Grzybica płaska
Epidemiologia
Grzybica płaska (lichen planus) to choroba o częstości występowania w populacji ogólnej na poziomie 0,2-1%, z wyższą częstością w postaci jamy ustnej (1-4%). Choroba najczęściej dotyka osoby w wieku 30-60 lat, z przewagą kobiet (stosunek 1,5:1), a dzieci stanowią mniej niż 5% przypadków, choć w niektórych regionach, jak Indie, odsetek ten sięga 11,2%. Epidemiologia wykazuje zróżnicowanie geograficzne, z wyższą zapadalnością u Afroamerykanów oraz osób pochodzenia indyjskiego i arabskiego. Zapadalność waha się od 14 do 250 przypadków na 100 000 osobolat, np. w Finlandii u kobiet wynosi 28/100 000 osobolat, a w Anglii i Walii 37/100 000 u kobiet i 32/100 000 u mężczyzn. Istnieje komponent rodzinny (10% krewnych pierwszego stopnia), a choroba często współistnieje z autoimmunologicznymi schorzeniami, takimi jak toczeń rumieniowaty układowy, zespół Sjögrena, choroby tarczycy (Hashimoto), łysienie plackowate, a także z wirusowym zapaleniem wątroby typu C (HCV). Grzybica płaska jamy ustnej jest potencjalnie złośliwa, z ryzykiem transformacji nowotworowej 0,5-2%, a 1-3% pacjentów może rozwinąć raka płaskonabłonkowego jamy ustnej, co podkreśla konieczność regularnej kontroli klinicznej.
Epidemiologia grzybicy płaskiej
Grzybica płaska (łac. lichen planus) jest stosunkowo rzadką chorobą skóry, której częstość występowania na świecie szacuje się na poziomie 0,2-1% populacji ogólnej, choć niektóre badania wskazują na zakres 0,22-5%123. W przypadku objawów w jamie ustnej (oral lichen planus) częstość występowania jest wyższa i dotyczy 1-4% populacji14. Według metaanalizy obejmującej 46 badań, ogólnoświatowa częstość występowania grzybicy płaskiej wynosi 0,89% w populacji ogólnej oraz 0,98% wśród pacjentów poszukujących opieki dermatologicznej5.
Rozkład demograficzny
Grzybica płaska występuje najczęściej u osób w wieku 30-60 lat16. Choroba rzadko dotyka dzieci, które stanowią mniej niż 5% wszystkich pacjentów1. Według badań, grzybica płaska u dzieci może być częstsza w krajach Azji Południowej i Bliskiego Wschodu w porównaniu do Europy czy Ameryki Północnej7. W Indiach dzieci stanowią około 11,2% wszystkich przypadków grzybicy płaskiej8.
W odniesieniu do płci, większość badań wskazuje na wyższą częstość występowania choroby wśród kobiet niż mężczyzn, z proporcją 1,5:1149. Jednak w przypadku dzieci, niektóre badania raportują równy rozkład między płciami lub nawet nieznaczną przewagę przypadków wśród chłopców10.
Zróżnicowanie geograficzne
Choć grzybica płaska występuje na całym świecie, istnieje pewne zróżnicowanie geograficzne w jej epidemiologii. Badania sugerują wyższą częstość występowania choroby wśród Afroamerykanów oraz osób pochodzenia indyjskiego i arabskiego1. Częstość występowania grzybicy płaskiej jamy ustnej jest najniższa w Indiach (0,49%), a najwyższa w Europie (1,43%)7.
Zapadalność na grzybicę płaską (liczba nowych przypadków) charakteryzuje się znaczną heterogenicznością geograficzną i waha się od 14 do 250 przypadków na 100 000 osobolat5. W Finlandii, badanie przeprowadzone wśród kobiet wykazało, że wskaźnik zapadalności wynosi 28 przypadków na 100 000 osobolat11. Z kolei w Anglii i Walii odnotowano wskaźnik zapadalności na poziomie 37 przypadków na 100 000 osobolat wśród kobiet i 32 przypadków na 100 000 osobolat wśród mężczyzn12.
Komponenty rodzinne i choroby współistniejące
Istnieje komponent rodzinny w występowaniu grzybicy płaskiej, gdyż do 10% krewnych pierwszego stopnia pacjentów również może rozwinąć tę chorobę1. Rodzinna postać grzybicy płaskiej stanowi 1-2% wszystkich przypadków grzybicy płaskiej u dzieci i różni się od klasycznej formy wcześniejszym wiekiem wystąpienia, bardziej uogólnionym zajęciem, częstszym zajęciem błon śluzowych, zwiększoną tendencją do form erozyjnych, wrzodziejących i linijnych, z przedłużonym przebiegiem i częstymi nawrotami10.
Badania wykazały, że u pacjentów z grzybicą płaską częściej występują określone choroby współistniejące13. Zaobserwowano związek grzybicy płaskiej z grupą chorób autoimmunologicznych, w tym chorobami wątroby, twardziną ograniczoną, toczniem rumieniowatym układowym, zapaleniem skórno-mięśniowym i zespołem Sjögrena. Potwierdzono również jej pozytywną korelację z łysieniem plackowatym, bielactwem, chorobami tarczycy (szczególnie zapaleniem tarczycy Hashimoto) i wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego14.
