Grzybica płaska
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Liszaj płaski (lichen planus) charakteryzuje się zróżnicowanym przebiegiem i rokowaniem, zależnym od lokalizacji i typu klinicznego zmian. Postać skórna zwykle ustępuje samoistnie w ciągu 18-24 miesięcy, choć często pozostają przebarwienia pozapalne, a ryzyko transformacji nowotworowej jest nieobecne. W przypadku liszaja płaskiego wywołanego lekami, ustąpienie zmian jest powolne po odstawieniu leku. Natomiast liszaj płaski jamy ustnej (OLP) ma przewlekły, remitująco-nawracający przebieg, z możliwością samoistnego ustąpienia w ciągu około 5 lat, ale częściej wymaga długotrwałej obserwacji ze względu na potencjalne ryzyko transformacji nowotworowej, które według WHO wynosi do 14% pacjentów, ze średnim czasem do rozwoju raka jamy ustnej około 103,61 miesięcy. Ryzyko to jest wyższe u osób starszych, z czerwonymi formami OLP i mniejszą liczbą zajętych miejsc, niezależnie od płci, palenia, zakażenia HCV czy wcześniejszych terapii.
Prognoza w liszaju płaskim (grzybicy płaskiej)
Liszaj płaski (łac. lichen planus, pol. grzybica płaska) to choroba o zróżnicowanym przebiegu i rokowaniu, zależnym od umiejscowienia zmian oraz typu klinicznego. Przebieg choroby może być samoograniczający, przewlekły lub nawrotowy. Rokowanie różni się znacząco w zależności od postaci klinicznej i lokalizacji zmian.12
Prognoza w skórnej postaci liszaja płaskiego
Skórna postać liszaja płaskiego ma generalnie dobre rokowanie. Większość przypadków ustępuje samoistnie w ciągu 18-24 miesięcy, choć po wyleczeniu często pozostaje przebarwienie pozapalne. Charakterystyczne cechy przebiegu skórnej postaci liszaja płaskiego to:132
- Samoistna remisja w ciągu 1-2 lat w większości przypadków
- Częste występowanie przetrwałych przebarwień po ustąpieniu aktywnych zmian
- Możliwość nawrotów w niewielkiej liczbie przypadków
- Brak ryzyka transformacji nowotworowej w skórnej postaci liszaja płaskiego
W przypadku liszaja płaskiego wywołanego przez leki, zmiany ustępują powoli po odstawieniu leku wywołującego, a całkowite ustąpienie objawów może wymagać dłuższego czasu.1
Prognoza w liszaju płaskim jamy ustnej
Liszaj płaski jamy ustnej (OLP – Oral Lichen Planus) ma odmienny przebieg w porównaniu do postaci skórnej. Jest to schorzenie przewlekłe z przebiegiem remitująco-nawracającym. Okres do całkowitego ustąpienia zmian może być znacznie dłuższy niż w przypadku postaci skórnej:124
- Może ustąpić samoistnie w ciągu 5 lat, jednak częściej ma charakter przewlekły
- Charakteryzuje się okresami zaostrzeń i remisji
- Wymaga regularnej obserwacji ze względu na potencjalne ryzyko transformacji nowotworowej
Ryzyko transformacji nowotworowej OLP
Istotnym elementem prognozy w liszaju płaskim jamy ustnej jest ryzyko transformacji nowotworowej. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), OLP jest klasyfikowany jako potencjalnie złośliwa choroba. Badania nad ryzykiem transformacji nowotworowej OLP wykazały:435
- Do 14% pacjentów z OLP może rozwinąć raka jamy ustnej
- Średni czas od diagnozy OLP do transformacji nowotworowej wynosi około 103,61 miesięcy (ponad 8,5 roku)
- Całkowite ryzyko transformacji złośliwej jest stosunkowo niskie (około 2% w niektórych badaniach)
- Zwiększone ryzyko transformacji występuje u osób starszych, z czerwoną formą liszaja płaskiego i mniejszą liczbą miejsc zajętych przez zmiany
- Ryzyko to występuje niezależnie od płci, statusu palenia, statusu zakażenia HCV oraz wcześniejszych terapii
