rak płaskonabłonkowy
Rak płaskonabłonkowy (carcinoma planoepitheliale) to nowotwór złośliwy wywodzący się z komórek nabłonka płaskiego. Jest jednym z najczęściej występujących nowotworów złośliwych u człowieka, stanowiąc około 25% wszystkich diagnozowanych raków.
Najczęstsze lokalizacje raka płaskonabłonkowego to skóra, jama ustna, gardło, krtań, przełyk, szyjka macicy, płuca i odbyt. W obrazie histopatologicznym charakteryzuje się występowaniem komórek nowotworowych wykazujących cechy różnicowania w kierunku nabłonka wielowarstwowego płaskiego, z obecnością rogowacenia (keratynizacji) lub bez.
Główne czynniki ryzyka rozwoju raka płaskonabłonkowego obejmują ekspozycję na promieniowanie UV, przewlekłe zapalenia, palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu oraz zakażenia wirusami HPV. Diagnostyka obejmuje badanie histopatologiczne materiału pobranego podczas biopsji, a leczenie zależy od lokalizacji, stopnia zaawansowania i zróżnicowania nowotworu, zazwyczaj łącząc metody chirurgiczne, radioterapię i chemioterapię.
Rokowanie w raku płaskonabłonkowym jest zróżnicowane i zależy głównie od lokalizacji, stopnia zaawansowania w momencie rozpoznania oraz odpowiedzi na leczenie. Wczesne wykrycie znacząco poprawia szanse na całkowite wyleczenie, szczególnie w przypadku zmian skórnych i zmian przedrakowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwory nosa i zatok przynosowych – Objawy
Nowotwory nosa i zatok przynosowych stanowią 3-5% wszystkich nowotworów głowy i szyi, charakteryzując się początkowo bezobjawowym lub niespecyficznym przebiegiem, co utrudnia wczesną diagnostykę. Wczesne objawy, takie jak jednostronne zatkanie nosa, nawracające krwawienia, upośledzenie węchu czy jednostronna wydzielina podbarwiona krwią, często mylone są z infekcjami zatok. Zaawansowane stadium manifestuje się bólem twarzy, obrzękiem, zaburzeniami widzenia, wytrzeszczem oka, szczękościskiem oraz powiększeniem węzłów chłonnych szyi. Przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych występują u około 20% pacjentów, a przerzuty odległe u 20-40% przypadków opornych na leczenie. Typowe lokalizacje to zatoka szczękowa (najczęstsza), jama nosowa, zatoka czołowa i zatoka sitowa, z różnymi objawami zależnymi od miejsca guza. Histologicznie dominują rak płaskonabłonkowy (50-55%) oraz gruczolakorak (10-15%).
asymetria twarzy, ból głowy, carcinoma in situ, czerniak błony śluzowej, dół skrzydłowo-podniebienny, drętwienie twarzy, drugi pierwotny nowotwór, esthesioneuroblastoma, gruczolakorak, jama nosowa, komórka nowotworowa, łzawienie oczu, nawracające krwawienie z nosa, nerwiak węchowy zarodkowy, neuropatia nerwu wzrokowego, niedoczynność tarczycy, nowotwór głowy i szyi, nowotwór nosa i zatok przynosowych, podwójne widzenie, powiększone węzły chłonne, przerzut do płuc, przerzut do węzła chłonnego, przerzut do węzłów chłonnych, przerzut odległy, rak gruczołowo-torbielowaty, rak niezróżnicowany, rak płaskonabłonkowy, rozchwianie zębów, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, szczękościsk, utrata węchu, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, wydzielina z nosa, wytrzeszcz oka, wznowa miejscowa, zatoka czołowa, zatoka sitowa, zatoka szczękowa - Leksykon chorób i schorzeń
Rak przełyku – Leczenie
Leczenie raka przełyku wymaga indywidualizacji terapii w oparciu o typ histologiczny (rak płaskonabłonkowy lub gruczolakorak), stopień zaawansowania, lokalizację guza oraz stan ogólny pacjenta. Wczesne stadia (T1a) mogą być leczone endoskopowo (EMR, ESD, PDT, RFA, krioterapia), natomiast w bardziej zaawansowanych przypadkach podstawą jest ezofagektomia, często uzupełniana neoadjuwantową chemioterapią lub chemioradioterapią. Chemioterapia opiera się na fluoropirymidynach (fluorouracyl, kapecytabina), pochodnych platyny (cisplatyna, oksaliplatyna), taksanach i irynotekanie, z preferencją oksaliplatyny ze względu na lepszą tolerancję. Radioterapia, najczęściej EBRT w dawce 41,4 Gy/23 frakcje, stosowana jest samodzielnie, jako uzupełnienie leczenia chirurgicznego lub paliatywnie. Chemioterapia i radioterapia łączone są w schematy neoadjuwantowe lub definitywne, szczególnie w raku płaskonabłonkowym szyjnym, co potwierdzają badania takie jak CROSS i RTOG 85-01.
ablacja falami radiowymi, brachyterapia, chemioradioterapia, chemioterapia neoadjuwantowa, dysfagia, endoskopowa dysekcja podśluzówkowa, endoskopowa resekcja śluzówki, ezofagektomia, fluoropirymidyna, gruczolakorak, inhibitor punktów kontrolnych, krioterapia, minimalnie inwazyjna ezofagektomia, niwolumab, pembrolizumab, pochodne platyny, przezskórna endoskopowa gastrostomia, rak płaskonabłonkowy, remisja, taksan, terapia fotodynamiczna, terapia protonowa, trastuzumab, wielodyscyplinarny zespół specjalistów, zapalenie przełyku, zewnętrzna radioterapia wiązką - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy i torbiele szczęk – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Guzy i torbiele szczęk, choć stosunkowo rzadkie, wykazują zróżnicowane rokowanie zależne od typu zmiany, jej wielkości, stadium oraz zastosowanego leczenia. Większość z nich to zmiany łagodne, takie jak torbiele okołowierzchołkowe, zawiązkowe czy zębopochodne, które po leczeniu chirurgicznym cechują się niskim ryzykiem nawrotów i dobrym rokowaniem. Wyjątkiem są rogowaciejące torbiele zębopochodne (KCOT) oraz niektóre guzy, np. ameloblastoma i śluzak zębopochodny, które wykazują wyższą tendencję do nawrotów (10-72%). W rzadkich przypadkach występują zmiany złośliwe, takie jak rak płaskonabłonkowy, mięsak kościopochodny czy rak ameloblastyczny, z 5-letnimi wskaźnikami przeżycia odpowiednio na poziomie 84,5%, 73,6% i 69,1%, co wymaga agresywnego i kompleksowego leczenia. Wielkość zmiany oraz brak przerzutów do węzłów chłonnych są istotnymi czynnikami prognostycznymi.
ameloblastoma, badanie kontrolne, guz i torbiel szczęki, guz odontogenny, mięsak kościopochodny, przerzut do węzła chłonnego, przeszczep kości, rak ameloblastyczny, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy skóry, rak szczęki, rogowaciejąca torbiel zębopochodna, sieć konwolucyjna, śluzak zębopochodny, torbiel odontogenna, torbiel okołowierzchołkowa, torbiel zawiązkowa, zębiak, zespół Gorlina-Goltza, zespół nabłoniaków znamionowych, zmiana patologiczna, zmiana złośliwa - Leksykon chorób i schorzeń
Łuszczyca biała – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Łuszczyca biała (Lichen sclerosus, LS) jest przewlekłą chorobą o niskim wskaźniku remisji (około 16% u dorosłych kobiet), zróżnicowanym rokowaniem zależnym od lokalizacji zmian, wieku pacjenta oraz czasu do diagnozy. Zmiany genitalne u dorosłych kobiet mają tendencję do przewlekłego przebiegu, natomiast zmiany pozagenitalne cechują się lepszym rokowaniem. U dzieci i młodzieży często obserwuje się utrzymywanie się objawów po dojrzewaniu, z 59% pacjentek z historią JVLS nadal doświadczających symptomów po medianie 19,5 lat obserwacji. Leczenie miejscowymi kortykosteroidami o umiarkowanej mocy jest skuteczne i bezpieczne, a pełne stosowanie się do zaleceń terapeutycznych pozwala na całkowitą kontrolę objawów u 98% pacjentek, zapobiegając progresji choroby i poprawiając jakość życia.
