tomografia komputerowa

Tomografia komputerowa (TK) to nieinwazyjna technika diagnostyczna wykorzystująca promieniowanie rentgenowskie do tworzenia szczegółowych obrazów przekrojowych ciała pacjenta. Metoda polega na wykonaniu serii zdjęć rentgenowskich z różnych kątów, które następnie są przetwarzane przez komputer w celu uzyskania trójwymiarowego obrazu narządów wewnętrznych.

W badaniu TK stosuje się wiązkę promieniowania przechodzącą przez ciało pacjenta, a detektory mierzą stopień jej osłabienia przez tkanki o różnej gęstości. Nowoczesne tomografy wielorzędowe umożliwiają szybkie skanowanie dużych obszarów ciała z wysoką rozdzielczością przestrzenną, co pozwala na wykrywanie nawet niewielkich zmian patologicznych.

Tomografia komputerowa znajduje zastosowanie w diagnostyce chorób nowotworowych, urazów, patologii naczyniowych, schorzeń neurologicznych oraz chorób płuc. Często stosuje się środki kontrastowe podawane dożylnie, doustnie lub doodbytniczo w celu lepszej wizualizacji naczyń krwionośnych i tkanek. Należy pamiętać, że badanie wiąże się z ekspozycją na promieniowanie jonizujące, co wymaga właściwej oceny stosunku korzyści do ryzyka.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pageta kości – Diagnostyka i diagnoza

Choroba Pageta kości (osteitis deformans) to przewlekłe zaburzenie metaboliczne charakteryzujące się nieprawidłową przebudową kostną, prowadzącą do nadmiernej resorpcji i nieprawidłowego formowania tkanki kostnej. Diagnostyka opiera się na ocenie klinicznej, badaniach laboratoryjnych oraz obrazowych. Kluczowym markerem jest podwyższona aktywność fosfatazy alkalicznej (ALP) w surowicy, obserwowana u 85-95% pacjentów z aktywną chorobą, co koreluje z rozległością i aktywnością procesu chorobowego. W diagnostyce różnicowej uwzględnia się m.in. dysplazję włóknistą, przerzuty nowotworowe oraz osteomalację. Obrazowanie rentgenowskie wykazuje charakterystyczne zmiany, takie jak powiększenie i deformacje kości, osteoliza, zgrubienie kory oraz zaburzenia struktury beleczkowej, natomiast scyntygrafia kości jest najbardziej czułą metodą do oceny rozległości zmian. Wskazane jest także monitorowanie markerów obrotu kostnego, takich jak BSAP, PINP czy CTX, szczególnie w przypadkach z prawidłowym poziomem ALP lub podejrzeniem współistniejących schorzeń.
25-hydroksywitamina D, biopsja kości, bisfosfoniany, choroba Pageta kości, choroba zwyrodnieniowa stawów, deformacja kostna, fosfataza alkaliczna, hiperkalcemia, kompresja rdzenia kręgowego, kostniakomięsak, marker obrotu kostnego, metaboliczne schorzenie kości, osteitis deformans, osteodystrofia nerkowa, osteomalacja, osteoporoza, osteosarcoma, pierwotna nadczynność przytarczyc, przebudowa kostna, przerzut osteoblastyczny, radiografia konwencjonalna, resorpcja kostna, resorpcja tkanki kostnej, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, stenoza kręgosłupa, tkanka kostna, tomografia komputerowa, transformacja nowotworowa, wodogłowie, zdjęcie rentgenowskie, złamanie patologiczne
Leksykon chorób i schorzeń
Uraz głowy i wstrząśnienie mózgu – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Prognozowanie wyników leczenia po łagodnym urazie mózgu (mTBI) opiera się na kluczowych predyktorach, takich jak wiek pacjenta, ocena motoryczna oraz reaktywność źrenic przy przyjęciu, z umiarkowaną zdolnością dyskryminacyjną (współczynnik C=0,68-0,70) dla modeli Core i Clinical w skali GOSE. Uwzględnienie wyników tomografii komputerowej i badań laboratoryjnych poprawia trafność prognoz. Przewlekłe objawy pourazowe (PPCS) występują u 10-20% pacjentów po wstrząśnieniu mózgu i są silnie związane z czynnikami ryzyka, takimi jak wcześniejsze zaburzenia psychiczne, wiek powyżej 61 lat, płeć żeńska oraz wysoka częstotliwość korzystania z podstawowej opieki zdrowotnej w roku poprzedzającym uraz. Modele uwzględniające objawy wczesne (2-3 tygodnie po urazie) znacząco zwiększają skuteczność prognostyczną (R² do 37%), co podkreśla znaczenie wczesnej oceny klinicznej i narzędzi takich jak skala TRICORDRR.
ćwiczenia aerobowe, demencja, depresja, jakość życia, łagodny uraz mózgu, lęk, model prognostyczny, nadużywanie substancji psychoaktywnych, obszar pod krzywą, przyspieszenie liniowe, przyspieszenie rotacyjne, randomizowane badanie kliniczne, reaktywność źrenic, Rozszerzona Skala Wyników Glasgow, schorzenie psychiatryczne, stwardnienie zanikowe boczne, tomografia komputerowa, uraz mózgu, zaburzenie dwubiegunowe, zaburzenie osobowości, zdolność dyskryminacyjna, zespół powstrząśnieniowy
Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak stawowy – Objawy

