ ALL), także u pacjentów opornych na imatynib. Badania kliniczne fazy I i II potwierdziły trwałą odpowiedź hematologiczną i cytogenetyczną, a dawka początkowa wynosiła 70 mg dwa razy dziennie z możliwością modyfikacji. Dazatynib wykazuje zdolność do zapobiegania progresji CML do fazy blastycznej oraz potencjalną skuteczność w zajęciu ośrodkowego układu nerwowego.
agregacja płytek krwi, c-KIT, chromosom Philadelphia, CML, czas krwawienia, domena kinazy BCR-ABL, faza akceleracji, gruczolak prostaty, inhibitor kinazy proteinowej, kinaza BCR-ABL, kinaza receptora efryny, kinaza rodziny SRC, kinaza SRC, lek przeciwnowotworowy, linia komórek białaczkowych, mieloblastyczna postać przełomu blastycznego, odstęp QT, oporność na imatynib, oporność wielolekowa, ośrodkowy układ nerwowy, ostra białaczka limfoblastyczna, parametr czerwonokrwinkowy, Ph+ ALL, przewlekła białaczka szpikowa, rak płaskonabłonkowy, receptor PDGFβ, repolaryzacja komór, szpik kostny, test Amesa, test mikrojądrowy, węzeł chłonny, zapis EKG - Leksykon chorób i schorzeń
Albinizm – Patofizjologia i mechanizm
Albinizm to grupa dziedzicznych zaburzeń charakteryzujących się zmniejszoną lub nieobecną biosyntezą melaniny w skórze, włosach i oczach, wynikająca z mutacji w co najmniej 18 genach związanych z melanogenezą i transportem melanosomów. Najczęstsze formy to albinizm oczno-skórny (OCA), dziedziczony autosomalnie recesywnie, oraz albinizm oczny (OA), sprzężony z chromosomem X. Wyróżnia się siedem typów OCA (OCA1-OCA7) oraz formy syndromiczne, takie jak zespół Hermansky’ego-Pudlaka i Chediaka-Higashiego. Kluczowe geny to m.in. TYR (kodujący tyrozynazę), OCA2, TYRP1, SLC45A2, a mutacje w nich prowadzą do zaburzeń enzymatycznych, transportowych i strukturalnych melanosomów. OCA1A cechuje się całkowitym brakiem aktywności tyrozynazy, natomiast OCA1B zachowuje częściową funkcję enzymu. Melanina, produkowana w melanosomach melanocytów pochodzących z grzebienia nerwowego, odpowiada za pigmentację i ochronę przed UV, a jej deficyt skutkuje zwiększoną wrażliwością na promieniowanie, ryzykiem oparzeń, przedwczesnym starzeniem skóry oraz podwyższonym ryzykiem nowotworów, w tym raka płaskonabłonkowego i czerniaka.
albinizm, albinizm oczno-skórny, albinizm oczny, białko P, biosynteza melaniny, czerniak, dihydroksyfenyloalanina, eumelanina, feomelanina, grzebień nerwowy, hipoplazja dołka, hipoplazja dołka środkowego siatkówki, L-DOPA, melanocyt, melanosom, mutacja genetyczna, rak płaskonabłonkowy, rogowacenie słoneczne, skrzyżowanie wzrokowe, tyrozynaza, układ wzrokowy, zaburzenie dziedziczne, zespół Chediaka-Higashiego, zespół Hermansky’ego-Pudlaka - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiel włosowa – Diagnostyka i diagnoza
Torbiel włosowa (pilonidal sinus) to zapalne schorzenie skóry i tkanki podskórnej w okolicy szczeliny międzypośladkowej kości krzyżowo-ogonowej, manifestujące się najczęściej jako ostry ropień z obrzękiem, bolesnością i wydzieliną ropną. Diagnostyka opiera się głównie na badaniu klinicznym, w tym szczegółowym wywiadzie i badaniu fizykalnym z oceną obecności charakterystycznych otworów w linii środkowej szczeliny, obrzęku, zaczerwienienia oraz badaniu odbytnicy w celu wykluczenia przetoki odbytu. Wskazania do badań obrazowych (USG, MRI, CT) dotyczą przypadków złożonych lub nawracających, gdzie obrazowanie pozwala ocenić zakres choroby i planować leczenie chirurgiczne. W badaniach USG i MRI wykazano dobrą zgodność w ocenie bocznego rozszerzenia ropnia (kappa=0,64) oraz bliskości ropnia do kości ogonowej (k=0,62). Badania laboratoryjne, takie jak morfologia, CRP i OB, są wykonywane w ciężkich zakażeniach, natomiast posiew ropnej wydzieliny jest rzadko konieczny i służy do doboru antybiotykoterapii.
badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie obrazowe, badanie odbytnicy, badanie odbytu, białko C-reaktywne, biopsja skóry, błękit metylenowy, choroba Crohna, choroba zapalna jelit, diagnostyka różnicowa, hidradenitis suppurativa, infekcja tkanki miękkiej, maceracja skóry, odczyn Biernackiego, pilonidal sinus, posiew bakteriologiczny, przetoka odbytu, pyoderma gangrenosum, rak płaskonabłonkowy, rezonans magnetyczny, ropień, ropień okołoodbytniczy, schorzenie zapalne, szczelina międzypośladkowa, tomografia komputerowa, torbiel włosowa, ultrasonografia, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, zapalenie gruczołów potowych, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie tkanki łącznej - Leksykon chorób i schorzeń
Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (hpv) – Patofizjologia i mechanizm
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) to bezotoczkowy wirus DNA z rodziny Papillomaviridae, infekujący komórki nabłonkowe, z ponad 200 typami, z których około 40 wykazuje tropizm do nabłonka dróg płciowych. Typy wysokiego ryzyka (HR-HPV), zwłaszcza HPV 16 i 18, odpowiadają za około 70% przypadków raka szyjki macicy, natomiast typy niskiego ryzyka (LR-HPV), takie jak HPV 6 i 11, wywołują zmiany łagodne, np. brodawki płciowe. Cykl życiowy HPV jest ściśle związany z różnicowaniem nabłonka, a onkoproteiny E6 i E7 typów HR-HPV zakłócają funkcje supresorów nowotworowych p53 i pRb, prowadząc do niekontrolowanej proliferacji i transformacji nowotworowej. Integracja genomu HPV do DNA gospodarza, szczególnie utrata funkcji genu E2, zwiększa ekspresję onkoprotein E6 i E7, co sprzyja progresji od dysplazji (CIN 1-3) do inwazyjnego raka. Przetrwałe zakażenie HPV, które dotyczy około 10% przypadków, jest kluczowym czynnikiem ryzyka rozwoju raka szyjki macicy, z ryzykiem rozwoju CIN 3 sięgającym 40% w ciągu 3-5 lat po zakażeniu HPV 16. Ponadto HPV jest związany z nowotworami odbytu, sromu, pochwy, prącia oraz jamy ustnej i gardła, gdzie HPV 16 dominuje w rakach płaskonabłonkowych.
badanie cytologiczne, białko p53, białko retinoblastoma, brodawki płciowe, cytotoksyczne limfocyty T, cząstki wirusopodobne, czynnik transkrypcyjny E2F, episom, geny stymulowane interferonem, gruczolakorak, HPV niskiego ryzyka, HPV wysokiego ryzyka, integracja genomu HPV, interferon typu I, kinazy zależne od cyklin, komórki Langerhansa, komórki NK, MHC I, mutacja genetyczna, nabłonek wielowarstwowy, onkoproteiny E6 i E7, oś CXCL12/CXCR4, rak płaskonabłonkowy, rak szyjki macicy, śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy, szlak JAK-STAT, szlak PI3K/AKT/mTOR, transformacja nowotworowa, wirus brodawczaka ludzkiego - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dasatinib SUN 100 mg
Dazatynib, substancja czynna leku Dasatinib SUN, wykazuje w badaniach przedklinicznych toksyczność głównie w układzie pokarmowym, krwiotwórczym i limfatycznym, z jelitem jako kluczowym narządem docelowym u szczurów i małp. Zmiany hematologiczne obejmowały nieznaczne do umiarkowanych zaburzenia parametrów erytrocytów oraz zmiany w szpiku kostnym, a w układzie limfatycznym obserwowano zmniejszenie liczby limfocytów i masy narządów limfatycznych. Wszystkie te efekty miały charakter odwracalny po zakończeniu terapii. Długoterminowe badania na małpach wykazały ograniczoną mineralizację śródmiąższową nerek bez innych istotnych patologii. W zakresie hemostazy dazatynib hamował agregację płytek i wydłużał czas krwawienia u szczurów, jednak nie indukował samoistnych krwotoków, a badania kardiotoksyczności nie potwierdziły wydłużenia odstępu QT in vivo u małp. Wyniki badań genotoksyczności były niejednoznaczne – brak mutagenności w teście Amesa i mikrojądrowym in vivo, ale obecność efektu klastogennego in vitro na komórkach CHO.