aktywna choroba, bliznowacenie, dysfagia, kortykosteroidy miejscowe, leczenie podtrzymujące, liszaj płaski, łuszczyca biała, nawrót objawów, obrzezanie, okres dojrzewania, progresja choroby, rak in situ, rak płaskonabłonkowy, rak sromu, remisja, stan zapalny, wirus brodawczaka ludzkiego, zmiany atroficzne, zmiany pozagenitalne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dasatinib Stada 70 mg
Profil bezpieczeństwa dazatynibu został szczegółowo oceniony w badaniach przedklinicznych in vitro i in vivo na różnych gatunkach zwierząt, w tym na szczurach, małpach, myszach i królikach. Główne obszary toksyczności obejmują układ pokarmowy (jelito jako narząd docelowy, toksyczność ograniczająca dawkę), układ krwiotwórczy (łagodne do umiarkowanych zmiany parametrów erytrocytów i szpiku kostnego) oraz układ limfatyczny (redukcja liczby limfocytów i masy organów limfatycznych). W badaniach długoterminowych na małpach stwierdzono nasilenie śródmiąższowej mineralizacji nerek. Dazatynib hamuje agregację płytek krwi in vitro i wydłuża czas krwawienia in vivo, jednak samoistne krwotoki nie były obserwowane w badaniach przewlekłych. Pomimo potencjalnego wpływu na kanał potasowy hERG i włókna Purkinjego, badania telemetryczne EKG u małp nie wykazały wydłużenia odstępu QT ani innych zaburzeń rytmu.
agregacja płytek krwi, brodawczak macicy, czas krwawienia, dazatynib, dysfagia, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, fototoksyczność, gruczolak prostaty, hemostaza, immunosupresja, kanał hERG, mineralizacja nerek, obumieranie embrionów, odstęp QT, rak płaskonabłonkowy, rozwój embrionalno-płodowy, szpik kostny, test Amesa, test mikrojądrowy, toksyczność przewodu pokarmowego, układ limfatyczny, węzły chłonne, włókna Purkinjego, zapis EKG - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Daruph 55 mg
Profil bezpieczeństwa dazatynibu został szczegółowo oceniony w badaniach nieklinicznych na różnych gatunkach zwierząt, w tym myszach, szczurach, małpach i królikach. Główne układy narażone na toksyczność to pokarmowy, krwiotwórczy oraz limfatyczny, z jelitem jako głównym narządem docelowym u szczurów i małp. Zaobserwowano odwracalne zmiany w parametrach krwinek czerwonych i szpiku kostnym oraz redukcję liczby limfocytów i masy narządów limfatycznych. W badaniach na małpach stwierdzono śródmiąższową mineralizację nerek po 9 miesiącach terapii. Dazatynib hamował agregację płytek i wydłużał czas krwawienia, jednak nie wywoływał samoistnych krwotoków. Pomimo potencjału wydłużania odstępu QT w badaniach in vitro, badania in vivo na małpach nie wykazały istotnych zaburzeń elektrokardiograficznych. Lek nie wykazywał mutagenności w testach Amesa i mikrojądrowym, choć wykazał efekt klastogenny in vitro na komórkach CHO.
agregacja płytek krwi, badania rakotwórczości, brodawczak macicy, czas krwawienia, dazatynib, dysfagia, działanie fototoksyczne, efekt klastogenny, gruczolak prostaty, immunosupresja, kanał potasowy hERG, krwinki czerwone, krwotok skórny, mineralizacja nerek, obumieranie embrionów, obumieranie płodów, odstęp QT, płodność, potencjał rakotwórczy, rak płaskonabłonkowy, repolaryzacja komór, rozwój embrionalno-płodowy, śledziona, szpik kostny, toksyczne działanie leku, układ krwiotwórczy, układ limfatyczny, układ pokarmowy, węzły chłonne, włókna Purkinjego, zmiany kośćca płodu - Leksykon leków
Działania niepożądane – Myfortic 360 mg
Produkt leczniczy Myfortic, zawierający kwas mykofenolowy w postaci mykofenolanu sodu, stosowany jest w terapii immunosupresyjnej u pacjentów po przeszczepieniu narządów, w dawce 1440 mg/dobę przez okres do 12 miesięcy, najczęściej w skojarzeniu z cyklosporyną i kortykosteroidami. Profil bezpieczeństwa leku obejmuje ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych, w tym chłoniaków (0,9% u pacjentów de novo, 1,3% w terapii podtrzymującej) oraz nowotworów skóry (0,9% i 1,8% odpowiednio). Ponadto, immunosupresja zwiększa podatność na zakażenia oportunistyczne, z częstością zakażeń CMV u 21,6% pacjentów de novo i 1,9% w terapii podtrzymującej. Inne zakażenia obejmują drożdżaki, wirus Herpes simplex, a także poważne infekcje, takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, gruźlica, nefropatia wirusem BK oraz PML związana z wirusem JC. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów w podeszłym wieku ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych.
anemia, anomalia Pelgera-Hueta, biegunka, choroba limfoproliferacyjna, hamowanie syntezy puryn, hiperkaliemia, hiperurykemia, hipofosfatemia, hipogammaglobulinemia, infekcyjne zapalenie wsierdzia, krwiomocz, kwas mykofenolowy, leczenie immunosupresyjne, leukopenia, markery stanu zapalnego, martwica kanalików nerkowych, mięsak Kaposiego, nefropatia BK, neutropenia, nowotwór złośliwy, nowotwór złośliwy skóry, ostry zespół zapalny, owrzodzenie żołądka, pancytopenia, perforacja jelita, posocznica, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, profil bezpieczeństwa leku, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy, rozstrzeń oskrzeli, samoistne poronienie, śródmiąższowa choroba płuc, trombocytopenia, wada wrodzona, wirus cytomegalii, wirus herpes simplex, wirus JC, wybiórcza aplazja układu czerwonokrwinkowego, zaburzenie hematologiczne, zakażenie drożdżakowe, zakażenie oportunistyczne, zapalenie okrężnicy, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie szpiku, zapalenie żołądka - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiel naskórkowa – Epidemiologia
Torbiele naskórkowe (epidermoid cysts) to najczęstszy typ torbieli skórnych, występujący u co najmniej 20% dorosłych, z wyraźną predylekcją do mężczyzn (stosunek 2:1) i szczytem zachorowań w 3. i 4. dekadzie życia (20-40 lat). Lokalizują się najczęściej na twarzy (50,19%), tułowiu (24,87%) i szyi (11,14%). Rzadkie warianty obejmują olbrzymie torbiele (>5 cm) oraz „białe torbiele naskórkowe” (ok. 8%), które wykazują nietypowe cechy radiologiczne i wyższe ryzyko powikłań, takich jak chemiczne zapalenie opon mózgowych. Torbiele wewnątrzczaszkowe stanowią 0,3-1,8% pierwotnych guzów wewnątrzczaszkowych, z lokalizacją głównie w kącie mostowo-móżdżkowym (40-50%) i okolicy okołosiodłowej. Występują także torbiele jąder (1-2% zmian jądrowych), typowo u osób w wieku 20-40 lat. Czynniki predysponujące to m.in. trądzik, urazy, zakażenia HPV oraz rzadkie zespoły genetyczne (Gardnera, Gorlina). Tempo wzrostu torbieli jest wolne, zwykle <0,5 cm/rok, a transformacja złośliwa, głównie do raka płaskonabłonkowego (ok. 1% przypadków), jest rzadka.
dyzartria, inhibitor BRAF, kąt mostowo-móżdżkowy, krwawienie podtwardówkowe, krwiak podtwardówkowy, National Ambulatory Medical Care Survey, ocena histopatologiczna, olbrzymia torbiel naskórkowa, Pachyonychia congenita, pigment melaninowy, predylekcja płciowa, prosak, przepuklina oponowa, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy, rak z komórek Merkla, rodzinna polipowatość gruczolakowata, torbiel naskórkowa, zatorowość płucna, zespół Favre-Racouchot, zespół Gardnera, zespół Gorlina, zespół znamion podstawnokomórkowych - Leksykon chorób i schorzeń
Rak krtani – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak krtani (carcinoma laryngis) to złośliwy nowotwór najczęściej rozwijający się z nabłonka płaskonabłonkowego krtani, obejmujący nadgłośnię, głośnię i podgłośnię. Głównymi czynnikami ryzyka są palenie tytoniu, alkohol, wiek 60-70 lat oraz ekspozycja na czynniki rakotwórcze. Objawy kliniczne zależą od lokalizacji guza i obejmują chrypkę, kaszel, ból gardła, dysfagię, duszność oraz powiększenie węzłów chłonnych. Diagnostyka opiera się na laryngoskopii, biopsji, badaniach obrazowych (CT, MRI, PET), badaniach laboratoryjnych i ocenie funkcji mowy i połykania. Kompleksowa opieka pielęgniarska obejmuje ocenę objawów, zarządzanie drogami oddechowymi, pielęgnację stomii, wsparcie żywieniowe i komunikacyjne oraz edukację pacjenta i rodziny.