Mięsak stawowy (synovial sarcoma) to rzadki, złośliwy nowotwór tkanek miękkich, najczęściej lokalizujący się w okolicy dużych stawów, takich jak kolano, biodro, bark czy kostka. Charakteryzuje się powolnym wzrostem i niespecyficznymi objawami, co prowadzi do znacznego opóźnienia diagnostycznego – średnio 98 tygodni od pojawienia się pierwszych symptomów, z czego 43 tygodnie to opóźnienie pacjenta, a 50 tygodni to opóźnienie diagnostyczne. Wczesne objawy obejmują bezbolesny guz lub zgrubienie, powolne powiększanie się zmiany, ból, obrzęk, ograniczenie ruchomości stawu oraz objawy neurologiczne jak drętwienie czy mrowienie. Mięsak cechuje się agresywną biologicznie progresją, naciekaniem tkanek okołostawowych, możliwością inwazji kości oraz wysokim ryzykiem przerzutów, głównie do płuc (około 80%), węzłów chłonnych (10%) i kości (15%). Mediana czasu do nawrotu wynosi 24 miesiące, a 5-letnie przeżycie po nawrocie waha się między 30-46%.
ablacja termiczna, chemioterapia systemowa, dysfagia, immunoterapia, margines chirurgiczny, mięsak maziówkowy, mięsak stawowy, napad padaczkowy, nawrót choroby, nowotwór tkanek miękkich, parestezje, przerzut do kości, przerzut do mózgu, przerzut do płuc, przerzut odległy, radioterapia, resekcja chirurgiczna, stan podgorączkowy, tomografia komputerowa, węzeł chłonny, zapalenie kaletki maziowej, zapalenie płuc, zapalenie stawów, złamanie patologiczne, złośliwość histologiczna
Leksykon chorób i schorzeń
Rak pęcherza moczowego – Epidemiologia

Rak pęcherza moczowego stanowi istotne wyzwanie onkologiczne, z 614 298 nowymi przypadkami i ponad 220 000 zgonów na świecie w 2022 roku. Współczynnik zachorowalności wynosi średnio 18,0/100 000 osób (standaryzowany wiekowo), z wyraźną przewagą mężczyzn (9,6/100 000) nad kobietami (2,4/100 000). Choroba dotyczy głównie osób powyżej 55. roku życia, ze średnim wiekiem diagnozy 73 lata w USA. Palenie tytoniu odpowiada za 50-65% przypadków, a ekspozycja zawodowa na aminy aromatyczne i wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne stanowi drugi istotny czynnik ryzyka (5-20% przypadków). Wskaźnik 5-letniego przeżycia w USA wynosi 77,1%, jednak zależy od stadium zaawansowania: 95,8% dla raka in situ, 69,5% dla choroby zlokalizowanej, 36,3% dla regionalnej i 4,6% dla przerzutowej. Współczynniki umieralności wynoszą 3,2/100 000 u mężczyzn i 0,9/100 000 u kobiet, a globalne wskaźniki umieralności spadły o 15,7% w latach 1990-2019.
aktywny nadzór, amina aromatyczna, badanie przesiewowe, cewnik moczowy, cystoskopia, cytologia moczu, DALY, defekt wrodzony, ekspozycja zawodowa, karcynogeneza, lata życia skorygowane niepełnosprawnością, lek przeciwcukrzycowy, marker biologiczny, MIBC, nadzór medyczny, narażenie na chemikalia, nawrotowość, NMIBC, palenie tytoniu, pioglitazon, progresja choroby, przewlekły stan zapalny, radioterapia, rak pęcherza moczowego, rak płaskonabłonkowy, rezonans magnetyczny, Schistosoma haematobium, schistosomatoza, tomografia komputerowa, wielopierścieniowy węglowodór aromatyczny, wskaźnik przeżycia, wskaźnik umieralności, wskaźnik zachorowalności
Leksykon chorób i schorzeń
Migrena siatkówkowa – Diagnostyka i diagnoza

Migrena siatkówkowa to rzadki typ migreny, charakteryzujący się nawracającymi, jednoocznymi zaburzeniami widzenia, takimi jak mroczki, błyski czy chwilowa ślepota, trwającymi od 5 do 60 minut, często z towarzyszącym bólem głowy o charakterze migrenowym pojawiającym się w ciągu 60 minut od początku objawów wzrokowych. Diagnoza opiera się na kryteriach ICHD-3, które wymagają wykluczenia innych przyczyn przejściowej utraty widzenia w jednym oku, takich jak przemijający atak niedokrwienny (TIA), amaurosis fugax, choroby tętnic szyjnych, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic czy odwarstwienie siatkówki. Kluczowe jest szczegółowe badanie okulistyczne, w tym ocena pola widzenia i badanie dna oka, a także obrazowanie mózgu (MRI, CT) i badania naczyniowe oraz kardiologiczne w celu wykluczenia innych patologii. W diagnostyce istotne są także czynniki ryzyka chorób naczyniowych oraz wiek pacjenta, zwłaszcza powyżej 50 lat, co zwiększa prawdopodobieństwo innych przyczyn niż migrena siatkówkowa.
amaurosis fugax, angiografia fluoresceinowa, angiografia rezonansu magnetycznego, badanie dna oka, badanie okulistyczne, badanie pola widzenia, bezdech senny, ból głowy migrenowy, czynnik ryzyka naczyniowego, hipercholesterolemia, ICHD-3, imipramina, jaskra, krwotok siatkówkowy, kwas acetylosalicylowy, migrena siatkówkowa, migrena z aurą, nadciśnienie tętnicze, niedrożność tętnicy siatkówki, niedrożność żyły siatkówki, nortryptylina, oftalmoskop, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, propranolol, przemijający atak niedokrwienny, rezonans magnetyczny, rozszerzenie źrenicy, schorzenie siatkówki, tomografia komputerowa, werapamil, zaburzenie krzepnięcia, zaburzenie widzenia
Leksykon chorób i schorzeń
Krwiomocz – Epidemiologia

