Uchyłek zenkera
Objawy
Uchyłek Zenkera to rzadkie uwypuklenie błony śluzowej tylnej ściany gardła dolnego, występujące głównie u osób w wieku 70-90 lat, częściej u mężczyzn. Początkowo bezobjawowy, z czasem manifestuje się dysfagią u 80-98% pacjentów, uczuciem ciała obcego, zaleganiem pokarmu, regurgitacją nieprzetrawionych resztek 1-2 godziny po posiłku, halitozą, przewlekłym kaszlem, chrypką oraz dławieniem się. Powiększający się uchyłek tworzy kieszonkę zatrzymującą pokarm i ślinę, co sprzyja aspiracji, nawracającym infekcjom płucnym, utracie masy ciała i w rzadkich przypadkach wyczuwalnemu guzowi szyi. Objawy rozwijają się stopniowo, a ich nasilenie koreluje z wielkością uchyłka.
Objawy i progresja uchyłku Zenkera
Uchyłek Zenkera (z łac. diverticulum Zenker) jest rzadkim schorzeniem polegającym na uwypukleniu się błony śluzowej w tylnej ścianie gardła dolnego, pomiędzy mięśniem zwieraczem gardła dolnego a dolnym mięśniem zwieraczem gardła. Najczęściej występuje u osób starszych, szczególnie w wieku 70-90 lat, z większą częstotliwością u mężczyzn niż u kobiet.123 Choć początkowo może być bezobjawowy, wraz z powiększaniem się uchyłka pojawiają się charakterystyczne objawy, które stopniowo się nasilają.4
Objawy wczesne
Mały uchyłek Zenkera często nie powoduje żadnych objawów.56 Pacjenci mogą mieć tę przypadłość przez wiele lat, zanim pojawią się dostrzegalne symptomy.7 Pierwsze objawy, które pojawiają się zazwyczaj w wieku 50-70 lat, to:89
- Stopniowo nasilająca się dysfagia (trudności w połykaniu) – występuje u 80-98% pacjentów i jest najczęstszym objawem101112
- Uczucie przeszkody lub ciała obcego w gardle1314
- Odczucie zalegania pokarmu w gardle15
Objawy w miarę powiększania się uchyłka
Z czasem uchyłek staje się większy, tworząc „kieszonkę”, w której gromadzi się pokarm, ślina i tabletki zamiast przechodzić do przełyku.16 Prowadzi to do nasilenia objawów:17
- Regurgitacja (cofanie się pokarmu) – nieprzetrawionych pokarmów 1-2 godziny po posiłku, szczególnie podczas leżenia lub pochylania się181920
- Halitoza (nieprzyjemny zapach z ust) – spowodowana zaleganiem i gniciem pokarmu w uchyłku2122
- Przewlekły kaszel, szczególnie w nocy2324
- Chrypka lub zmiana głosu2526
- Charakterystyczne bulgotanie lub gulgotanie w gardle podczas połykania272829
- Dławienie się podczas jedzenia3031
- Nadmierne wydzielanie śliny3233
Objawy zaawansowane
W miarę jak uchyłek się powiększa, mogą wystąpić poważniejsze objawy i powikłania:3435
- Aspiracja – dostawanie się pokarmu lub płynów do dróg oddechowych, co może prowadzić do aspiracyjnego zapalenia płuc363738
- Utrata masy ciała – spowodowana trudnościami w połykaniu, ograniczeniem diety i niedożywieniem394041
- Nawracające infekcje płucne i zapalenia oskrzeli4243
- W rzadkich przypadkach – wyczuwalny guz na szyi (przy bardzo dużych uchyłkach)4445
Modyfikacje zachowań żywieniowych
Pacjenci z uchyłkiem Zenkera często nieświadomie zmieniają swoje nawyki żywieniowe:4647
- Przechodzenie na dietę składającą się z miękkich pokarmów, łatwiejszych do połknięcia4849
- Zmniejszenie ilości przyjmowanych pokarmów50
- Wydłużony czas spożywania posiłków51
- Wykonywanie specjalnych manewrów w celu usunięcia zalegającego pokarmu52
Progresja choroby
Uchyłek Zenkera ma charakter postępujący – nieleczony będzie się powiększał, a objawy będą nasilać się z czasem.5354 Wielkość uchyłka jest ściśle związana z nasileniem objawów – małe uchyłki mogą być bezobjawowe, natomiast większe powodują zazwyczaj wyraźne dolegliwości.55
Typowa progresja objawów
Objawy mogą rozwijać się przez tygodnie, miesiące lub nawet lata, zanim zostanie postawiona ostateczna diagnoza.5657 Typowa progresja wygląda następująco:
- Wczesna faza – łagodne trudności w połykaniu, pacjent często nieświadomie modyfikuje dietę58
- Faza pośrednia – nasilająca się dysfagia, regurgitacja, kaszel, halitoza59
- Zaawansowana faza – znaczące trudności w połykaniu, wyraźna utrata masy ciała, aspiracja, powikłania płucne6061
Potencjalne powikłania nieleczonego uchyłka Zenkera
Nieleczony uchyłek Zenkera może prowadzić do poważnych powikłań:626364
- Aspiracyjne zapalenie płuc – najczęstsze zagrażające życiu powikłanie6566
- Niedożywienie i wyniszczenie – wynikające z przewlekłych trudności w połykaniu6768
- Niedrożność przełyku – w zaawansowanych przypadkach69
- Rzadziej – masywne krwawienie ze śluzówki lub przetoka do dużego naczynia70
- Rzadko – przetoka do tchawicy71
- Bardzo rzadko (0,4-1,5%) – rozwój nowotworu płaskonabłonkowego w uchyłku72
Wpływ na jakość życia
Uchyłek Zenkera znacząco wpływa na jakość życia pacjentów:7374
- Jedzenie staje się nieprzyjemne i potencjalnie niebezpieczne75
- Nieprzyjemne objawy (halitoza, regurgitacja) mogą prowadzić do izolacji społecznej76
- Zaburzenia snu związane z nocnym kaszlem i regurgitacją7778
- Strach przed zadławieniem się79
Leczenie i rokowanie
Małe, bezobjawowe uchyłki Zenkera zazwyczaj nie wymagają leczenia.8081 Jednak w przypadku wystąpienia objawów, szczególnie aspiracji, zalecane jest leczenie chirurgiczne.8283
Rokowanie po leczeniu jest dobre – większość pacjentów doświadcza znaczącej poprawy objawów:8485
- Natychmiastowa ulga w objawach występuje u 90-100% pacjentów86
- Długoterminowa częstość nawrotów wynosi od 0 do 50%, w zależności od techniki operacyjnej8788
- Badania wykazały znaczące zmniejszenie częstości występowania przewlekłego kaszlu (z 36,8% do 7,9%), nawracających epizodów zapalenia płuc (z 6,6% do 0%), dysfagii (z 78,9% do 6,6%) i regurgitacji (z 67,1% do 6,6%) po leczeniu89
Dzięki operacyjnemu leczeniu uchyłka Zenkera, większość pacjentów może powrócić do normalnego odżywiania i cieszyć się poprawą jakości życia.9091 Jednak nieleczony uchyłek będzie się powiększał, prowadząc do nasilenia objawów i zwiększonego ryzyka poważnych powikłań.9293
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.