błona śluzowa jamy ustnej, chemioradioterapia, chrypka, drenaż, drożność dróg oddechowych, dysfagia, głośnia, integralność skóry, laryngektomia całkowita, laryngoskopia, mowa przełykowa, nadgłośnia, niedrożność nosa, niezrównoważone odżywianie, nowotwór głowy i szyi, nowotwór krtani, oczyszczanie dróg oddechowych, podgłośnia, pozytonowa tomografia emisyjna, proteza głosowa, przezskórna endoskopowa gastrostomia, radiologia, rak krtani, rak płaskonabłonkowy, rezonans magnetyczny, stomia, substancja rakotwórcza, tomografia komputerowa, zaburzenie połykania, zaburzony obraz ciała, zapalenie krtani, zgłębnik nosowo-żołądkowy - Leksykon chorób i schorzeń
Rak podjęzykowy – Objawy
Rak podjęzykowy, będący najczęściej rakiem płaskonabłonkowym dna jamy ustnej, charakteryzuje się szybkim wzrostem i tendencją do naciekania okolicznych tkanek oraz przerzutów do węzłów chłonnych szyi (obecnych u ponad 21% pacjentów w chwili diagnozy) i narządów odległych (10-34%, głównie płuca). Wczesne objawy są często niespecyficzne i obejmują bezbolesne owrzodzenia, leukoplakię lub erytroplakię, guzki i obrzęki dna jamy ustnej, co utrudnia wczesne rozpoznanie. Zaawansowane stadium manifestuje się bólem, dysfunkcją języka, trudnościami w żuciu, połykaniu i mową, a także objawami przerzutów do płuc, kości i wątroby. Pięcioletni wskaźnik przeżycia wynosi około 70-75% w przypadku choroby zlokalizowanej, spada do 20-42% przy zajęciu węzłów chłonnych i do 23-25% przy przerzutach odległych.
badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, biopsja, ból jamy ustnej, carcinoma in situ, dysfagia, erytroplakia, guzek, halitoza, hiperkalcemia, krwawienie z jamy ustnej, leukoplakia, nowotwór złośliwy, obrzęk tkanek, owrzodzenie, powiększenie węzłów chłonnych, przerzut do kości, przerzut do płuc, przerzut do wątroby, przerzut do węzłów chłonnych, przerzut odległy, rak płaskonabłonkowy, rak płaskonabłonkowy jamy ustnej, rak podjęzykowy, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, złamanie patologiczne, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Rak szyjki macicy – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka raka szyjki macicy opiera się na badaniach przesiewowych, w tym cytologii (Pap test) oraz testach na obecność wirusa HPV, szczególnie typów wysokiego ryzyka 16 i 18, odpowiedzialnych za około 70% przypadków. Zalecenia obejmują cytologię co 3 lata u kobiet 21-29 lat oraz test HPV co 5 lat lub cytologię co 3 lata u kobiet 30-65 lat, z możliwością stosowania co-testu co 5 lat. Nieprawidłowe wyniki wymagają dalszej diagnostyki kolposkopowej z biopsją celowaną, biopsją endocerwikalną, LEEP lub konizacją, która umożliwia ocenę zmian zarówno na powierzchni, jak i w kanale szyjki macicy. Po potwierdzeniu diagnozy stosuje się badania obrazowe (CT, MRI, PET/CT) oraz procedury dodatkowe (cystoskopia, proktoskopia, EUA) w celu oceny zaawansowania choroby według klasyfikacji FIGO 2018, obejmującej stopnie od 0 (CIS) do IVB (przerzuty odległe).
badanie per rectum, biopsja, biopsja celowana, biopsja stożkowa, carcinoma in situ, cystoskopia, genotypowanie HPV, gruczolakorak, HPV-16, klasyfikacja FIGO, kolposkopia, konizacja, LEEP, PET-CT, pozytonowa tomografia emisyjna, proktoskopia, rak drobnokomórkowy, rak gruczołowo-płaskonabłonkowy, rak płaskonabłonkowy, rak szyjki macicy, rezonans magnetyczny, sztuczna inteligencja w diagnostyce, test cytologiczny, test HPV, tomografia komputerowa, wirus brodawczaka ludzkiego, wymaz Papanicolaou - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dasatinib Sandoz 140 mg
Dazatynib, substancja czynna leku Dasatinib Sandoz, wykazuje w badaniach przedklinicznych toksyczność głównie w obrębie przewodu pokarmowego, układu krwiotwórczego oraz limfatycznego. Toksyczność przewodu pokarmowego, ograniczająca dawkowanie, dotyczyła jelita u szczurów i małp, natomiast hematologiczne zmiany obejmowały minimalne do lekkich obniżenia parametrów czerwonokrwinkowych oraz zmiany w szpiku kostnym, głównie u szczurów. W układzie limfatycznym obserwowano zmniejszenie liczby limfocytów i masy narządów limfoidalnych u szczurów. Zmiany te miały charakter odwracalny po zaprzestaniu podawania leku. Długotrwałe podawanie dazatynibu u małp (do 9 miesięcy) wiązało się z ograniczonymi zmianami nerkowymi, głównie śródmiąższową mineralizacją. Ponadto, dazatynib hamuje agregację płytek krwi i wydłuża czas krwawienia u szczurów, jednak nie wywołuje samoistnych krwotoków. Badania elektrofizjologiczne serca wykazały potencjał wydłużania odstępu QT in vitro, lecz nie potwierdzono tego efektu in vivo u małp po pojedynczej dawce.
agregacja płytek krwi, czas krwawienia, dazatynib, efekt klastogenny, elektrofizjologia serca, grasica, gruczolak prostaty, immunosupresja, kanał potasowy hERG, mineralizacja śródmiąższowa nerek, narządy limfoidalne, obumieranie zarodków, przewód pokarmowy, rak płaskonabłonkowy, repolaryzacja komór, rozwój embrionalno-płodowy, śledziona, test Amesa, test mikrojądrowy, układ krwiotwórczy, układ limfatyczny, węzły chłonne, włókna Purkinjego, zmiany kośćca płodu - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dasatinib Zentiva 140 mg
Profil bezpieczeństwa dazatynibu został szczegółowo oceniony w badaniach nieklinicznych na różnych gatunkach zwierząt, w tym myszach, szczurach, małpach i królikach. Główne objawy toksyczności dotyczyły układu pokarmowego (toksyczność jelitowa ograniczająca dawkę), krwiotwórczego (zmiany parametrów erytrocytów i szpiku kostnego) oraz limfatycznego (redukcja liczby limfocytów i masy narządów limfatycznych), przy czym zmiany te miały charakter odwracalny po zakończeniu leczenia. Długoterminowe stosowanie u małp wiązało się ze zwiększoną mineralizacją śródmiąższową nerek. Dazatynib hamował agregację płytek krwi in vitro i wydłużał czas krwawienia in vivo u szczurów, jednak nie wywoływał samoistnych krwotoków. Pomimo potencjalnego wpływu na kanał potasowy hERG i włókna Purkinje’go sugerującego ryzyko wydłużenia odstępu QT, badania telemetryczne u małp nie wykazały istotnych zmian elektrokardiograficznych.