Krwiomocz, zarówno makroskopowy, jak i mikroskopowy, jest powszechnym objawem w praktyce klinicznej, z częstością występowania mikroskopowego krwiomoczu u dorosłych sięgającą od 2% do 31,1%, a makroskopowego rzadziej, lecz z wyższym ryzykiem nowotworu (10-40%). U dzieci makroskopowy krwiomocz występuje u około 0,13%, a mikroskopowy u 1,5% (zakres 0,4-4,1%), z większością przypadków o charakterze przejściowym. Czynniki ryzyka nowotworów układu moczowo-płciowego obejmują wiek powyżej 40 lat, płeć męską oraz historię palenia tytoniu. Epidemiologia krwiomoczu wykazuje istotne różnice geograficzne, etniczne i demograficzne, co wpływa na rozpoznanie i dalsze postępowanie diagnostyczne. W populacji dorosłych ryzyko wykrycia nowotworu złośliwego wynosi około 3-5% przy mikroskopowym krwiomoczu i 10-20% przy makroskopowym, co podkreśla konieczność dokładnej oceny i monitorowania pacjentów z tym objawem.
aminy aromatyczne, cystoskopia, guz Wilmsa, hiperkalciuria, infekcja dróg moczowych, kamica moczowa, kamica nerkowa, kłębuszkowe zapalenie nerek, krwawienie kłębuszkowe, krwiomocz, mikroskopowy krwiomocz, nefropatia IgA, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, nowotwór układu moczowego, ostre poinfekcyjne kłębuszkowe zapalenie nerek, powiększony gruczoł krokowy, rak nerki, rak pęcherza moczowego, Schistosoma haematobium, test paskowy, tomografia komputerowa, urografia TK, zapalenie pęcherza moczowego
Leksykon chorób i schorzeń
Rak wargi – Objawy

Rak wargi, najczęściej lokalizujący się na wardze dolnej, jest jednym z najczęstszych nowotworów jamy ustnej, charakteryzującym się powolnym wzrostem i wysokim wskaźnikiem wyleczalności przy wczesnym rozpoznaniu. Kluczowymi objawami są niegojące się zmiany na wardze utrzymujące się powyżej dwóch tygodni, takie jak owrzodzenia, guzki, zmiany barwy (białe, czerwone, ciemnobrązowe lub szare), ból, mrowienie czy krwawienie. Stany przedrakowe, takie jak leukoplakia i rogowacenie słoneczne, manifestują się białymi lub czerwonymi plamami, łuszczącymi się zmianami i zatarciem granicy wargi. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, biopsji oraz badaniach obrazowych (CT, MRI, PET) w celu oceny zaawansowania. Rak wargi klasyfikuje się od stadium 0 (carcinoma in situ) do IV, gdzie stadium I obejmuje guzy ≤2 cm bez zajęcia węzłów chłonnych, a stadium IV cechuje się naciekiem tkanek sąsiednich i przerzutami odległymi.
actinic cheilitis, biopsja, brodawka, carcinoma in situ, chemioterapia, kserostomia, leukoplakia, nawrót choroby, nowotwór jamy ustnej, opryszczka wargowa, pozytonowa tomografia emisyjna, promieniowanie UVB, proteza dentystyczna, przerzut nowotworowy, radioterapia, rak wargi, rezonans magnetyczny, rogowacenie słoneczne wargi, samobadanie, stadium zaawansowania nowotworu, stan przedrakowy, tomografia komputerowa, węzeł chłonny szyi, wskaźnik pięcioletniego przeżycia
Leksykon chorób i schorzeń
Empyema – Leczenie

Empyema, czyli ropniak opłucnej, wymaga szybkiej i kompleksowej interwencji obejmującej eradykację zakażenia, drenaż jamy opłucnej oraz przywrócenie funkcji płuc. Leczenie opiera się na empirycznej, szerokospektralnej antybiotykoterapii, uwzględniającej patogeny takie jak MRSA, Pseudomonas i bakterie beztlenowe, z opcjami takimi jak wankomycyna, metronidazol, cefalosporyny przeciwpseudomonalne, klindamycyna czy karbapenemy. Czas terapii antybiotykowej wynosi od 1-2 tygodni w niepowikłanych wysiękach do 4-6 tygodni w empyemach. Kluczowy jest natychmiastowy drenaż jamy opłucnej – od torakocentezy w stadium wczesnym do założenia drenów w bardziej zaawansowanych przypadkach. Drenaż należy kontynuować do momentu, gdy odpływ płynu spadnie poniżej 100 ml/dobę (wysięk prosty) lub 50 ml/dobę (empyema). W przypadku zlokalizowanych wysięków stosuje się wewnątrzopłucnową terapię fibrynolityczną (np. tPA 10 mg i DNaza 5 mg dwa razy dziennie przez 3 dni), co poprawia drenaż i zmniejsza potrzebę operacji.
antybiotykoterapia, cefalosporyna, dekortykacja, deoksyrybonukleaza, drenaż jamy opłucnej, drenaż klatki piersiowej, faza włóknista, faza włóknisto-ropna, faza wysiękowa, jama opłucnowa, metronidazol, płyn opłucnowy, przetoka oskrzelowo-opłucnowa, ropniak opłucnej, sepsa, stadium włóknikowo-ropne, Staphylococcus aureus, terapia fibrynolityczna, tkankowy aktywator plazminogenu, tomografia komputerowa, torakocenteza, wideotorakoskopia, wskaźnik śmiertelności, zapalenie osierdzia, zapalenie szpiku kostnego
Leksykon chorób i schorzeń
Tętniak mózgu – Diagnostyka i diagnoza

Tętniak mózgu to patologiczne uwypuklenie ściany tętnicy mózgowej, które najczęściej pozostaje bezobjawowe do momentu pęknięcia. Diagnostyka opiera się na zaawansowanych technikach obrazowych: tomografia komputerowa (CT) jest pierwszym badaniem w podejrzeniu pęknięcia, wykazując wysoką czułość w wykrywaniu krwawienia w ciągu pierwszych 6 godzin. CT angiografia (CTA) umożliwia ocenę morfologii tętniaka z czułością około 95% dla zmian >5 mm, natomiast rezonans magnetyczny (MRI) i angiografia rezonansu magnetycznego (MRA) są preferowane w diagnostyce niepękniętych tętniaków, szczególnie u pacjentów z grup ryzyka. Cyfrowa angiografia subtrakcyjna (DSA) pozostaje złotym standardem, oferując najdokładniejszą ocenę rozmiaru, kształtu i lokalizacji tętniaka oraz możliwość interwencji terapeutycznej. W przypadku negatywnego CT, ale silnych objawów klinicznych, wskazane jest badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) w celu wykrycia krwawienia podpajęczynówkowego.
angiografia mózgowa, angiografia rezonansu magnetycznego, angiografia tomografii komputerowej, badanie obrazowe, ciśnienie otwarcia, ciśnienie śródczaszkowe, cyfrowa angiografia subtrakcyjna, deficyt neurologiczny, dysfagia, embolizacja wewnątrznaczyniowa, klipsowanie chirurgiczne, krwawienie, krwotok podpajęczynówkowy, nakłucie lędźwiowe, pęknięty tętniak mózgu, płyn mózgowo-rdzeniowy, promieniowanie rentgenowskie, punkcja lędźwiowa, rezonans magnetyczny, skurcz naczyniowy, środek kontrastowy, tętniak mózgu, tętniak mykotyczny, tętniak rzekomy, tętniak workowaty, tętniak wrzecionowaty, tętnica łącząca przednia, tętnica łącząca tylna, tętnica szyjna, tomografia komputerowa, wazospazm, wielotorbielowatość nerek, wodogłowie, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół Marfana
Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie kostki – Diagnostyka i diagnoza

