Uchyłek zenkera
Epidemiologia
Uchyłek Zenkera (UZ) jest najczęstszym uchyłkiem przełyku, o rocznej zapadalności około 2,9/100 000 osobolat i chorobowości w zakresie 0,01-0,11% populacji. Występuje głównie u osób starszych (60-80 lat), z przewagą mężczyzn (stosunek 1,5-5:1). Najczęściej diagnozowany jest w krajach Europy Północnej i regionach o północnoeuropejskim dziedzictwie. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na badaniu radiologicznym (ezofagogram), natomiast tomografia komputerowa ma ograniczoną przydatność. Leczenie zależy od objawów, wielkości (>2 cm) i lokalizacji uchyłka; u pacjentów bezobjawowych i z małymi uchyłkami (<1 cm) zaleca się postępowanie zachowawcze z kontrolami radiologicznymi. Objawowe przypadki wymagają leczenia operacyjnego, które może być przeprowadzone metodą otwartą lub endoskopową, przy czym obie metody cechują się niską śmiertelnością (0,9%) i różnym profilem powikłań (11% dla operacji otwartej, 7% dla endoskopii).
Epidemiologia uchyłku Zenkera
Uchyłek Zenkera (UZ) jest najczęstszym rodzajem uchyłka przełyku, jednak nadal pozostaje chorobą rzadką. Roczna zapadalność na uchyłek Zenkera wynosi około 2,9/100 000 osobolat, co stanowi wyższą wartość niż wcześniej szacowano.12 Dane te mogą być jednak zaniżone, ponieważ wielu pacjentów z bezobjawowym przebiegiem choroby nie otrzymuje diagnozy.3
Szacunkowa chorobowość uchyłku Zenkera waha się w zakresie od 0,01% do 0,11% populacji ogólnej.456 W różnych publikacjach szacunkowa chorobowość UZ wynosi od 10 do 110 przypadków na 100 000 osób na całym świecie.7
Rozkład geograficzny
Uchyłek Zenkera występuje częściej w niektórych częściach świata. Najczęściej obserwuje się go w krajach Europy Północnej oraz w krajach, których populacja ma północnoeuropejskie dziedzictwo (np. Stany Zjednoczone, Kanada, Australia).47 Uchyłek Zenkera rzadko obserwuje się w Japonii i Indonezji.48 Częstość występowania UZ w krajach wysokiego ryzyka wynosi około 2 przypadki na 100 000 osób.4
Demograficzne cechy pacjentów
Uchyłek Zenkera dotyka przede wszystkim osoby w starszym wieku, ze szczytem zachorowań w siódmej do dziewiątej dekadzie życia.49 Ponad 50% dotkniętych pacjentów ma 60-80 lat.10 Choroba rzadko występuje u osób poniżej 40 roku życia.611
Uchyłek Zenkera częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet, ze stosunkiem mężczyzn do kobiet wynoszącym około 1,5:1.47 Niektóre źródła podają nawet stosunek 5:1 na korzyść mężczyzn.12 W dużym badaniu kohortowym przeprowadzonym w Finlandii wykazano, że mężczyźni mieli wyższą zapadalność (3,7/100 000 osobolat) w porównaniu z kobietami (2,3/100 000 osobolat), ze współczynnikiem zapadalności wynoszącym 1,61 (95% CI, 1,48-1,76; P<0,001).2
Nie stwierdzono predylekcji rasowej dla uchyłku Zenkera.7
Nadzór i leczenie uchyłku Zenkera
Leczenie uchyłku Zenkera stanowi wyzwanie dla klinicystów, a podejście terapeutyczne zależy od wielu czynników. Co istotne, w dużym badaniu kohortowym stwierdzono, że tylko 38,2% pacjentów z rozpoznanym uchyłkiem Zenkera zostało poddanych definitywnej terapii, co sugeruje, że większość pacjentów jest leczona zachowawczo.1
Wskazania do leczenia
Postępowanie terapeutyczne u pacjenta z uchyłkiem Zenkera jest zasadniczo uzależnione od:5
- Obecności lub braku objawów
- Wielkości uchyłka
- Lokalizacji uchyłka
Leczenie operacyjne powinno być zarezerwowane tylko dla pacjentów objawowych i dużych uchyłków (>2 cm), aby poprawić jakość życia i uniknąć powikłań.5 W przypadku bezobjawowych uchyłków mniejszych niż 1 cm wskazane jest leczenie zachowawcze z okresowymi kontrolami radiologicznymi przy użyciu ezofagogramów.5
Objawy, które mogą skłaniać do podejścia chirurgicznego w przypadku uchyłku Zenkera, obejmują epizody zachłystowego zapalenia płuc lub wdychania materiału pokarmowego do dróg oddechowych, regurgitację pokarmu, dysfagię, dyspepsję, halitozę lub uczucie duszności.13
Metody leczenia
Dostępne są dwie główne metody leczenia operacyjnego uchyłku Zenkera:1314
- Podejście otwarte (przezszyjna operacja)
- Endoskopowe (sztywna lub elastyczna endoskopia)
Wciąż trwa debata na temat tego, które z dwóch podejść jest najlepsze dla pacjenta i jakie niesie ze sobą ryzyka i korzyści, ale jak dotąd nie przeprowadzono prospektywnych badań porównawczych.13 Większość istotnych danych sugeruje, że operacja otwarta ma lepsze wskaźniki powodzenia klinicznego i wyższy wskaźnik powikłań niż leczenie endoskopowe.13