agregacja płytek krwi, brodawczak, czas krwawienia, działanie immunosupresyjne, efekt klastogenny, fototoksyczność, genotoksyczność, gruczolak prostaty, hemostaza, kanał potasowy hERG, krwotok skórny, mineralizacja śródmiąższowa nerek, obumieranie płodów, odstęp QT, organogeneza, parametry krwinek czerwonych, potencjał rakotwórczy, rak płaskonabłonkowy, repolaryzacja komór serca, rozwój embrionalno-płodowy, rozwój płodowy, szpik kostny, test Amesa, test mikrojądrowy, toksyczność pierwotna, toksyczność przewodu pokarmowego, układ krwiotwórczy, układ limfatyczny, układ sercowo-naczyniowy, węzły chłonne, włókna Purkinjego - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Dasatinib Krka 80 mg
Dazatynib, dostępny w formie tabletek powlekanych o dawkach od 20 mg do 140 mg, jest silnym, subnanomolarnym inhibitorem kinazy BCR-ABL (aktywność w zakresie 0,6-0,8 nM), wykazującym również hamowanie kinaz SRC, c-KIT, receptorów efryny (EPH) oraz PDGFβ. Mechanizm działania obejmuje blokadę zarówno aktywnej, jak i nieaktywnej formy BCR-ABL, co pozwala na przełamywanie oporności na imatynib wynikającej z mutacji domeny kinazy, zwiększonej ekspresji BCR-ABL, aktywacji alternatywnych szlaków sygnalizacyjnych oraz oporności wielolekowej. W badaniach przedklinicznych dazatynib wykazywał skuteczność w modelach białaczki, w tym przewlekłej białaczki szpikowej (CML) i Ph+ ostrej białaczki limfoblastycznej (ALL), co potwierdzono w badaniach klinicznych fazy I i II, gdzie stosowano dawkę początkową 70 mg dwa razy na dobę z możliwością modyfikacji w celu optymalizacji skuteczności i tolerancji terapii.
agregacja płytek krwi, białaczka szpikowa, działanie klastogenne, fototoksyczność, hemostaza, immunosupresja, inhibitor kinazy proteinowej, kinaza BCR-ABL, kinaza onkogenna, kinaza SRC, komórka białaczkowa, mineralizacja nerek, mutacja domeny kinazy, odpowiedź cytogenetyczna, odpowiedź hematologiczna, oporność na imatynib, oporność wielolekowa, ostra białaczka limfoblastyczna, przełom blastyczny, przewodnictwo elektryczne serca, rak płaskonabłonkowy, receptor PDGFβ, toksyczność przewodu pokarmowego, układ krwiotwórczy, układ limfatyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawczakowłókniak kosmówkowy – Etiologia i przyczyny
Brodawczakowłókniak kosmówkowy (DFSP) to rzadki, wolno rosnący mięsak skóry o niskim lub pośrednim stopniu złośliwości, występujący z częstością około 4,1 przypadków na milion osobolat. Nowotwór rozwija się w komórkach tkanki łącznej skóry właściwej, najczęściej u osób w wieku 20-50 lat. Kluczowym czynnikiem patogenetycznym jest somatyczna translokacja t(17;22)(q22;q13), prowadząca do powstania genu fuzyjnego COL1A1-PDGFB, który powoduje nadmierną produkcję czynnika wzrostu PDGFB i stymuluje proliferację komórek nowotworowych. W około 10% przypadków występują alternatywne translokacje lub inne geny fuzyjne, takie jak COL6A3-PDGFD czy EMILIN2-PDGFD. Wariant włókniakomięsakowy DFSP (DFSP-FS), stanowiący 5-15% przypadków, charakteryzuje się agresywniejszym przebiegiem i wyższym ryzykiem przerzutów, często związanym z genomowym wzmocnieniem genu fuzyjnego PDGFB/COL1A1. Niestabilność mikrosatelitarna i mutacje TP53 obserwuje się głównie w bardziej złośliwych wariantach.
białko fuzyjne, blizna pooparzeniowa, blizna pooperacyjna, brodawczakowłókniak kosmówkowy, czynnik hormonalny, kolagen typu I, komórka nowotworowa, mięsak skóry, mutacja somatyczna, niedobór deaminazy adenozyny, niestabilność mikrosatelitarna, nowotwór skóry, patogeneza, płytkopochodny czynnik wzrostu, radioterapia, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy, receptor PDGF, skóra właściwa, tkanka łączna, translokacja chromosomowa, włókniakomięsak, złożony niedobór odporności - Leksykon chorób i schorzeń
Rak płuca – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Opieka pielęgniarska nad pacjentami z rakiem płuca wymaga kompleksowego podejścia, uwzględniającego zarówno aspekty fizjologiczne, jak i psychologiczne. Kluczowe elementy obejmują monitorowanie objawów niewydolności oddechowej (częstość i głębokość oddechów, kaszel, duszność, krwioplucie), ocenę bólu w klatce piersiowej oraz objawów ogólnych takich jak zmęczenie, utrata masy ciała i gorączka. Interwencje pielęgniarskie skupiają się na zapewnieniu prawidłowej wentylacji i utlenowania tkanek poprzez uniesienie wezgłowia łóżka, ćwiczenia oddechowe, tlenoterapię kaniulą nosową oraz podawanie leków rozszerzających oskrzela i przeciwbólowych. Zarządzanie bólem, wsparcie żywieniowe, edukacja pacjenta oraz wsparcie psychologiczne są integralnymi elementami opieki, które mają na celu poprawę jakości życia i efektywności leczenia. Wczesne włączenie opieki paliatywnej, obejmującej łagodzenie objawów i wsparcie emocjonalne, jest rekomendowane niezależnie od rokowania, co może wydłużyć przeżycie i poprawić komfort pacjenta.
chemioterapia, ćwiczenie oddechowe, duszność, interwencja psychologiczna, kacheksja, kaniula nosowa, krwioplucie, lek rozszerzający oskrzela, nebulizator, niedotlenienie, niedożywienie, niewydolność oddechowa, opieka paliatywna, pielęgniarka onkologiczna, przerzut nowotworowy, radioterapia, rak drobnokomórkowy, rak płaskonabłonkowy, rak płuca, rehabilitacja pulmonologiczna, świszczący oddech, szmer oddechowy, tarcie opłucnowe, tlenoterapia, wentylacja pęcherzykowa, wysięk opłucnowy, wznowa nowotworu, zespół paraneoplastyczny, żywienie dojelitowe, żywienie pozajelitowe - Leksykon chorób i schorzeń
Przetoka odbytu – Epidemiologia
Przetoka odbytu jest powszechnym schorzeniem proktologicznym, z częstością występowania szacowaną na około 823 przypadki na 100 000 osób, choć dane epidemiologiczne są niejednorodne i zależne od regionu. Choroba dotyka głównie mężczyzn (12,3/100 000) w wieku 20-60 lat, często rozwijając się jako powikłanie ropnia odbytu (15-38% przypadków). Czynniki ryzyka obejmują otyłość, cukrzycę, palenie tytoniu, hiperlipidemię i siedzący tryb życia. Przetoki okołoodbytowe są szczególnie istotne u pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna, u których ryzyko rozwoju przetoki wynosi 20-30%, a około 22,1% cierpi na chorobę przetokową. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym i obrazowaniu MRI, które jest złotym standardem przedoperacyjnym, umożliwiającym precyzyjną ocenę anatomii i planowanie leczenia. MRI zmniejsza częstość nawrotów i ponownych operacji, co jest kluczowe w terapii złożonych przetok.
badanie fizykalne, badanie pod znieczuleniem, badanie przesiewowe, biopsja, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba zapalna jelit, cytokina zapalna, gruczolakorak śluzowy, hiperlipidemia, nawrót choroby, nawrót miejscowy, oporność na leczenie, palenie tytoniu, przerzut do węzłów chłonnych, przerzut odległy, przetoka odbytu, rak płaskonabłonkowy, rezonans magnetyczny, ropień odbytu, siedzący tryb życia, terapia biologiczna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zwieracz odbytu - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiel naskórkowa – Diagnostyka i diagnoza
Torbiel naskórkowa (epidermoid cyst) to łagodna, podskórna zmiana torbielowata wypełniona slamowaną keratyną i otoczona nabłonkiem płaskim wielowarstwowym z warstwą ziarnistą. Najczęściej lokalizuje się na twarzy, szyi, skórze głowy, górnej części pleców i tułowiu. Diagnostyka opiera się głównie na badaniu klinicznym, gdzie typowe cechy to dobrze odgraniczony, ruchomy guzek z centralnym punctum i konsystencją miękką lub elastyczną. Ultrasonografia wykazuje torbiel o echogeniczności „zmielonego szkła” z wyraźną ścianą, natomiast TK i MRI są stosowane w nietypowych lokalizacjach lub dużych zmianach, z charakterystycznym obrazem torbieli w sekwencjach T1 i T2 oraz ograniczeniem dyfuzji w DWI. Biopsja histopatologiczna potwierdza rozpoznanie, wykazując jednokomorową jamę z nabłonkiem płaskim i slamowaną keratyną.