Złamanie kostki (fractura malleoli) wymaga precyzyjnej diagnostyki różnicowej, gdyż objawy mogą przypominać skręcenie stawu skokowego. Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowego badania fizykalnego, oceniającego punkty bolesności, obrzęk, zasinienia, zakres ruchomości oraz zdolność do obciążania kończyny. Wskazaniem do dalszej diagnostyki obrazowej jest m.in. silny ból, deformacja lub niemożność obciążenia kończyny. Podstawowym badaniem jest RTG w trzech projekcjach (AP, boczna, mortise), które pozwala na lokalizację złamania, ocenę przemieszczenia odłamów oraz klasyfikację urazu (np. złamanie boczne, dwukostkowe, trójkostkowe). W przypadku złamań złożonych lub wątpliwych wskazane są bardziej zaawansowane metody obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (TK) i rezonans magnetyczny (MRI), które umożliwiają ocenę uszkodzeń więzadeł, powierzchni stawowych oraz tkanek miękkich. Scyntygrafia i ultrasonografia mogą być pomocne w diagnostyce złamań przeciążeniowych i uszkodzeń więzadeł, zwłaszcza gdy RTG jest niejednoznaczne. Klasyfikacja złamań uwzględnia lokalizację (kostka boczna, przyśrodkowa, tylna) oraz stabilność, co ma kluczowe znaczenie dla wyboru leczenia.
badanie fizykalne, badanie obrazowe, obrzęk szpiku kostnego, reguły Ottawskie, rezonans magnetyczny, ścięgno Achillesa, scyntygrafia kostna, skręcenie stawu skokowego, staw skokowy, tomografia komputerowa, ultrasonografia, zdjęcie rentgenowskie, złamanie dwukostkowe, złamanie kostki, złamanie kostki bocznej, złamanie kostki przyśrodkowej, złamanie kostki tylnej, złamanie przeciążeniowe, złamanie trójkostkowe, złamanie złożone, zwichnięcie stawu skokowego
Leksykon chorób i schorzeń
Złamania płytek wzrostowych – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Złamania płytek wzrostowych, stanowiące 15-30% złamań u dzieci, dotyczą chrząstki wzrostowej na końcach kości długich i mogą znacząco wpłynąć na dalszy wzrost kości. Klasyfikacja Saltera-Harrisa (typy I-V) jest kluczowa dla wyboru leczenia i rokowania. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym i obrazowym, z możliwością zastosowania RTG, CT lub MRI, zwłaszcza gdy złamanie nie jest widoczne na standardowych zdjęciach. Leczenie zachowawcze (unieruchomienie gipsowe przez 4-6 tygodni, leki przeciwbólowe, ograniczenie aktywności) jest wskazane w złamaniach bez przemieszczenia (typ I i II), natomiast złamania z przemieszczeniem (typ III-V) często wymagają otwartej repozycji i wewnętrznej stabilizacji (ORIF). Kluczowe jest szybkie rozpoznanie i interwencja, najlepiej w ciągu 5-7 dni od urazu, aby zapobiec powikłaniom takim jak zatrzymanie wzrostu, deformacje kości czy nierówna długość kończyn.
chrząstka wzrostowa, deformacja kości, fizjoterapeuta, gojenie złamania, ibuprofen, klasyfikacja Saltera-Harrisa, mostek kostny, naproksen, nasada kości, nierówna długość kończyn, niesteroidowy lek przeciwzapalny, ORIF, ortopeda dziecięcy, osteotomia, otwarta repozycja, płytka wzrostowa, przedwczesne zamknięcie płytki wzrostowej, rezonans magnetyczny, tkanka chrzęstna, tomografia komputerowa, unieruchomienie kończyny, wewnętrzna fiksacja, zatrzymanie wzrostu, złamanie płytki wzrostowej, złamanie z przemieszczeniem, złamanie zmiażdżeniowe
Leksykon chorób i schorzeń
Prosopagnozja (ślepota twarzy) – Diagnostyka i diagnoza

Prosopagnozja, zwana również ślepotą twarzy, to zaburzenie neurologiczne charakteryzujące się niemożnością rozpoznawania twarzy, mimo zachowanej percepcji poszczególnych cech twarzy oraz innych funkcji poznawczych. Występuje w dwóch głównych formach: rozwojowej (wrodzonej), często dziedziczonej autosomalnie dominująco, oraz nabytej, będącej następstwem uszkodzeń mózgu takich jak udar, urazy, zapalenie mózgu czy choroby neurodegeneracyjne. Szacuje się, że prosopagnozja dotyka około 2-3% populacji, co w USA przekłada się na około 10 milionów osób. Kluczowe obszary mózgu zaangażowane w rozpoznawanie twarzy to płaty skroniowe i potyliczne oraz zakręt wrzecionowaty w prawej półkuli, gdzie obserwuje się zmniejszoną gęstość istoty szarej i zaburzenia w istocie białej. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, testach neuropsychologicznych takich jak Cambridge Face Memory Test (CFMT), Benton Facial Recognition Test (BFRT) oraz kwestionariuszu PI20, a także badaniach obrazowych (MRI, CT, PET, fMRI) w przypadku prosopagnozji nabytej.
choroba neurodegeneracyjna, depresja, dziedziczenie autosomalne dominujące, encefalopatia hipoksyczna, epilepsja, funkcjonalny rezonans magnetyczny, guz mózgu, istota biała, istota szara, lęk społeczny, majaczenie, neuroróżnorodność, płat potyliczny, płat skroniowy, pozytonowa tomografia emisyjna, prosopagnozja, prosopagnozja nabyta, prosopagnozja rozwojowa, przetwarzanie wzrokowe, rezonans magnetyczny, strategie kompensacyjne, tomografia komputerowa, udar mózgu, udar niedokrwienny, uraz głowy, zaburzenie neurologiczne, zaburzenie pamięci, zaburzenie poznawcze, zaburzenie psychiatryczne, zaburzenie widzenia, zakręt wrzecionowaty, zapalenie mózgu, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii
Leksykon chorób i schorzeń
Necrotising fasciitis – Diagnostyka i diagnoza