Istnieje również związek między grzybicą płaską a wirusowym zapaleniem wątroby typu C (HCV), choć siła tego związku różni się w zależności od badań i regionów geograficznych15. Pozytywny związek odnotowano w zakresie od 3,1% do nawet 18,3%16, przy czym niektóre badania nie wykazały takiego związku16.
Nadzór i monitorowanie
Grzybica płaska, szczególnie w postaci zajmującej jamę ustną, jest uważana za potencjalnie złośliwe zaburzenie, a wskaźnik transformacji nowotworowej wynosi 0,5-2%17. Obecnie sugeruje się, że 1-3% pacjentów z długotrwałą grzybicą płaską jamy ustnej może rozwinąć raka płaskonabłonkowego jamy ustnej18. Dlatego też regularna kontrola kliniczna jest istotna ze względu na kontrowersje dotyczące potencjału złośliwego tego zaburzenia18.
Badanie przeprowadzone w Finlandii wykazało zwiększoną śmiertelność wśród kobiet z grzybicą płaską (SMR 1,07, 95% CI 1,02-1,11), z nadmierną śmiertelnością z powodu chłoniaka Hodgkina, chłoniaka nieziarniczego, raka jamy ustnej, raka języka, infekcji, chorób układu oddechowego i chorób układu pokarmowego11. Te wyniki potwierdzają znaczenie długoterminowej i multidyscyplinarnej obserwacji pacjentów z grzybicą płaską19.
Obserwacja zmian w jamie ustnej i przełyku
Szczególną uwagę należy zwrócić na monitorowanie pacjentów z grzybicą płaską jamy ustnej. W badaniu przeprowadzonym w południowych Indiach, 5% przypadków erozyjnej grzybicy płaskiej wykazało cechy dysplastyczne20. W przeciwieństwie do niedysplastycznej postaci grzybicy płaskiej jamy ustnej, dysplastyczna postać ma odmienny profil molekularny i może przekształcić się w raka płaskonabłonkowego jamy ustnej20.
Nie ma jasnych wytycznych dotyczących endoskopii nadzorczej u pacjentów z grzybicą płaską przełyku, chociaż niektórzy autorzy sugerują, że badania przesiewowe i nadzór mogą być uzasadnione21. Ważne jest, aby pamiętać, że gdy u pacjenta z grzybicą płaską inną niż przełykowa wystąpią jakiekolwiek objawy ze strony przełyku, kluczowe znaczenie ma endoskopia z odpowiednimi biopsjami w celu wykluczenia grzybicy płaskiej przełyku21.
Wyzwania w monitorowaniu
Epidemiologia grzybicy płaskiej pozostaje nie w pełni określona, ponieważ obecna wiedza pochodzi głównie z rozproszonych, małoskalowych badań retrospektywnych5. Biorąc pod uwagę, że opieka nad pacjentami z grzybicą płaską rozciąga się na różne specjalności medyczne, zarówno w podstawowej, jak i specjalistycznej opiece zdrowotnej, precyzyjne oszacowanie jej zapadalności i częstości występowania jest metodologicznie trudne5.
Konwencjonalne metody zapisywania przypadków klinicznych szczegółowo opisujących postęp grzybicy płaskiej jamy ustnej, stanu przedrakowego wymagającego długoterminowego nadzoru, są zarówno czasochłonne, jak i żmudne dla zapracowanych klinicystów22. Niektóre badania proponują wykorzystanie map topograficznych (TMM) do nadzoru nad grzybicą płaską jamy ustnej oraz innymi przedrakowymi zmianami i stanami jamy ustnej22.
Wpływ na jakość życia
Grzybica płaska, zarówno w postaci skórnej, jak i błon śluzowych, w równym stopniu wpływa na jakość życia pacjentów13. Wyniki różnych kwestionariuszy jakości życia (QoL) wykazały, że trudności w karmieniu i stosunkach seksualnych oraz ból u pacjentów z grzybicą płaską błon śluzowych, a także świąd i pozostała hiperpigmentacja u pacjentów z skórną postacią choroby, prowadzą do komplikacji w funkcjonowaniu emocjonalnym, społecznym i psychicznym, ze znacznym pogorszeniem ich jakości życia14.
Mechanizmy przewlekłego procesu zapalnego przyczyniają się do częstszego występowania otyłości, chorób sercowo-naczyniowych, dyslipidemii i cukrzycy, czyli zespołu metabolicznego u osób chorych14. Te współistniejące schorzenia mogą dodatkowo obniżać jakość życia pacjentów z grzybicą płaską.
Podsumowanie danych epidemiologicznych
Podsumowując, grzybica płaska jest chorobą o zasięgu globalnym, występującą z różną częstością w różnych regionach świata. Choroba najczęściej dotyka osoby w wieku 30-60 lat, z przewagą występowania u kobiet. Istnieje komponent rodzinny oraz związek z pewnymi chorobami autoimmunologicznymi i wirusowym zapaleniem wątroby typu C. Ze względu na potencjał złośliwy, szczególnie w przypadku grzybicy płaskiej jamy ustnej, zaleca się długoterminową obserwację pacjentów.5111
Wyzwaniem pozostaje precyzyjne określenie epidemiologii grzybicy płaskiej ze względu na rozproszenie opieki nad pacjentami między różnymi specjalnościami medycznymi oraz brak standaryzowanych metod raportowania i monitorowania. Konieczne są dalsze badania w celu lepszego zrozumienia epidemiologii tej choroby oraz opracowania skutecznych strategii nadzoru i monitorowania.2122
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.