antybiogram, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie palpacyjne, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, choroba Bowena, czerniak in situ, keratyna, lipoma, obrazowanie dyfuzyjne, obrazowanie T2-zależne, punctum, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy, reakcja typu ciała obcego, rezonans magnetyczny, środek kontrastowy, tomografia komputerowa, torbiel dermoidalna, torbiel łojowa, torbiel naskórkowa, torbiel pajęczynówki, torbiel włosowa, trądzik guzkowy, transformacja złośliwa, ultrasonografia, zapalenie torbieli, ziarniniak grzybiasty - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dasatinib SUN 80 mg
Dazatynib wykazuje toksyczność przede wszystkim w obrębie układu pokarmowego, krwiotwórczego oraz limfatycznego, co potwierdzono w badaniach nieklinicznych na myszach, szczurach, królikach i małpach. U szczurów i małp toksyczność przewodu pokarmowego, zwłaszcza jelit, była czynnikiem ograniczającym dawkę. Obserwowano zmiany w parametrach erytrocytów oraz szpiku kostnym, a także zmniejszenie liczby limfocytów i masy organów limfatycznych, co wskazuje na działanie immunosupresyjne dazatynibu. Zmiany te miały charakter odwracalny po zakończeniu terapii. W badaniach na małpach stwierdzono śródmiąższową mineralizację nerek bez istotnych zaburzeń funkcji. Dazatynib hamuje agregację płytek i wydłuża czas krwawienia u szczurów, jednak nie wywołuje samoistnych krwotoków. Pomimo potencjalnego wpływu na kanał potasowy hERG i włókna Purkinje’go, nie zaobserwowano wydłużenia odstępu QT w badaniach in vivo na małpach.
aberracje chromosomowe, agregacja płytek krwi, badania in vitro, badania in vivo, brodawczaki macicy, czas krwawienia, działanie klastogenne, fototoksyczność, gruczolak prostaty, hemostaza pierwotna, immunosupresja, kanał hERG, krwinki czerwone, krwotok skórny, limfocyty, mineralizacja nerek, odstęp QT, organogeneza, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, rak płaskonabłonkowy, repolaryzacja komór, rozwój embrionalno-płodowy, szpik kostny, test Amesa, test mikrojądrowy, toksyczność, włókna Purkinjego, zapis elektrokardiograficzny - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Daruph 111 mg
Dazatynib, substancja czynna produktu Daruph, wykazuje w badaniach przedklinicznych toksyczność głównie w obrębie układu pokarmowego, krwiotwórczego i limfatycznego, z jelitem jako głównym narządem docelowym u szczurów i małp. Zmiany hematologiczne obejmowały modyfikacje parametrów erytrocytów oraz szpiku kostnego, a w układzie limfatycznym obserwowano limfocytopenię i zmniejszenie masy narządów limfatycznych, wszystkie efekty miały charakter odwracalny po zakończeniu terapii. U małp stwierdzono śródmiąższową mineralizację nerek po leczeniu do 9 miesięcy, co wymaga dalszej oceny w kontekście długoterminowego bezpieczeństwa. W zakresie hemostazy dazatynib hamował agregację płytek i wydłużał czas krwawienia u szczurów, jednak bez wywoływania samoistnych krwotoków. Pomimo in vitro wykazania wpływu na kanał potasowy hERG i potencjalnego ryzyka wydłużenia odstępu QT, badania in vivo na małpach nie potwierdziły istotnych zaburzeń elektrokardiograficznych.
agregacja płytek krwi, badanie genotoksyczności, badanie rakotwórczości, brodawczak macicy, czas krwawienia, dazatynib, działanie fototoksyczne, efekt klastogenny, gruczolak prostaty, immunosupresja, kanał potasowy hERG, mineralizacja nerek, odstęp QT, rak płaskonabłonkowy, rozwój embrionalno-płodowy, szpik kostny, test Amesa, test mikrojądrowy, układ krwiotwórczy, układ limfatyczny, węzeł chłonny, włókno Purkinjego - Leksykon chorób i schorzeń
Oparzenie słoneczne – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Oparzenie słoneczne jest reakcją skóry na nadmierną ekspozycję na promieniowanie UV, dotykającą około 34% dorosłych i 57% dzieci rocznie. Objawy obejmują zaczerwienienie, ból, obrzęk i pęcherze, klasyfikowane jako oparzenia pierwszego (uszkodzenie naskórka) i drugiego stopnia (uszkodzenie głębszych warstw skóry). Pełna manifestacja objawów następuje po 24-36 godzinach, a ból może utrzymywać się do 48 godzin. Powtarzające się oparzenia zwiększają ryzyko przedwczesnego starzenia skóry oraz nowotworów, w tym czerniaka, zwłaszcza przy oparzeniach z pęcherzami, które podwajają ryzyko rozwoju tego nowotworu. Ciężkie oparzenia mogą prowadzić do powikłań takich jak odwodnienie, wyczerpanie cieplne i udar cieplny, wymagając czasem hospitalizacji i leczenia dożylnego.
benzokaina, czerniak złośliwy, dermatolog, diuretyk, filtr przeciwsłoneczny, fotowrażliwość, hydrokortyzon, infekcja wtórna, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwpsychotyczny, lek przeciwzapalny, łóżko opalające, niesteroidowy lek przeciwzapalny, odwodnienie, oparzenie drugiego stopnia, oparzenie pierwszego stopnia, oparzenie słoneczne, prednizon, promieniowanie ultrafioletowe, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy, SPF, steryd, trądzik, udar cieplny, wyczerpanie cieplne, żel aloesowy - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawki narządów płciowych – Objawy
Brodawki płciowe (kłykciny kończyste) są manifestacją zakażenia wirusem HPV, głównie typami 6 i 11, które odpowiadają za około 90% przypadków. Zmiany te mogą mieć różnorodny obraz kliniczny – od małych (1-3 mm), płaskich lub wypukłych, miękkich lub twardych narośli, występujących na skórze i błonach śluzowych narządów płciowych, odbytu oraz rzadziej w jamie ustnej i gardle. Objawy towarzyszące obejmują świąd, pieczenie, dyskomfort, krwawienia oraz zaburzenia mikcji, zwłaszcza przy lokalizacji w cewce moczowej. Okres inkubacji jest zmienny, od kilku tygodni do lat, a przebieg może być samoograniczający się (około 30% ustępuje w ciągu 4 miesięcy) lub przewlekły z nawrotami (25% przypadków w ciągu 3-6 miesięcy po leczeniu). U pacjentów z immunosupresją obserwuje się cięższy przebieg, większą oporność na terapię oraz ryzyko transformacji nowotworowej.
brodawczakowatość dróg oddechowych, brodawczakowatość krtani, brodawka płciowa, cewka moczowa, dysplazja, elektrokoagulacja, HPV 6 i 11, imikwimod, immunosupresja, kanał odbytu, kiła wtórna, kłykcina kończysta, krioterapia, leczenie immunosupresyjne, leczenie laserowe, mięczak zakaźny, okres inkubacji, podofilotoksyna, rak odbytu, rak płaskonabłonkowy, rak szyjki macicy, szyjka macicy, transformacja złośliwa, typ onkogenny, warga sromowa, wirus brodawczaka ludzkiego, zakażenie HPV, żołądź prącia - Leksykon chorób i schorzeń
Ektropion – Diagnostyka i diagnoza
Ektropion to odwrócenie dolnej powieki na zewnątrz, prowadzące do ekspozycji spojówki i potencjalnych uszkodzeń rogówki, takich jak keratopatia ekspozycyjna. Diagnostyka obejmuje szczegółowe badanie kliniczne z użyciem lampy szczelinowej, ocenę funkcji mięśni i unerwienia powiek, a także ocenę produkcji łez i stanu gruczołów tarczkowych. Kluczowe jest różnicowanie ektropionu z innymi schorzeniami powiek, takimi jak blepharochalasis, dermatochalasis, zespół wiotkiej powieki czy porażenie nerwu twarzowego. W przypadku podejrzenia przyczyn ogólnoustrojowych lub nowotworowych wskazane są badania obrazowe (CT, MRI), laboratoryjne oraz biopsja. Typy ektropionu obejmują inwolucyjny, bliznowaty, mechaniczny, porażenny i wrodzony, co ma istotne znaczenie dla wyboru terapii.