Nekrotyzujące zapalenie powięzi (NF) to szybko postępujące, zagrażające życiu zakażenie tkanek miękkich, obejmujące powięź i tkankę podskórną, charakteryzujące się wysoką śmiertelnością. Wczesne rozpoznanie opiera się przede wszystkim na ocenie klinicznej, gdzie kluczowym objawem jest ból nieproporcjonalny do widocznych zmian skórnych, szybka progresja infekcji, obrzęk wykraczający poza rumień oraz objawy ogólnoustrojowe. Test palca (finger test) stanowi złoty standard diagnostyczny, wykazując wysoką czułość i swoistość, a jego dodatni wynik to swobodne przejście palca przez tkankę podskórną bez oporu. Diagnostyka wspomagana jest badaniami laboratoryjnymi, w tym oceną wskaźnika LRINEC, gdzie wynik ≥6 punktów wskazuje na wysokie ryzyko NF (czułość 68-76%, swoistość 85-93%), jednak nie zastępuje on oceny klinicznej. Badania obrazowe, takie jak TK (czułość ~80%) i MR (czułość 93%), oraz USG przyłóżkowe (POCUS) o czułości 88-100% i swoistości 93-98%, wspierają rozpoznanie, ale nie powinny opóźniać interwencji chirurgicznej.
badania laboratoryjne, badanie chirurgiczne, badanie histopatologiczne, barwienie metodą Grama, białko C-reaktywne, biopsja, biopsja nacięciowa, ból nieproporcjonalny, kinaza kreatynowa, martwica tkanek, nekrotyzujące zapalenie powięzi, niedokrwienie tętnicze, pęcherze, piodermia zgorzelinowa, posiew mikrobiologiczny, radiografia konwencjonalna, rezonans magnetyczny, rumień, stężenie mleczanów, tomografia komputerowa, trzeszczenie, ultrasonografia, USG przyłóżkowe, wskaźnik LRINEC, zakażenie tkanek miękkich, zapalenie tkanki łącznej, zasinienie skóry, zespół przedziałów powięziowych
Leksykon chorób i schorzeń
Guzy i torbiele szczęk – Zapobieganie i profilaktyka

Guzy i torbiele szczęk stanowią istotne patologie jamy ustnej, których wczesne wykrycie i leczenie są kluczowe dla zapobiegania poważnym powikłaniom, takim jak rozległe uszkodzenia kości czy złamania patologiczne. Profilaktyka opiera się na regularnych wizytach kontrolnych u stomatologa, zalecanych co najmniej dwa razy w roku, oraz na utrzymaniu prawidłowej higieny jamy ustnej, obejmującej szczotkowanie zębów co najmniej dwa razy dziennie pastą z fluorem, codzienne nitkowanie i stosowanie płukanek antybakteryjnych. Wczesna interwencja w przypadku infekcji zębopochodnych, takich jak próchnica czy zapalenie miazgi, oraz prawidłowo przeprowadzane ekstrakcje zębów minimalizują ryzyko rozwoju torbieli. Diagnostyka opiera się na badaniach radiologicznych (zdjęcia pantomograficzne, CT, MRI) oraz badaniu histopatologicznym, co umożliwia precyzyjne określenie charakteru i zasięgu zmian.
badanie histopatologiczne, chirurg szczękowo-twarzowy, dekompresja, denosumab, ekstrakcja zęba, guz olbrzymiokomórkowy, guzy i torbiele szczęk, infekcja zębopochodna, interferon, kalcytonina, kortykosteroid, leczenie endodontyczne, marsupializacja, nerw zębodołowy dolny, osteogeneza, parestezja, próchnica, rezonans magnetyczny, suchy zębodół, technika endoskopowa, terapia hiperbaryczna tlenem, tomografia komputerowa, torbiel korzeniowa, torbiel zębopochodna, zapalenie miazgi, zapalenie tkanek okołowierzchołkowych, zatoka szczękowa, zawiązek zęba, zdjęcie pantomograficzne, złamanie patologiczne
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Omnipaque 518 mg/ml (240 mg jodu/ml)