agregacja płytek krwi, badanie in vitro, badanie in vivo, badanie karcinogenności, badanie przedkliniczne, brodawczak, czas krwawienia, działanie fototoksyczne, działanie immunosupresyjne, efekt klastogenny, grasica, gruczolak prostaty, kanał potasowy hERG, mineralizacja śródmiąższowa, odstęp QT, organogeneza, potencjał genotoksyczny, profil toksykologiczny, rak płaskonabłonkowy, repolaryzacja komór, rozwój embrionalno-płodowy, śledziona, szpik kostny, test Amesa, test mikrojądrowy, układ krwiotwórczy, układ limfatyczny, układ pokarmowy, węzeł chłonny, włókno Purkinjego, zapis EKG - Leksykon chorób i schorzeń
Rak pochwy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak pochwy stanowi około 1-2% nowotworów żeńskiego układu rozrodczego, najczęściej diagnozowany jest u kobiet powyżej 60. roku życia. Dominującym typem histologicznym jest rak płaskonabłonkowy (około 90% przypadków), silnie powiązany z infekcją HPV, natomiast gruczolakorak występuje częściej u młodszych kobiet i może być związany z ekspozycją na dietylostilbestrol (DES). Diagnostyka obejmuje badanie ginekologiczne, cytologię, kolposkopię, biopsję oraz obrazowanie (CT, MRI, PET) w celu oceny zaawansowania choroby. Wczesne stadia często przebiegają bezobjawowo, dlatego regularne badania profilaktyczne są kluczowe, zwłaszcza u pacjentek z czynnikami ryzyka, takimi jak wcześniejsza radioterapia miednicy, historia raka szyjki macicy czy śródnabłonkowa neoplazja pochwy (VAIN). Objawy kliniczne, gdy się pojawiają, to m.in. nieprawidłowe krwawienia, ból podczas stosunku, guz w pochwie oraz objawy związane z naciekiem okolicznych struktur.
badanie cytologiczne, badanie ginekologiczne, badanie kliniczne, brachyterapia, chirurgia laparoskopowa, chirurgia robotyczna, czerniak, dietylostilbestrol, gruczolakorak, immunoterapia, inhibitor punktów kontrolnych, kolposkopia, limfadenektomia, mięsak, nawrót choroby, nowotwór układu rozrodczego, obrzęk limfatyczny, onkolog ginekologiczny, opieka paliatywna, pozytonowa tomografia emisyjna, radiochemioterapia, radykalna histerektomia, rak płaskonabłonkowy, rak pochwy, rezonans magnetyczny, śródnabłonkowa neoplazja pochwy, szczepienie przeciwko HPV, teleradioterapia, terapia celowana, tomografia komputerowa, waginektomia, wirus brodawczaka ludzkiego, wytrzewienie miednicy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Candesartan Cilexetil + Amlodipine + Hydrochlorothiazide Adamed 16 mg + 5 mg + 12,5 mg
Preparat Candesartan Cilexetil + Amlodipine + Hydrochlorothiazide Adamed wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, wynikających z obecności trzech substancji czynnych. Do najczęściej obserwowanych należą zaburzenia ze strony układu nerwowego (senność, zawroty głowy, bóle głowy), układu sercowo-naczyniowego (kołatanie serca, uderzenia gorąca), przewodu pokarmowego (nudności, ból brzucha, niestrawność) oraz obrzęki obwodowe. Rzadziej występują poważne zaburzenia hematologiczne, takie jak agranulocytoza, niedokrwistość aplastyczna, oraz zaburzenia metaboliczne, w tym hipokaliemia, hipomagnezemia, hiperkalcemia i hiperglikemia. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko wysięku do naczyniówki prowadzącego do ubytków pola widzenia, a także na potencjalne powikłania dermatologiczne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona i martwica toksyczno-rozpływna naskórka.
