Grzybica płaska
Objawy
Grzybica płaska (Lichen planus) to przewlekła, zapalna dermatoza o nieznanej etiologii, obejmująca skórę, błony śluzowe, narządy płciowe, paznokcie oraz owłosioną skórę głowy. Na skórze manifestuje się jako liliowo-czerwone, błyszczące grudki o średnicy 2-5 mm z charakterystycznymi prążkami Wickhama, lokalizujące się symetrycznie na nadgarstkach, przedramionach, kostkach, dolnej części pleców i genitaliach, często z towarzyszącym świądem. W jamie ustnej zmiany przyjmują formę białych, koronkowych wzorów, czerwonych zapalnych plam oraz bolesnych owrzodzeń, powodując dyskomfort podczas jedzenia i mówienia. Zajęcie narządów płciowych objawia się zmianami purpurowymi lub białymi, bolesnością, dyspareunią oraz ryzykiem bliznowacenia prowadzącego do deformacji anatomicznych. Lichen planopilaris na skórze głowy skutkuje łysieniem bliznowaciejącym, a zmiany paznokciowe obejmują podłużne rowki, ścieńczenie i możliwą utratę płytki. Przebieg choroby jest zmienny: zmiany skórne ustępują zwykle w ciągu 6-18 miesięcy, natomiast postać jamy ustnej i narządów płciowych ma charakter przewlekły, z nawrotami u około 20% pacjentów.
- Objawy grzybicy płaskiej (Lichen planus)
- Zmiany skórne
- Zmiany w jamie ustnej
- Zmiany na narządach płciowych
- Zmiany na skórze głowy i włosach
- Zmiany na paznokciach
- Przebieg i progresja grzybicy płaskiej
- Czynniki wpływające na przebieg choroby
- Podsumowanie objawów grzybicy płaskiej według lokalizacji
- Monitorowanie i kontrola
Objawy grzybicy płaskiej (Lichen planus)
Grzybica płaska (Lichen planus) to przewlekła choroba zapalna skóry i błon śluzowych o nieznanej etiologii, która może dotykać różnych obszarów ciała, w tym skóry, jamy ustnej, narządów płciowych, paznokci oraz owłosionej skóry głowy. Objawy tej choroby są zróżnicowane i zależą od miejsca występowania zmian chorobowych.12
Zmiany skórne
Grzybica płaska na skórze najczęściej objawia się jako płaskie, liliowo-czerwone lub purpurowe, błyszczące grudki, które mogą mieć wielkość od 2-5 mm. Zmiany te są często wieloboczne i płasko-wyniosłe, z charakterystycznymi białymi liniami na powierzchni, zwanymi prążkami Wickhama.123
Typowe miejsca występowania zmian skórnych to:
- Wewnętrzna powierzchnia nadgarstków12
- Przedramiona1
- Okolice kostek1
- Dolna część pleców2
- Okolice genitaliów1
Większość pacjentów doświadcza świądu o różnym nasileniu – od łagodnego do intensywnego. Zmiany mogą być rozmieszczone symetrycznie, a nowe wykwity mogą pojawiać się w miejscach drobnych urazów skóry (zjawisko Koebnera).12
Po ustąpieniu zmian skórnych często pozostają ciemniejsze plamy (przebarwienia pozapalne), które mogą utrzymywać się przez wiele miesięcy, a nawet lat, szczególnie u osób o ciemniejszej karnacji.12
Zmiany w jamie ustnej
Grzybica płaska może również występować w jamie ustnej (postać określana jako oral lichen planus). U około 50% pacjentów ze zmianami skórnymi występują również zmiany w jamie ustnej, a u niektórych pacjentów zmiany występują wyłącznie w jamie ustnej.12
Typowe objawy w jamie ustnej obejmują:
- Białe, koronkowe lub siateczkowate wzory (prążki Wickhama) na wewnętrznej stronie policzków, języku lub dziąsłach12
- Czerwone, zapalne zmiany na błonie śluzowej1
- Bolesne owrzodzenia (w postaci erozyjnej)1
- Uczucie pieczenia lub bólu, szczególnie podczas jedzenia pikantnych, kwaśnych lub gorących pokarmów1
- Suchość w ustach1
- Metaliczny posmak1