atopowe zapalenie skóry, blepharitis, chalazion, ektropion, ektropion bliznowaty, ektropion inwolucyjny, ektropion mechaniczny, ektropion porażenny, ektropion wrodzony, entropion, epifora, gradówka, gruczoł tarczkowy, hordeolum, jęczmień, keratopatia ekspozycyjna, lampa szczelinowa, łzawienie, owrzodzenie rogówki, porażenie nerwu twarzowego, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy, suche oko, uszkodzenie rogówki, wywinięcie powieki, zaburzenie powieki, zapalenie powiek, zapalenie spojówek, zapalenie tkanki łącznej oczodołu, zapalenie tkanki łącznej powiek, zespół Bella, zespół wiotkiej powieki - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiel naskórkowa – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Torbiele naskórkowe (epidermal inclusion cysts) cechują się dobrym rokowaniem po całkowitym wycięciu zawartości i ściany torbieli. Najczęstszym powikłaniem jest nawrót, który wynika z niepełnego usunięcia torebki torbieli podczas zabiegu chirurgicznego. Torbiele te są łagodne, jednak w rzadkich przypadkach może dojść do transformacji złośliwej, najczęściej w raka płaskonabłonkowego (SCC, około 70% przypadków) lub raka podstawnokomórkowego (BCC). Wskazania do leczenia chirurgicznego obejmują tendencję do powiększania się, lokalizację w widocznych miejscach (twarz, szyja), dolegliwości bólowe, nawracające stany zapalne oraz podejrzenie transformacji złośliwej. W przypadku zakażenia torbieli, szczególnie z obecnością ropnia, konieczne jest chirurgiczne drenaż i antybiotykoterapia układowa, z uwzględnieniem roli bakterii beztlenowych w procesie zapalnym.
antybiotyk ogólnoustrojowy, bakteria beztlenowa, drenaż chirurgiczny, formowanie torbieli, leczenie chirurgiczne torbieli, nawrót torbieli, predyspozycja genetyczna, proces zapalny, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy, stan zapalny torbieli, technika chirurgiczna, torbiel naskórkowa, torbiel nawracająca, torbiel włączeniowa naskórka, transformacja złośliwa, zespół genetyczny predysponujący - Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwory nosa i zatok przynosowych – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w nowotworach nosa i zatok przynosowych jest silnie uzależnione od stadium zaawansowania choroby, typu histologicznego guza oraz obecności przerzutów do węzłów chłonnych. Wczesne wykrycie nowotworu znacząco poprawia prognozę, podczas gdy późne rozpoznanie, zwłaszcza przy zajęciu mózgu, podstawy czaszki lub licznych węzłów chłonnych, wiąże się z gorszym rokowaniem. Globalne 5-letnie przeżycie całkowite (OS) wynosi około 50-55%, z różnicami zależnymi od typu histologicznego: niskozróżnicowane esthesioneuroblastoma, gruczolakoraki i chrzęstniakomięsaki cechują się lepszym rokowaniem, natomiast niezróżnicowany rak zatoki przynosowej (SNUC) i czerniak błony śluzowej mają znacznie gorsze wyniki (5-letnie przeżycie około 22% dla czerniaka). Lokalizacja guza wpływa na ryzyko przerzutów do węzłów chłonnych – zatoki przynosowe wykazują wyższe ryzyko (19,3%) niż jama nosowa (7,9%). Wskaźniki przeżycia różnią się także w zależności od stadium: choroba zlokalizowana cechuje się 5-letnim przeżyciem względnym 82-85%, regionalna 50-52%, a z przerzutami odległymi 42-45%.
chemioterapia, choroba odległa, choroba regionalna, choroba zlokalizowana, chrzęstniakomięsak, czerniak błony śluzowej, esthesioneuroblastoma, gruczolakorak, guz jamy nosowej, guz zatoki przynosowej, komórka rakowa, margines chirurgiczny, niezróżnicowany rak zatoki przynosowej, nosogardło, nowotwór zatoki przynosowej, podstawa czaszki, przerzut do węzłów chłonnych, przeżycie całkowite, przeżycie swoiste dla choroby, przeżycie wolne od choroby, radioterapia, rak płaskonabłonkowy, rokowanie, stadium nowotworu, wskaźnik przeżycia, zatoka przynosowa, zatoka sitowa, zatoka szczękowa - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie kości i szpiku – Epidemiologia
Zapalenie kości i szpiku (osteomyelitis) to infekcja tkanki kostnej charakteryzująca się zapalnym niszczeniem i tworzeniem nowej kości. Roczna zapadalność w USA wynosi około 21,8/100 000 osobolat, z około 50 000 przypadków rocznie, a w Niemczech obserwuje się wzrost z 15,5 do 16,7/100 000 mieszkańców w latach 2008-2018. Zapadalność jest wyższa u dorosłych (~90/100 000) niż u dzieci (8,2-13/100 000), a w krajach rozwijających się, np. w Afryce Subsaharyjskiej, sięga 43-200/100 000. Wzrost częstości występowania obserwuje się zwłaszcza u osób powyżej 60. roku życia, co wiąże się m.in. z lepszą diagnostyką (MRI), wzrostem cukrzycy, starzeniem się populacji oraz wzrostem zakażeń szpitalnych i użycia narkotyków dożylnych. Zapalenie kości i szpiku dzieli się na krwiopochodne, przez ciągłość i po bezpośrednim zaszczepieniu, z różnym profilem epidemiologicznym i lokalizacją zmian (np. kość piszczelowa 31-35%, kość udowa, kręgosłup u dorosłych). Najczęstszym patogenem jest Staphylococcus aureus (60-80% przypadków), w tym MSSA i MRSA, a także bakterie Gram-ujemne i Kingella kingae u dzieci.
bakteriemia, biopsja, choroba naczyń obwodowych, choroba sierpowatokrwinkowa, gronkowiec złocisty, Kingella kingae, martwica kości, MRSA, neuropatia obwodowa, ostre zapalenie kości i szpiku, pałeczka hemofilna, pałeczka ropy błękitnej, płytka wzrostowa, posiew krwi, prątki niegruźlicze, przetoka, przewlekłe zapalenie kości i szpiku, rak płaskonabłonkowy, septyczne zapalenie stawów, urazy komunikacyjne, zahamowanie wzrostu, zakażenia szpitalne, zapadalność, zapalenie kości i szpiku, zapalenie kości i szpiku kręgosłupa, złamania patologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak języka – Leczenie
Leczenie raka języka opiera się głównie na chirurgii, obejmującej glossektomię częściową lub całkowitą z ewentualną limfadenektomią szyjną, w zależności od zaawansowania guza. Wczesne stadia (I i II) mogą być skutecznie leczone samodzielnie chirurgicznie, z wskaźnikami wyleczenia sięgającymi 70-85%. W bardziej zaawansowanych przypadkach (III i IV) stosuje się leczenie skojarzone, łączące operację z radioterapią (dawka 66-72 Gy przez 6-7 tygodni) i/lub chemioterapią, najczęściej z użyciem związków platyny i 5-fluorouracylu. Nowoczesne techniki chirurgiczne, takie jak chirurgia laserowa, robotyczna (TORS) oraz technika Mohsa, pozwalają na precyzyjne usunięcie guza z zachowaniem funkcji języka. W leczeniu paliatywnym i nawrotowym stosuje się terapie celowane (np. cetuksymab) oraz immunoterapię (pembrolizumab, niwolumab), które działają na poziomie molekularnym i immunologicznym, zwiększając skuteczność terapii i poprawiając jakość życia pacjentów.