Dawkowanie środka kontrastowego Omnipaque 518 mg/ml (240 mg jodu/ml) jest ściśle uzależnione od rodzaju badania, wieku, masy ciała pacjenta oraz techniki podania. W badaniach dożylnych u dorosłych stosuje się stężenia 240-350 mg I/ml z objętościami od 40 do 250 ml, przy czym całkowita dawka jodu w tomografii komputerowej wynosi zwykle 30-60 g. U dzieci dawki są dostosowane wagowo, z maksymalną objętością 40 ml w urografii i do 100 ml w tomografii. W podaniu dotętniczym zalecane stężenia wahają się od 300 do 350 mg I/ml, a objętości wstrzyknięć różnią się w zależności od badania, np. 5-10 ml w selektywnej arteriografii mózgowej czy 30-60 ml w aortografii. Podanie podpajęczynówkowe wymaga szczególnej ostrożności, z maksymalną dawką jodu nieprzekraczającą 3 g, aby ograniczyć ryzyko działań niepożądanych.
angiografia subtrakcyjna, aortografia, arteriografia, arteriografia mózgowa, arteriografia wieńcowa, artrografia, badanie przewodu pokarmowego, cysternografia, ERCP, flebografia, herniografia, histerosalpingografia, jodowy środek kontrastujący, kardioangiografia, łuk aorty, mielografia lędźwiowa, mielografia szyjna, nawodnienie, Omnipaque, podanie doodbytnicze, podanie dotętnicze, podanie doustne, podanie dożylne, podanie podpajęczynówkowe, sialografia, środek kontrastujący, tomografia komputerowa, urografia
Leksykon substancji czynnych
Gefitynib – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Gefitynib jest inhibitorem kinazy tyrozynowej EGFR stosowanym w leczeniu miejscowo zaawansowanego lub rozsianego niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) z potwierdzoną mutacją EGFR, której obecność należy zweryfikować za pomocą czułych i wiarygodnych testów molekularnych, w tym analizy ctDNA. Terapia wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko wystąpienia śródmiąższowej choroby płuc (ChŚP) u 1,3% pacjentów, która może mieć nagły początek i prowadzić do zgonu. Czynniki ryzyka ChŚP obejmują m.in. palenie tytoniu, zły stan ogólny (PS ≥ 2), zmniejszenie prawidłowego miąższu płucnego (≤ 50%), wiek ≥ 55 lat oraz współistniejącą chorobę serca. Ryzyko ChŚP jest największe w pierwszych 4 tygodniach leczenia (skorygowany OR 3,8; 95% CI 1,9–7,7). W przypadku nasilenia objawów oddechowych (duszność, kaszel, gorączka) należy przerwać leczenie i wdrożyć diagnostykę oraz odpowiednie leczenie. Monitorowanie czynności wątroby jest niezbędne ze względu na ryzyko hepatotoksyczności, w tym zapalenia wątroby i niewydolności, zwłaszcza u pacjentów z marskością wątroby, co może prowadzić do zwiększenia stężenia gefitynibu w osoczu.
antagonista receptora H2, brak laktazy, duszność, gefitynib, glejak pnia mózgu, inhibitor pompy protonowej, izoenzym CYP3A4, krążący DNA nowotworu, krwawienie do ośrodkowego układu nerwowego, marskość wątroby, metabolizm CYP2D6, międzynarodowy współczynnik znormalizowany, mutacja EGFR, neutropenia, niedrobnokomórkowy rak płuca, nietolerancja galaktozy, niewydolność wątroby, owrzodzenie przewodu pokarmowego, perforacja przewodu pokarmowego, śródmiąższowa choroba płuc, tomografia komputerowa, wrzodziejące zapalenie rogówki, wyściółczak, zapalenie oka, zapalenie wątroby, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, złośliwy glejak
Leksykon chorób i schorzeń
Rak trzonu macicy – Diagnostyka i diagnoza

Rak trzonu macicy, stanowiący około 90% wszystkich raków macicy, najczęściej diagnozowany jest u kobiet po menopauzie, ze szczytem zachorowań około 65. roku życia. Kluczowym objawem alarmowym jest nieprawidłowe krwawienie z dróg rodnych, występujące u około 90% pacjentek, zwłaszcza u kobiet po menopauzie, gdzie każda taka manifestacja wymaga pilnej diagnostyki. Diagnostyka opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym, ultrasonografii przezpochwowej (USG TV) z oceną grubości endometrium (powyżej 4-5 mm u kobiet po menopauzie uznawane za nieprawidłowe), histeroskopii oraz biopsji endometrium (pipelle lub D&C), która stanowi złoty standard potwierdzenia rozpoznania. Dodatkowo stosuje się badania obrazowe takie jak MRI, CT, PET-CT oraz RTG klatki piersiowej w celu oceny zaawansowania choroby. Klasyfikacja stopnia zaawansowania według FIGO (I-IV) oraz grading histologiczny (G1-G3) mają istotne znaczenie prognostyczne i wpływają na wybór terapii.
badanie ginekologiczne, badanie per rectum, biopsja endometrium, grubość endometrium, histerektomia, histeroskopia, klasyfikacja FIGO, krwawienie międzymiesiączkowe, krwawienie pomenopauzalne, marker CA-125, morfologia krwi, naciekanie mięśniówki macicy, naciekanie myometrium, nieprawidłowe krwawienie z dróg rodnych, pozytonowa tomografia emisyjna, rak endometrium, rak trzonu macicy, rezonans magnetyczny, spektroskopia w podczerwieni, system TNM, test PCR, tomografia komputerowa, ultrasonografia przezpochwowa, węzeł chłonny, wydzielina z pochwy, wyłyżeczkowanie macicy, zróżnicowanie histologiczne
Leksykon chorób i schorzeń
Meningioma – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Meningioma to najczęstszy pierwotny guz wewnątrzczaszkowy, wywodzący się z opon mózgowo-rdzeniowych, stanowiący 30-38% wszystkich guzów mózgu. Zazwyczaj ma charakter łagodny i rośnie powoli, choć rzadko może wykazywać cechy atypowe lub złośliwe. Występuje częściej u kobiet, osób rasy czarnej oraz pacjentów powyżej 60 roku życia. Diagnostyka opiera się głównie na MRI i CT, a leczenie zależy od wielkości, lokalizacji, tempa wzrostu, stopnia złośliwości oraz objawów klinicznych. Małe, bezobjawowe meningiomy często są monitorowane obrazowo, natomiast guzów dużych, szybko rosnących lub objawowych usuwa się chirurgicznie, stosując kraniotomię lub techniki mniej inwazyjne (endoskopowe, mikrochirurgia, laseroterapia). Radioterapia, w tym stereotaktyczna radiochirurgia (np. Gamma Knife), jest stosowana jako uzupełnienie po resekcji, w guzach złośliwych, nawrotowych lub nieoperacyjnych. Farmakoterapia ma ograniczone zastosowanie i dotyczy głównie terapii wspomagającej lub eksperymentalnej.
ciśnienie śródczaszkowe, CyberKnife, deficyt motoryczny, drgawki, dysfagia, fizjoterapeuta, funkcje motoryczne, funkcje poznawcze, gamma knife, guz mózgu, guz wewnątrzczaszkowy, hydroksymocznik, immunoterapia, interferon alfa, kraniotomia, leczenie przeciwbólowe, meningioma, mikrochirurgia, móżdżek, nawigacja śródoperacyjna, neurochirurg, neurolog, neuroonkolog, neuroonkologia, neuropatolog, neuroradiolog, opieka paliatywna, opony mózgowo-rdzeniowe, pień mózgu, podwyższone ciśnienie śródczaszkowe, psychoonkolog, radiochirurgia stereotaktyczna, radioterapeuta, radioterapia stereotaktyczna, resekcja, rezonans magnetyczny, technika relaksacyjna, temozolomid, terapia laserowa, terapia logopedyczna, terapia protonowa, terapia wielomodalna, terapia zajęciowa, tomografia komputerowa, zabieg endoskopowy, zaburzenia widzenia
Leksykon chorób i schorzeń
Ból pięty – Diagnostyka i diagnoza