Ze względu na to ryzyko, pacjenci z OLP powinni być regularnie kontrolowani przez wykwalifikowanych klinicystów co najmniej raz w roku, najlepiej przez całe życie. Szczególnie istotne jest to dla pacjentów z północnych Włoch, u których stwierdzono podwyższone ryzyko transformacji nowotworowej, jak wskazują badania kohortowe.46
Czynniki prognostyczne w liszaju płaskim
Identyfikacja czynników wpływających na przebieg kliniczny liszaja płaskiego może pomóc w dostosowaniu postępowania terapeutycznego i przewidywaniu rokowania. Na podstawie badań klinicznych i histopatologicznych wyróżniono następujące czynniki prognostyczne:574
Typ kliniczny liszaja płaskiego
Typ kliniczny liszaja płaskiego ma istotny wpływ na rokowanie i przebieg choroby:74
- Postać nadżerkowo-zanikowa i siateczkowata OLP są związane z większą liczbą zaostrzeń (stanowią 91% wszystkich nawrotów w badanych kohortach)
- Czerwone formy liszaja płaskiego (postać nadżerkowo-zanikowa) wiążą się z większym ryzykiem transformacji nowotworowej
- Bardziej agresywne formy choroby, które nie zostały poddane leczeniu, wiążą się z wyższym ryzykiem zgonu
Cechy histopatologiczne
Badania histopatologiczne wskazują na pewne cechy, które mogą mieć znaczenie prognostyczne:57
- Obecność komórek plazmatycznych w obrazie histopatologicznym OLP może być związana z mniejszą liczbą zaostrzeń
- Pacjenci z komórkami plazmatycznymi w obrazie histopatologicznym mogą lepiej odpowiadać na konwencjonalne leczenie miejscowymi kortykosteroidami
- Identyfikacja cech dysplastycznych w badaniu histopatologicznym może pomóc w przewidywaniu ryzyka transformacji nowotworowej
Inne czynniki prognostyczne
Dodatkowe czynniki wpływające na rokowanie w liszaju płaskim obejmują:461
- Wiek pacjenta – starszy wiek jest związany z większym ryzykiem transformacji nowotworowej oraz większym ryzykiem zgonu
- Regularność wizyt kontrolnych – rzadsze wizyty kontrolne wiążą się z wyższym ryzykiem wystąpienia raka jamy ustnej u pacjentów z OLP
- Liczba miejsc zajętych przez zmiany – mniejsza liczba miejsc zajętych przez zmiany może paradoksalnie zwiększać ryzyko transformacji nowotworowej
- Lokalizacja zmian – zmiany w obrębie sromu u kobiet również mogą być związane z ryzykiem rozwoju raka płaskonabłonkowego
Prognoza w liszaju płaskim mieszkowym
Liszaj płaski mieszkowy (LPP – Lichen Planopilaris) charakteryzuje się odmiennym rokowaniem w porównaniu do innych form liszaja płaskiego. W tej postaci choroby:1
- Utrata włosów jest nieodwracalna (permanentna)
- Proces bliznowacenia prowadzi do trwałego uszkodzenia mieszków włosowych
- Wczesna diagnoza i leczenie mogą pomóc w ograniczeniu zasięgu zmian, ale nie odwrócą już istniejących ubytków
Znaczenie regularnej obserwacji
Ze względu na różnorodny przebieg liszaja płaskiego i potencjalne ryzyko transformacji nowotworowej, regularna obserwacja pacjentów ma kluczowe znaczenie dla rokowania:46
- Pacjenci z OLP powinni być kontrolowani co najmniej raz w roku, najlepiej przez całe życie
- Wizyty kontrolne powinny być przeprowadzane przez wykwalifikowanych klinicystów
- Wczesne wykrycie zmian dysplastycznych może znacząco poprawić rokowanie
- Pacjenci powinni być edukowani o konieczności zgłaszania nowych objawów i zmian w przebiegu choroby
Podsumowując, liszaj płaski ma zróżnicowane rokowanie w zależności od umiejscowienia i typu klinicznego. Podczas gdy postać skórna zwykle ustępuje samoistnie w ciągu 1-2 lat, postać w jamie ustnej może utrzymywać się przez wiele lat i wymaga regularnego monitorowania ze względu na ryzyko transformacji nowotworowej. Liszaj płaski mieszkowy prowadzi do trwałej utraty włosów. Identyfikacja czynników prognostycznych może pomóc w optymalizacji postępowania terapeutycznego i poprawie wyników leczenia.1245
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.