Zmiany w jamie ustnej mogą być bezobjawowe, szczególnie w przypadku postaci siateczkowatej, ale postać erozyjna (wrzodziejąca) często powoduje znaczny ból i dyskomfort podczas jedzenia i mówienia.12
Zmiany na narządach płciowych
Grzybica płaska może także dotyczyć narządów płciowych, zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet.1
U mężczyzn typowe objawy to:
- Purpurowe lub białe pierścieniowate plamy na żołędzi prącia1
- Płasko-wyniosłe, błyszczące grudki2
- Wysypka, która zwykle nie swędzi3
U kobiet objawy mogą obejmować:
- Bolesność, pieczenie i podrażnienie w okolicy sromu1
- Zmiany na sromie o kolorze czerwonym, różowym lub białawym1
- Biały siateczkowaty wzór1
- Bolesne owrzodzenia1
- Lepka, żółtawa lub zielonkawa wydzielina, czasem z domieszką krwi1
- Ból podczas stosunku płciowego (dyspareunia)1
W ciężkich przypadkach może dojść do tworzenia się tkanki bliznowatej, która może zniekształcić architekturę sromu i pochwy, prowadząc do zwężenia wejścia do pochwy lub zrośnięcia warg sromowych.12
Zmiany na skórze głowy i włosach
Gdy grzybica płaska dotyka skóry głowy, jest nazywana lichen planopilaris (LPP). Typowe objawy obejmują:12
- Małe, czerwone i łuszczące się grudki wokół mieszków włosowych1
- Świąd, ból lub pieczenie skóry głowy1
- Wypadanie włosów, które może być trwałe (łysienie bliznowaciejące)12
- Gładkie, białe obszary bez widocznych ujść mieszków włosowych1
Zmiany na paznokciach
Grzybica płaska może również dotykać paznokci, prowadząc do następujących zmian:12
- Podłużne rowki i bruzdy na paznokciach1
- Ścieńczenie i łamanie się paznokci1
- Zmiany zabarwienia paznokci1
- Oddzielanie się płytki paznokciowej1
- W zaawansowanych przypadkach – całkowita utrata paznokci1
Zmiany mogą dotyczyć pojedynczych paznokci lub wszystkich paznokci na dłoniach lub stopach.1
Przebieg i progresja grzybicy płaskiej
Czas trwania choroby
Przebieg grzybicy płaskiej jest zróżnicowany i zależy od miejsca występowania zmian oraz nasilenia choroby:12
- Zmiany skórne często ustępują samoistnie w ciągu 6-18 miesięcy. U około 50% pacjentów zmiany ustępują w ciągu 6 miesięcy, a u 85% w ciągu 18 miesięcy.12
- Grzybica płaska w jamie ustnej ma zwykle charakter przewlekły i może utrzymywać się przez wiele lat, nawet do 5 lat lub dłużej. Ma tendencję do nawrotów.12
- Postać erozyjna (wrzodziejąca) ma zwykle charakter bardziej przewlekły i oporny na leczenie.1
- Zmiany wywołane przez leki zwykle ustępują powoli po odstawieniu wywołującego je leku.1
Nawroty choroby występują u około 20% pacjentów.1 Choroba może mieć charakter przewlekły z okresami zaostrzeń i remisji.1
Powikłania
Grzybica płaska może prowadzić do różnych powikłań, w zależności od lokalizacji i nasilenia zmian:12
- Przebarwienia pozapalne – po ustąpieniu zmian skórnych mogą pozostać ciemniejsze plamy, szczególnie u osób o ciemniejszej karnacji. Przebarwienia te mogą utrzymywać się przez miesiące lub lata.12
- Trwałe łysienie – w przypadku zajęcia skóry głowy może dojść do trwałego zniszczenia mieszków włosowych i nieodwracalnego wypadania włosów.12
- Blizny i zniekształcenia – szczególnie w przypadku postaci erozyjnej na narządach płciowych, może dojść do bliznowacenia, które prowadzi do zmian anatomicznych sromu i pochwy, utrudniających lub uniemożliwiających współżycie płciowe.12
- Problemy z odżywianiem – bolesne zmiany w jamie ustnej mogą utrudniać jedzenie i picie, prowadząc do utraty wagi i niedożywienia.1
- Zakażenia wtórne – otwarte owrzodzenia są podatne na wtórne zakażenia bakteryjne lub grzybicze.12