Ból pięty jest powszechnym problemem klinicznym, dotykającym około 10% populacji w ciągu życia, z ponad 2 milionami zgłoszeń rocznie. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie i badaniu fizykalnym, ze szczególnym uwzględnieniem lokalizacji bólu (podeszwowa, tylna, przyśrodkowa lub boczna część pięty), charakteru dolegliwości oraz czynników zaostrzających i łagodzących. Najczęstszą przyczyną jest zapalenie powięzi podeszwowej (plantar fasciitis), objawiające się bólem przyśrodkowej części pięty, nasilającym się przy pierwszych krokach po odpoczynku. Inne istotne etiologie to tendinopatia ścięgna Achillesa, złamania przeciążeniowe, neuropatie (np. zespół kanału stępu) oraz zespół tkanki tłuszczowej pięty. Diagnostyka obrazowa, w tym RTG, USG i MRI, jest stosowana selektywnie, zwłaszcza w podejrzeniu złamań przeciążeniowych lub neuropatii, a badania laboratoryjne mogą być pomocne w wykluczeniu chorób układowych, takich jak spondyloartropatie czy dna moczanowa.
badanie przewodnictwa nerwowego, badanie ultrasonograficzne, choroba Severa, dna moczanowa, elektromiografia, fibromialgia, hipercholesterolemia, łuszczycowe zapalenie stawów, neuroma, neuropatia kompresyjna, obrazowanie rezonansu magnetycznego, ostroga piętowa, radikulopatia lędźwiowa, reaktywne zapalenie stawów, reumatoidalne zapalenie stawów, rozlana idiopatyczna hiperostoza szkieletowa, scyntygrafia kości, seronegatywne zapalenie stawów, spondyloartropatia, tendinopatia ścięgna Achillesa, test Tinela, test Windlassa, tomografia komputerowa, uwięźnięcie nerwu, zapalenie nasady kości piętowej, zapalenie powięzi podeszwowej, zespół kanału stępu, zespół zatoki stępu, złamanie przeciążeniowe kości piętowej
Leksykon chorób i schorzeń
Bezdech senny – Diagnostyka i diagnoza

Bezdech senny to istotne zaburzenie snu, które dotyka około 12% dorosłej populacji w USA, z 80% przypadków pozostających niezdiagnozowanych. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz badaniach snu, z polisomnografią (PSG) jako złotym standardem, monitorującą m.in. EEG, EOG, EMG, EKG, przepływ powietrza, wysiłek oddechowy i saturację tlenem. Alternatywnie stosuje się domowe badania bezdechu sennego (HSAT) o różnym zakresie monitorowanych parametrów (typ II-IV). Kluczowym wskaźnikiem jest Apnea-Hypopnea Index (AHI), gdzie wartości 5-14 zdarzeń/godz. wskazują na łagodny, 15-30 na umiarkowany, a >30 na ciężki bezdech senny. W diagnostyce uwzględnia się także Respiratory Disturbance Index (RDI), a rozpoznanie opiera się na kryteriach ICSD-3 i CMS, uwzględniających obecność objawów i wartości AHI/RDI.
Amerykańska Akademia Medycyny Snu, aparat nazębny, badanie przedmiotowe, bezdech senny, centralny bezdech senny, choroba sercowo-naczyniowa, chrapanie, ciągłe dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych, cukrzyca, domowe badanie bezdechu sennego, elektroencefalogram, elektrokardiogram, elektromiogram, elektrookulogram, gazometria krwi tętniczej, hipoksja, Międzynarodowa Klasyfikacja Zaburzeń Snu, nadciśnienie tętnicze, nazofaryngoskopia, obturacyjny bezdech senny, oddychanie Cheyne’a-Stokesa, polisomnografia, rezonans magnetyczny, saturacja krwi, Skala Senności Epworth, specjalista zaburzeń snu, tomografia komputerowa, udar, wskaźnik bezdechów i spłyceń oddychania, wskaźnik zaburzeń oddychania, wywiad medyczny, zaburzenie snu, zasadowica oddechowa
Leksykon chorób i schorzeń
Szkorbut – Diagnostyka i diagnoza

Szkorbut jest chorobą wynikającą z niedoboru witaminy C (kwasu askorbinowego), diagnozowaną głównie na podstawie wywiadu żywieniowego (niedobór witaminy C przez 1-3 miesiące) oraz charakterystycznych objawów klinicznych, takich jak corkscrewowe włosy, krwawienia okołomieszkowe i z dziąseł, łatwe siniaczenie, bóle stawów i opóźnione gojenie ran. W badaniach laboratoryjnych poziom witaminy C w surowicy <0,1 mg/dl (11 μmol/L) wskazuje na szkorbut, 0,1-0,2 mg/dl na niedobór, a >0,6 mg/dl wyklucza chorobę. Poziom witaminy C w leukocytach jest bardziej wiarygodny dla oceny zasobów tkankowych: 0 mg/dl wskazuje na szkorbut, 0-7 mg/dl na niedobór, a >15 mg/dl na wystarczający poziom. Diagnostyka różnicowa obejmuje m.in. zapalenia naczyń, małopłytkowość, choroby autoimmunologiczne i nowotwory hematologiczne. Badania obrazowe, zwłaszcza u dzieci, wykazują charakterystyczne zmiany radiologiczne, takie jak znak Frankela, strefa Trümmerfeld czy znak pierścienia Wimbergera, natomiast u dorosłych dominują osteopenia i złamania patologiczne.
anemia, badanie histopatologiczne, biopsja skóry, dermoskopia, diagnostyka różnicowa, hemofilia, immunologiczna plamica małopłytkowa, krwawienie okołomieszkowe, krwawienie z dziąseł, kwas askorbinowy, limfopenia, małopłytkowość, markery zapalne, morfologia krwi, neutropenia, niedobór witaminy C, osteopenia, osteoporoza, ostra białaczka limfoblastyczna, plamica Henocha-Schönleina, poziom witaminy C w surowicy, rezonans magnetyczny, rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe, szkorbut, szpiczak mnogi, toczeń rumieniowaty układowy, tomografia komputerowa, włosy korkociągowe, wybroczyny, zapalenie kości i szpiku, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie naczyń, zespół Guillaina-Barrégo, zespół Sjögrena, złamanie patologiczne
Leksykon chorób i schorzeń
Hiperkalcemia – Diagnostyka i diagnoza