5-fluorouracyl, brachyterapia, cetuksymab, chemioradioterapia, chemioterapia, chirurgia laserowa, chirurgia robotyczna, cisplatyna, dysfagia, EGFR, glossektomia, immunoterapia, IMRT, inhibitor PD-1, karboplatyna, leczenie adjuwantowe, leczenie indukcyjne, leczenie neoadjuwantowe, limfadenektomia szyjna, niwolumab, osteoradionekroza żuchwy, PEG, pembrolizumab, przezskórna endoskopowa gastrostomia, radioterapia, radioterapia z modulacją intensywności, rak płaskonabłonkowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, teleradioterapia, terapia celowana, terapia fotodynamiczna, terapia protonowa, węzły chłonne szyi - Leksykon chorób i schorzeń
Rak głowy i szyi – Zapobieganie i profilaktyka
Rak głowy i szyi, obejmujący złośliwe zmiany w obrębie jamy ustnej, gardła, krtani, zatok przynosowych i gruczołów ślinowych, jest siódmym najczęściej diagnozowanym nowotworem na świecie. Kluczowe znaczenie w profilaktyce ma eliminacja czynników ryzyka, takich jak używanie tytoniu (odpowiedzialne za około 80% przypadków), spożycie alkoholu powyżej 50 g dziennie (zwiększające ryzyko 2-3-krotnie) oraz zakażenie HPV, które wiąże się z około 70% przypadków raka gardła środkowego. Zaprzestanie palenia zmniejsza ryzyko raka jamy ustnej, gardła i krtani o 50% w ciągu 5-9 lat, a po 20 latach ryzyko spada do poziomu osób niepalących. Szczepienie przeciwko HPV (Gardasil 9) jest rekomendowane dla osób w wieku 9-45 lat i wykazuje wysoką skuteczność w prewencji zakażeń HPV-16 i HPV-18, co przekłada się na istotne zmniejszenie ryzyka nowotworów głowy i szyi, zwłaszcza u mężczyzn (2,8 vs 6,3 przypadków na 100 000 zaszczepionych vs niezaszczepionych). Dodatkowo, ograniczenie liczby partnerów seksualnych, stosowanie prezerwatyw oraz utrzymanie dobrej higieny jamy ustnej są istotnymi elementami profilaktyki.
badanie przesiewowe, biomarker, chemoprewencja, fitochemikalia, gardło środkowe, gruczoł ślinowy, higiena jamy ustnej, HPV, jama ustna, kancerogen, kanceryzacja polowa, leukoplakia, pierwotna prewencja, promieniowanie UV, rak gardła środkowego, rak głowy i szyi, rak jamy ustnej, rak krtani, rak płaskonabłonkowy, szczepienie przeciwko HPV, szczepionka HPV, typ HPV, tytoń do żucia, wirus brodawczaka ludzkiego, wskaźnik przeżywalności, zatoka przynosowa, zmiana nowotworowa, zmiana przedrakowa - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dasatinib Zentiva 100 mg
Profil bezpieczeństwa dazatynibu został szczegółowo oceniony w badaniach przedklinicznych in vitro i in vivo na różnych gatunkach zwierząt, w tym myszach, szczurach, małpach i królikach. Wykazano, że układ pokarmowy, zwłaszcza jelito, jest głównym narządem docelowym toksyczności, z odwracalnymi zmianami ograniczającymi dawkę u szczurów i małp. Układ krwiotwórczy u szczurów i małp wykazywał odwracalne zmiany parametrów czerwonokrwinkowych i szpiku kostnego, a układ limfatyczny u szczurów charakteryzował się zmniejszeniem liczby limfocytów i masy organów limfatycznych. U małp obserwowano śródmiąższową mineralizację nerek bez innych objawów nefrotoksyczności. Dazatynib wpływał na hemostazę, hamując agregację płytek i wydłużając czas krwawienia, jednak bez samoistnych krwotoków. Badania kardiologiczne wykazały brak istotnych zmian odstępu QT i EKG in vivo u małp po jednorazowej dawce.
agregacja płytek krwi, badanie rakotwórczości, brodawczak macicy, czas krwawienia, efekt klastogenny, EKG, ekspozycja w osoczu, fototoksyczność, gruczolak prostaty, immunosupresja, kanał potasowy hERG, krwotok skórny, limfocyty, mineralizacja śródmiąższowa nerek, nerka, obumieranie embrionów, obumieranie płodów, odstęp QT, organogeneza, parametry czerwonokrwinkowe, rak płaskonabłonkowy, repolaryzacja komór, rozwój embrionalno-płodowy, selektywna toksyczność, szpik kostny, test Amesa, test mikrojądrowy, toksyczność przewodu pokarmowego, układ krwiotwórczy, układ limfatyczny, układ pokarmowy, węzły chłonne, włókna Purkinjego, zmiany kośćca płodu - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dasatinib Zentiva 20 mg
Dazatynib wykazuje toksyczność pierwotną przede wszystkim w układzie pokarmowym (jelito jako główny organ docelowy), krwiotwórczym oraz limfatycznym, co potwierdzono w badaniach na szczurach i małpach. Zmiany hematologiczne obejmowały nieznaczne do umiarkowanych zaburzenia parametrów erytrocytów oraz odwracalne zmiany w szpiku kostnym. W układzie limfatycznym obserwowano zmniejszenie liczby limfocytów i masy narządów limfatycznych, również odwracalne po zakończeniu terapii. U małp stwierdzono śródmiąższową mineralizację nerek po leczeniu do 9 miesięcy, bez innych istotnych objawów nefrotoksyczności. Dazatynib hamuje agregację płytek in vitro i wydłuża czas krwawienia in vivo u szczurów, co wskazuje na działanie przeciwpłytkowe, jednak krwotoki samoistne nie występowały. Pomimo wpływu na kanał potasowy hERG i włókna Purkinje’go in vitro, badania telemetryczne EKG u małp nie wykazały wydłużenia odstępu QT ani innych zaburzeń rytmu serca.
agregacja płytek krwi, brodawczaki macicy, dazatynib, działanie przeciwpłytkowe, efekt klastogenny, fototoksyczność, genotoksyczność, gruczolak prostaty, immunosupresja, kanał hERG, komórki bakteryjne, nerki, obumieranie zarodka, rak płaskonabłonkowy, rakotwórczość, rozwój embrionalno-płodowy, szpik kostny, test mikrojądrowy, toksyczność pierwotna, układ limfatyczny, węzły chłonne, włókna Purkinjego, wydłużenie repolaryzacji komór, zmiany kośćca płodu - Leksykon chorób i schorzeń
Obrzęk limfatyczny – Etiologia i przyczyny
Obrzęk limfatyczny to przewlekły stan patologiczny charakteryzujący się akumulacją białkowo bogatego płynu limfatycznego w tkankach miękkich, najczęściej kończyn dolnych lub górnych, spowodowany uszkodzeniem lub niedrożnością układu limfatycznego. Wyróżnia się obrzęk pierwotny, związany z wrodzonymi wadami anatomicznymi (np. aplazja, hipoplazja, niewydolność zastawek) i mutacjami genów takich jak VEGFR3, stanowiący około 5% przypadków, oraz obrzęk wtórny, stanowiący 95% przypadków, wynikający z czynników zewnętrznych, takich jak leczenie onkologiczne (chirurgia, radioterapia), infekcje (cellulitis, filarioza limfatyczna), choroby sercowo-naczyniowe, urazy, otyłość czy unieruchomienie. Obrzęk pierwotny najczęściej dotyczy kończyn dolnych i może manifestować się od urodzenia do późnej dorosłości, natomiast obrzęk wtórny może pojawić się bezpośrednio po urazie lub nawet po wielu latach od ekspozycji na czynniki ryzyka.
amlodypina, angiosarcoma, aplazja, cellulitis, filarioza limfatyczna, hiperplazja, hipoplazja, inhibitor kanału wapniowego, kortykosteroid, lipedema, liposukcja, łuszczyca, mastektomia, mięsak Kaposiego, mięsak naczyniowy, mutacja genu, nicień, obrzęk limfatyczny, obrzęk limfatyczny wtórny, pierwotny obrzęk limfatyczny, płyn limfatyczny, przewlekła niewydolność żylna, radioterapia, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy, reumatoidalne zapalenie stawów, sarkoidoza, słoniowacizna, tamoksyfen, układ limfatyczny, węzeł chłonny, wirus opryszczki, zakrzepica żył głębokich, zapalenie naczyń, zapalenie tkanki łącznej, zastoinowa niewydolność serca, zespół Turnera, żylaki - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dasatinib Stada 50 mg
Badania przedkliniczne dazatynibu wykazały wieloukładową toksyczność, z głównym wpływem na układ pokarmowy, krwiotwórczy i limfatyczny, gdzie obserwowano odwracalne zmiany, takie jak erytrocytopenia i limfocytopenia. Długoterminowe podawanie u małp ujawniło śródmiąższową mineralizację nerek, bez cech ostrej nefrotoksyczności. Dazatynib wykazywał działanie przeciwpłytkowe (hamowanie agregacji płytek i wydłużenie czasu krwawienia), jednak bez klinicznie istotnych krwotoków. W badaniach kardiologicznych in vitro stwierdzono wpływ na kanał potasowy hERG i potencjalne wydłużenie odstępu QT, jednak badania in vivo u małp nie potwierdziły tych efektów. Genotoksyczność była negatywna in vivo, mimo klastogenności in vitro. W badaniach rozrodczości dazatynib nie wpływał na płodność szczurów, ale powodował obumieranie płodów i zmiany kostne przy dawkach zbliżonych do klinicznych, wskazując na selektywną toksyczność embrionalno-płodową.