- Zwiększone ryzyko nowotworu – długotrwała postać erozyjna grzybicy płaskiej, szczególnie w jamie ustnej, sromie i prąciu, wiąże się z niewielkim (2-5%) zwiększeniem ryzyka rozwoju raka płaskonabłonkowego.123
- Problemy psychologiczne – przewlekły charakter choroby, widoczne zmiany skórne, ból i dyskomfort mogą prowadzić do pogorszenia jakości życia, depresji i lęku.12
Specyficzne postacie grzybicy płaskiej
Istnieje kilka specyficznych postaci grzybicy płaskiej o różnym przebiegu klinicznym:1
- Postać przerostowa – charakteryzuje się grubymi, łuszczącymi się zmianami, najczęściej na nogach i kostkach. Te zmiany są często bardzo swędzące i mogą się owrzodzić.1
- Postać zanikowa – rzadka odmiana z atroficznym centrum zmian.1
- Postać obrączkowata – zmiany tworzą pierścienie z centralnym przejaśnieniem, często występujące na narządach płciowych.1
- Postać erozyjna/wrzodziejąca – charakteryzuje się bolesnymi owrzodzeniami, najczęściej na błonach śluzowych jamy ustnej, narządów płciowych. Jest to postać przewlekła i oporna na leczenie.12
- Lichen planopilaris – postać dotycząca skóry głowy, prowadząca do bliznowaciejącego łysienia.1
Czynniki wpływające na przebieg choroby
Przebieg grzybicy płaskiej może być modyfikowany przez różne czynniki:1
- Stres – może nasilać objawy i przyczyniać się do zaostrzeń choroby.12
- Leki – niektóre leki mogą wywoływać lub nasilać objawy grzybicy płaskiej. Po odstawieniu leku objawy zwykle ustępują.1
- Zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu C – u niektórych pacjentów grzybica płaska może być związana z zakażeniem HCV, co może wpływać na przebieg choroby.1
- Choroby współistniejące – choroby autoimmunologiczne i zaburzenia metaboliczne mogą modyfikować przebieg grzybicy płaskiej.1
- Wiek i płeć – grzybica płaska najczęściej występuje u osób w wieku 30-60 lat, częściej u kobiet niż u mężczyzn, co może wpływać na manifestację kliniczną.12
Podsumowanie objawów grzybicy płaskiej według lokalizacji
| Lokalizacja | Typowe objawy | Przebieg i rokowanie |
|---|---|---|
| Skóra |
|
Zwykle ustępuje samoistnie w ciągu 6-18 miesięcy |
| Jama ustna |
|
Przewlekły charakter, może utrzymywać się przez wiele lat |
| Narządy płciowe |
|
Często przewlekły i oporny na leczenie |
| Skóra głowy |
|
Może prowadzić do trwałego łysienia bliznowaciejącego |
| Paznokcie |
|
Zmiany mogą być trwałe |
Monitorowanie i kontrola
Ze względu na możliwe powikłania i zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów, pacjenci z grzybicą płaską powinni być regularnie monitorowani:12
- Pacjenci z grzybicą płaską w jamie ustnej powinni regularnie kontrolować stan jamy ustnej z powodu zwiększonego ryzyka raka jamy ustnej.12
- Pacjenci z grzybicą płaską narządów płciowych powinni być obserwowani pod kątem rozwoju zmian nowotworowych.1
- W przypadku grzybicy płaskiej skóry głowy ważne jest wczesne rozpoczęcie leczenia, aby zapobiec trwałemu łysieniu.1
- Pacjenci powinni być uczuleni na obserwację nowych, nietypowych zmian, które mogą wymagać pilnej konsultacji lekarskiej.1
Grzybica płaska jest chorobą o różnorodnej manifestacji klinicznej, której przebieg i rokowanie zależą od miejsca występowania zmian, ich nasilenia oraz odpowiedzi na leczenie. Pomimo że w wielu przypadkach choroba ustępuje samoistnie, niektóre jej postacie mogą mieć charakter przewlekły i wymagać długotrwałego leczenia. Regularne kontrole lekarskie są istotne dla monitorowania przebiegu choroby i wczesnego wykrywania ewentualnych powikłań.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.