Ustąpienie objawów w przypadku podejścia otwartego wynosi około 93-95%, a wskaźnik nawrotów 2,9%. W porównaniu z leczeniem endoskopowym, wskaźniki chorobowości i śmiertelności były wyższe (odpowiednio 11% vs 8,7% i 0,9% vs 0,4% dla podejścia otwartego i endoskopowego).13
Wskaźnik powodzenia sztywnej endoskopii (90-100%) jest porównywalny z konwencjonalnym podejściem otwartym (80-100%).14 Metaanaliza opublikowana w 2016 r., obejmująca 11 artykułów, porównała podejście chirurgiczne z leczeniem endoskopowym. Leczenie endoskopowe okazało się lepsze pod względem krótszego czasu trwania zabiegu i długości pobytu w szpitalu, wcześniejszego wznowienia diety doustnej i niższych wskaźników powikłań.14
Rokowanie i przebieg leczenia
Mimo średniego wieku pacjentów (65,0±10,9 lat) i nieuniknionych chorób współistniejących w podeszłym wieku, w niektórych badaniach nie zaobserwowano żadnej śmiertelności ani poważnych powikłań w przypadku leczenia operacyjnego.15 Śmiertelność związana z operacją jest niska w obu metodach (0,9%).15
Wskaźnik zachorowalności wynosi 11% dla podejścia przezszyjnego (szczególnie krwiaki, przetoki i porażenie nerwu krtaniowego wstecznego) i 7% dla zabiegów endoskopowych (głównie zapalenie śródpiersia lub rozedma podskórna).15
Wysoki wskaźnik nawrotów (~50%) po elastycznej endoskopii można wyjaśnić niepełną septotomią z powodu słabej wizualizacji lub wynikającą z obaw związanych z ryzykiem perforacji śródpiersia.14
Współczesne trendy w diagnostyce i leczeniu
W ostatnich latach nastąpił znaczący rozwój w podejściu do uchyłku Zenkera, szczególnie w zakresie technik endoskopowych. Pierwsza wprowadzona technika, FESD (Flexible Endoscopic Septum Division), została uzupełniona w ciągu ostatnich 20 lat przez zaawansowane procedury endoskopowe trzeciej przestrzeni do leczenia UZ, z technikami takimi jak Z-POEM i POES.16
Nowe metody oceny klinicznej
Chociaż nie istnieje powszechnie akceptowana i specyficzna skala objawów do oceny klinicznej pacjentów z UZ, stosowano różne skale.16 Najnowsze badanie z długoterminowymi danymi dotyczącymi FESD to prospektywne, jednoośrodkowe badanie Repici A. i wsp., które obejmowało 256 pacjentów leczonych metodą FESD. Po osiągnięciu wskaźnika powodzenia klinicznego 96,1%, nawrót objawów wystąpił u 31,3% (80/256) pacjentów, średnio po 9 ± 3 miesiącach, zgodnie z wynikiem DB.16
Rozważania dotyczące zachorowalności i śmiertelności
Moroco i wsp. w swoim niedawnym badaniu bazy danych NSQIP przeanalizowali 614 pacjentów w podeszłym wieku poddanych operacji otwartej z powodu UZ, obserwując wskaźnik powikłań wynoszący 6,7%, wskaźnik ponownych przyjęć 7,2% i wskaźnik ponownych operacji 6,4%, przy bardzo niskim wskaźniku śmiertelności wynoszącym 0,3%.15
Wskaźnik śmiertelności wynosi 300 na 100 000 osób dla zabiegów endoskopowych sztywnych ze zszywaniem. Wskaźnik śmiertelności dla zabiegów endoskopowych sztywnych bez zszywania wynosi 200 osób na 100 000 osób.7
Rozwijająca się rola diagnostyki obrazowej
Badanie z barytem pozostaje najważniejszym narzędziem diagnostycznym w przypadku dysfagii i uchyłku Zenkera.1718 Przydatność tomografii komputerowej klatki piersiowej do diagnostyki UZ nie jest jednoznaczna.19
W jednym przypadku pediatrycznym wyniki tomografii komputerowej klatki piersiowej wykazujące dużą kieszeń przełykową wypełnioną jedzeniem i cząsteczkami powietrza doprowadziły do ostatecznej diagnozy UZ. W innym przypadku, mimo wielokrotnych badań tomografią komputerową klatki piersiowej, nie udało się zidentyfikować dużego UZ (4 cm średnicy).19
Ryzyko rozwoju nowotworu złośliwego
Zwyrodnienie złośliwe jest rzadkim powikłaniem uchyłków gardła, z częstością występowania w literaturze od 0,3% do 7%.20 Zapadalność na raka płaskonabłonkowego związanego z UZ wynosi od 0,3 do 0,5%.11
Czynniki ryzyka złośliwienia uchyłka obejmują zaawansowany wiek, płeć męską, duży rozmiar i długotrwały postęp uchyłka.20 Ten ostatni jest głównym czynnikiem predysponującym z powodu przewlekłego podrażnienia wyściółki uchyłka spowodowanego retencją pokarmową.20
Ryzyko rozwoju nowotworu jest wyższe u starszych pacjentów, płci męskiej, pacjentów z długotrwałym wywiadem UZ i dużym rozmiarem UZ.11
Pacjenci z uchyłkiem Zenkera muszą być starannie monitorowani przed i po leczeniu chirurgicznym, ponieważ rak może rozwinąć się nawet po resekcji uchyłka.20
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.