agregacja płytek krwi, brodawczak, czas krwawienia, dazatynib, działanie fototoksyczne, działanie immunosupresyjne, działanie klastogenne, gruczolak prostaty, in vitro, in vivo, kanał potasowy hERG, krwotok skórny, obumieranie płodu, odstęp QT, potencjał fototoksyczny, potencjał genotoksyczny, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, rak płaskonabłonkowy, rozwój embrionalno-płodowy, śródmiąższowa mineralizacja nerek, test Amesa, test mikrojądrowy, układ krwiotwórczy, układ limfatyczny, układ pokarmowy, włókna Purkinjego - Leksykon chorób i schorzeń
Rak sromu – Patofizjologia i mechanizm
Rak sromu stanowi około 5% nowotworów ginekologicznych, z dominującym typem płaskonabłonkowym (SCC) w 90% przypadków. Patogeneza obejmuje dwa główne szlaki: HPV-zależny, występujący u kobiet 20-40 lat, związany z infekcją HR-HPV (głównie typ 16, 85% przypadków HPV-zależnych), charakteryzujący się integracją genomu wirusa, inaktywacją białek supresorowych p53 i RB przez onkoproteiny E6 i E7, nadekspresją p16 oraz zaburzeniami szlaku PI3K/AKT/mTOR. Drugi szlak, HPV-niezależny, dotyczy starszych kobiet (55-85 lat), związany z przewlekłymi procesami zapalnymi, zwłaszcza liszajem twardzinowym, cechuje się mutacjami TP53 (30-88% przypadków), utratą ekspresji p16 oraz częstymi mutacjami w genach TERT, CDKN2A i CCND1. Raki HPV-zależne wykazują lepsze rokowanie i większą wrażliwość na radioterapię, podczas gdy HPV-niezależne są bardziej oporne i wymagają agresywniejszego leczenia chirurgicznego.
białko p53, białko retinoblastoma, czerniak, ekspresja PD-L1, HPV wysokiego ryzyka, immunoterapia, inhibitory punktów kontrolnych, liszaj twardzinowy, mutacja TP53, nadekspresja EGFR, neoplazja śródnabłonkowa sromu, obciążenie mutacjami nowotworowymi, onkoproteiny HPV, radioterapia, rak płaskonabłonkowy, rak przejściowokomórkowy, rak sromu, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, szczepienie przeciwko HPV, szlak PI3K/AKT/mTOR, wirus brodawczaka ludzkiego - Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwory nosa i zatok przynosowych – Diagnostyka i diagnoza
Nowotwory nosa i zatok przynosowych stanowią 3-5% wszystkich nowotworów głowy i szyi w USA, często diagnozowane są w zaawansowanym stadium ze względu na niespecyficzne objawy. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz kluczowej endoskopii nosa (nazoendoskopii), umożliwiającej ocenę błony śluzowej i lokalizację zmian. Biopsja, wykonywana endoskopowo, cienkoigłowo lub chirurgicznie, jest niezbędna do potwierdzenia rozpoznania i określenia typu histologicznego (np. rak płaskonabłonkowy, gruczolakorak, czerniak) oraz stopnia złośliwości. Badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (CT) i rezonans magnetyczny (MRI), pozwalają na ocenę rozległości guza, naciekania tkanek miękkich i struktur kostnych, a PET-CT służy do wykrywania przerzutów i monitorowania leczenia. System TNM AJCC jest stosowany do oceny zaawansowania, uwzględniając wielkość guza (T), obecność przerzutów w węzłach chłonnych (N) oraz przerzuty odległe (M).
badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, biopsja, biopsja cienkoigłowa, biopsja ekscyzyjna, biopsja endoskopowa, biopsja incyzyjna, biopsja otwarta, czerniak, czerniak błony śluzowej, endoskopia nosa, gruczolakorak, konsultacja okulistyczna, nazoendoskopia, nowotwór głowy i szyi, nowotwór nosa i zatok przynosowych, otolaryngolog, PET-CT, pozytonowa tomografia emisyjna, przerzut do regionalnych węzłów chłonnych, rak płaskonabłonkowy, rezonans magnetyczny, system TNM, tomografia komputerowa, węzły chłonne szyi, wirus brodawczaka ludzkiego, wywiad medyczny, ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Methotrexat-Ebewe 100 mg/ml
Methotrexat-Ebewe w postaci koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji o stężeniu 100 mg/ml jest lekiem przeciwnowotworowym i immunosupresyjnym, stosowanym w terapii licznych nowotworów złośliwych, takich jak ostra białaczka limfoblastyczna (ALL), nieziarniczy chłoniak złośliwy (NHL), rak piersi, rak jądra, rak jajnika, nowotwory głowy i szyi, drobnokomórkowy rak płuc, nabłoniak kosmówkowy złośliwy oraz mięsaki kości. Preparat dostępny jest w fiolkach o pojemnościach 5 ml, 10 ml i 50 ml, co odpowiada dawkom 500 mg, 1000 mg oraz 5000 mg substancji czynnej. W ALL metotreksat pełni kluczową rolę w protokołach indukcyjnych, konsolidacyjnych i podtrzymujących, w tym w leczeniu zajęcia ośrodkowego układu nerwowego, także drogą dokanałową. W pozostałych nowotworach lek jest stosowany zarówno w monoterapii, jak i w schematach wielolekowych, dostosowanych do specyfiki choroby.
białaczka oponowa, chemioterapia przeciwnowotworowa, cytostatyk, drobnokomórkowy rak płuc, fototerapia, lek immunosupresyjny, lek przeciwnowotworowy, łuszczyca oporna na leczenie, metotreksat, mięsak kości, nabłoniak kosmówkowy złośliwy, nieziarniczy chłoniak złośliwy, nowotwór trofoblastu, nowotwory głowy i szyi, ostra białaczka limfoblastyczna, rak jądra, rak jajnika, rak piersi, rak płaskonabłonkowy, terapia indukcyjna, terapia konsolidacyjna, terapia podtrzymująca, zajęcie ośrodkowego układu nerwowego - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dasatinib Stada 140 mg
Profil bezpieczeństwa dazatynibu został szczegółowo oceniony w badaniach przedklinicznych na różnych gatunkach zwierząt, w tym myszach, szczurach, małpach i królikach. Główne działania toksyczne dotyczyły układu pokarmowego (jelito jako organ docelowy, czynnik ograniczający dawkę), krwiotwórczego (zmiany erytrocytów i szpiku kostnego) oraz limfatycznego (obniżenie liczby limfocytów i masy narządów limfatycznych), a zmiany te miały charakter odwracalny po zakończeniu leczenia. U małp obserwowano śródmiąższową mineralizację nerek bez innych istotnych patologii. Dazatynib wpływał na hemostazę, hamując agregację płytek i wydłużając czas krwawienia, jednak bez wywoływania samoistnych krwotoków. Pomimo in vitro wykazania potencjału do wydłużenia odstępu QT poprzez wpływ na kanał potasowy hERG, badania in vivo na małpach nie potwierdziły istotnych zaburzeń elektrokardiograficznych. Ocena genotoksyczności wykazała brak mutagenności w teście Amesa i negatywne wyniki testu mikrojądrowego in vivo, natomiast dazatynib wykazywał działanie klastogenne in vitro na komórkach CHO.
agregacja płytek krwi, badanie in vitro, badanie in vivo, badanie płodności, brodawczak, dazatynib, działanie fototoksyczne, działanie immunosupresyjne, działanie klastogenne, grasica, gruczolak prostaty, hemostaza, kanał potasowy hERG, mineralizacja nerek, mutagenność, odstęp QT, organogeneza, potencjał rakotwórczy, rak płaskonabłonkowy, rozwój embrionalno-płodowy, śledziona, szpik kostny, test mikrojądrowy, toksyczność rozwojowa, układ krwiotwórczy, układ limfatyczny, układ pokarmowy, węzeł chłonny, włókno Purkinjego, zapis EKG