agranulocytoza, amlodypina, częstoskurcz komorowy, diuretyk tiazydowy, ginekomastia, hiperglikemia, hiperkalcemia, hiperkaliemia, hiperurykemia, hipofosfatemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, hiponatremia, hydrochlorotiazyd, jaskra z zamkniętym kątem, kandesartan, leukopenia, małopłytkowość, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, martwicze zapalenie naczyń, migotanie przedsionków, neutropenia, nieczerniakowy rak skóry, niedociśnienie ortostatyczne, niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość hemolityczna, niewydolność nerek, obrzęk naczynioruchowy, ostra niewydolność nerek, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy, rumień wielopostaciowy, toczeń rumieniowaty, wysięk do naczyniówki, zaburzenia pozapiramidowe, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zapalenie naczyń krwionośnych, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zasadowica hipochloremiczna, zawał mięśnia sercowego, zespół ostrej niewydolności oddechowej, zespół Stevensa-Johnsona, żółtaczka cholestatyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy i torbiele szczęk – Leczenie
Guzy i torbiele szczęk, choć rzadkie, wymagają indywidualnego podejścia terapeutycznego opartego na dokładnej diagnozie histopatologicznej, lokalizacji, rozmiarze i biologicznym zachowaniu zmiany. Podstawą leczenia jest chirurgia, obejmująca metody takie jak enukleacja, marsupializacja, dekompresja, resekcja oraz enukleacja z kiretażem, dobierane w zależności od charakteru i wielkości zmiany. Torbiele zębopochodne, w tym keratotorbiele, wymagają często bardziej agresywnego leczenia ze względu na wysokie ryzyko nawrotów, co może obejmować usunięcie otaczającej kości oraz zastosowanie kriochirurgii lub chemicznej kauteryzacji. Ameloblastoma, mimo łagodnego charakteru, wykazuje tendencję do nawrotów i wymaga szerokiego marginesu chirurgicznego, natomiast guzy olbrzymiokomórkowe mogą być leczone zarówno chirurgicznie, jak i farmakologicznie (np. denosumabem). W przypadku nowotworów złośliwych, takich jak rak płaskonabłonkowy czy kostniakomięsak, konieczne jest leczenie skojarzone obejmujące chirurgię, radioterapię i chemioterapię.
ameloblastoma, badanie histopatologiczne, chemioterapia, dekompresja torbieli, denosumab, enukleacja, fibryna bogatopłytkowa, guz i torbiel szczęki, keratotorbiel zębopochodna, kiretaż, komórka macierzysta mezenchymalna, kostniakomięsak, kriochirurgia, leczenie kanałowe, marsupializacja, mikrochirurgia naczyniowa, odontoma, radioterapia, rak płaskonabłonkowy, rezonans magnetyczny, roztwór Carnoya, tętniakowata torbiel kostna, tomografia komputerowa, torbiel zębopochodna, włókniak kostniejący, znieczulenie miejscowe, znieczulenie ogólne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dasatinib Krka 20 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa dazatynibu wykazały toksyczność głównie w obrębie przewodu pokarmowego, układu krwiotwórczego oraz limfatycznego, obserwowaną na modelach zwierzęcych (myszy, szczury, małpy, króliki). Działania niepożądane obejmowały odwracalne zmiany jelitowe, minimalne do lekkiego stopnia obniżenie parametrów czerwonokrwinkowych oraz zmniejszenie liczby limfocytów i masy narządów limfoidalnych. W badaniach długoterminowych u małp stwierdzono śródmiąższową mineralizację nerek. Dazatynib wpływał na hemostazę, hamując agregację płytek i wydłużając czas krwawienia u szczurów, jednak bez wywoływania samoistnych krwotoków. Pomimo potencjalnego ryzyka wydłużenia odstępu QT w badaniach in vitro, badania in vivo u małp nie potwierdziły istotnych zmian w zapisie EKG. Testy genotoksyczności wykazały brak mutagenności in vitro (test Amesa) i genotoksyczności in vivo (test mikrojądrowy), choć zaobserwowano efekt klastogenny in vitro na komórkach CHO.
agregacja płytek krwi, badanie przedkliniczne, brodawczak, czas krwawienia, dazatynib, działanie fototoksyczne, działanie mutagenne, dzielące się komórki, efekt klastogenny, grasica, gruczolak prostaty, hemostaza pierwotna, kanał potasowy hERG, kościec płodu, mineralizacja nerek, narząd limfoidalny, obumieranie płodu, odstęp QT, parametry czerwonokrwinkowe, potencjał rakotwórczy, przewód pokarmowy, rak płaskonabłonkowy, repolaryzacja komór, rozwój embrionalno-płodowy, rozwój embrionalny, śledziona, szpik kostny, test mikrojądrowy, układ krwiotwórczy, układ limfatyczny, węzeł chłonny, włókna Purkinjego, zapis EKG