Materiały źródłowe
- #1 Lichen Planus – StatPearls – NCBI Bookshelfhttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526126/
Cutaneous lichen planus often resolves spontaneously within 1 to 2 years, but residual hyperpigmentation is common. […] Oral lichen planus may resolve spontaneously within 5 years, but typically, it is a chronic disease with a remitting and relapsing course. […] Hair loss from LPP is permanent. […] Drug-induced lichen planus lesions resolve slowly after the causative medication is withdrawn.
- #2 Lichen Planus: What It Is, Causes, Types & Treatmentshttps://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17723-lichen-planus
Lichen planus can be managed without treatment. But most cases will require treatment. If you have lichen planus on your skin, it may take a few months or a few years to go away. If you have oral lichen planus, it may take up to five years to go away. Therapy and home remedies can provide relief if you experience any symptoms. […] Lichen planus is a common skin rash that can also affect your mouth and nails. It can make you feel self-conscious, and it can be unpleasant if it itches. However, it isnt dangerous or contagious, and it usually goes away on its own.
- #3 Lichen Planus: Practice Essentials, Background, Pathophysiologyhttps://emedicine.medscape.com/article/1123213-overview
The prognosis for LP is good, in that most cases regress within 18 months. Some cases recur. […] Cutaneous LP does not carry a risk of skin cancer, but ulcerative lesions in the mouth, particularly in men, do occasionally exhibit malignant transformation; however, the rate of malignant transformation for oral LP is low (2% in one report). […] Vulvar lesions in women may also be associated with squamous cell carcinoma.
- #4 Risk of Malignant Transformation in 3173 Subjects with Histopathologically Confirmed Oral Lichen Planus: A 33-Year Cohort Study in Northern Italyhttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8616266/
Up to 14% of OLP patients could develop oral cancer, and identifying factors that could help in early detection could be extremely useful. […] OLP patients who developed oral cancer usually underwent less frequent periodical follow-up visits, and older age increased the risk of death. […] As a significant number of OLP patients have a risk of malignant transformation, there is a critical need to review these patients preferentially, by trained clinicians, at least once a year, possibly for a lifetime. […] The study found that the malignant transformation occurred in a mean time of 103.61 months after the initial diagnosis of OLP; such a long follow up has rarely been documented. […] The risk of malignant transformation was found to be increased for elderly patients with a red form and fewer sites of involvement, regardless of gender, smoking status, HCV status, and previous therapies.
- #5https://journals.lww.com/md-journal/fulltext/2019/12200/histopathological_features_of_oral_lichen_planus.41.aspx
Oral lichen planus (OLP) exhibits variations in severity and response to corticosteroid therapy. This study aims to assess the histopathological features of OLP at the time of diagnosis and their relationship in response to corticosteroid therapy. […] Identifying histopathological features that may affect the clinical course would be clinically helpful in tailoring patient management. […] The evolution of the disease may involve 2 important aspects. The first one is the classification of the OLP by the World Health Organization (WHO) as a potentially malignant disease, and the second is the presence of refractory cases for treatment with corticosteroids. […] Many studies have been focused on the identification of several predictive variables of the dysplastic changes of the disease. […] The aim of this study was to compare the histopathological features of OLP at the time of diagnosis with the aim of identifying distinguishing histological features of the response to corticosteroid treatment and the aggressiveness of the disease (i.e., the frequency of exacerbations per year in each patient).
- #6 Risk of Malignant Transformation in 3173 Subjects with Histopathologically Confirmed Oral Lichen Planus: A 33-Year Cohort Study in Northern Italyhttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8616266/
The risk of death was higher in elderly patients with more aggressive forms who did not undergo any treatment. […] As Northern Italian OLP patients have an increased risk of malignant transformation, there is a need to review all these patients by trained clinicians, at least once a year, possibly for a lifetime.
- #7https://journals.lww.com/md-journal/fulltext/2019/12200/histopathological_features_of_oral_lichen_planus.41.aspx
Clinical course: Table 4 shows the number of exacerbations per the OLP type. Most of the exacerbations were observed in patients with erosive-atrophic and reticular OLP (91% of all recurrences in this cohort). […] The presence of plasma cells in OLP could be associated with fewer exacerbations and a better response to conventional treatment with topical corticosteroids. More prospective studies are needed to assess this association.