Hiperkalcemia definiowana jest jako podwyższone stężenie wapnia w surowicy powyżej 10,5 mg/dl (2,6 mmol/l) lub wapnia zjonizowanego powyżej 5,2 mg/dl (1,3 mmol/l). Diagnostyka opiera się na kompleksowej ocenie laboratoryjnej obejmującej pomiar wapnia całkowitego i zjonizowanego, parathormonu (PTH), białka podobnego do PTH (PTHrP), witaminy D, funkcji nerek oraz elektrolitów. Kluczowe jest różnicowanie hiperkalcemii zależnej od PTH (np. pierwotna nadczynność przytarczyc z podwyższonym lub nieadekwatnie prawidłowym PTH) od hiperkalcemii niezależnej od PTH (np. hiperkalcemia nowotworowa z obniżonym PTH i często podwyższonym PTHrP). Hiperkalcemia klasyfikowana jest jako łagodna (10,5-11,9 mg/dl), umiarkowana (12,0-13,9 mg/dl) i ciężka (≥14,0 mg/dl), przy czym ciężka hiperkalcemia wymaga natychmiastowej interwencji ze względu na ryzyko powikłań kardiologicznych i neurologicznych.
badanie krwi, bisfosfoniany, choroba Addisona, choroba nowotworowa, ciężka hiperkalcemia, densytometria kości, elektrokardiografia, fosfataza alkaliczna, fosforany, funkcja nerek, gruczoł przytarczyczny, gruczolakowatość wewnątrzwydzielnicza, hiperkalcemia, hiperkalcemia nowotworowa, hipokalciuryczna hiperkalcemia, kalcytonina, kamica nerkowa, nadczynność tarczycy, osteoporoza, parathormon, pierwotna nadczynność przytarczyc, przerzuty do kości, PTHrP, rak nerki, rak piersi, rak płuca, rezonans magnetyczny, sarkoidoza, scyntygrafia przytarczyc, stężenie wapnia, szpiczak mnogi, tomografia komputerowa, TSH, wapń zjonizowany, witamina D, wydalanie wapnia, zaburzenia rytmu serca, zasadowica metaboliczna, zespół mleczno-zasadowy
Leksykon chorób i schorzeń
Drgawki – Diagnostyka i diagnoza

Drgawki, definiowane jako nagłe, krótkotrwałe zaburzenia aktywności mózgowej wynikające z nieprawidłowych, nadmiernych lub synchronicznych wyładowań neuronalnych, wymagają kompleksowej diagnostyki obejmującej szczegółowy wywiad neurologiczny, badania EEG (rutynowe, po deprywacji snu, długoterminowe wideo-EEG oraz ambulatoryjne), a także zaawansowane techniki neuroobrazowania takie jak MRI, CT, fMRI, PET i SPECT. Diagnostyka laboratoryjna powinna uwzględniać ocenę morfologii krwi, elektrolitów (Na, K, Ca, Mg), glukozy, prób wątrobowych i nerkowych oraz badania toksykologiczne i płynu mózgowo-rdzeniowego. W przypadkach trudnych lub lekoopornych stosuje się dodatkowo MEG, DTI, test Wada, SEEG oraz badania neuropsychologiczne. Kluczowe jest różnicowanie drgawek padaczkowych od niepadaczkowych stanów napadowych, gdzie złotym standardem pozostaje długoterminowe monitorowanie wideo-EEG.
automatyzm, badanie neuropsychologiczne, deprywacja snu, dieta ketogenna, drgawki, elektroda podtwardówkowa, elektroencefalografia, encefalopatia metaboliczna, funkcjonalny rezonans magnetyczny, hipoglikemia, magnetoencefalografia, Międzynarodowa Liga Przeciwpadaczkowa, napad drgawkowy, napad ogniskowy, napad padaczkowy, napad psychogenny niepadaczkowy, napad uogólniony, narkolepsja, neurolog, obrazowanie tensorowe dyfuzji, omdlenie wazowagalne, padaczka, padaczka lekooporna, parasomnia, płyn mózgowo-rdzeniowy, pozytronowa tomografia emisyjna, przemijający napad niedokrwienny, rezonans magnetyczny, sieć neuronalna, stereoelektroencefalografia, stymulacja nerwu błędnego, tomografia emisyjna pojedynczego fotonu, tomografia komputerowa, utrata świadomości, wideo-EEG, wyładowanie neuronalne, zaburzenie świadomości, zespół padaczkowy
Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie zmęczeniowe – Diagnostyka i diagnoza

Złamanie zmęczeniowe to mikropęknięcie kości wynikające z powtarzającego się obciążenia mechanicznego, bez jednorazowego urazu. Wyróżnia się złamania zmęczeniowe z przeciążenia (fatigue fractures) w zdrowych kościach oraz niewydolnościowe (insufficiency fractures) w kościach o obniżonej wytrzymałości. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz badaniach obrazowych. Standardem jest MRI, które wykrywa zmiany już po 1-2 dniach od urazu, z wysoką czułością i swoistością, umożliwiając ocenę zarówno kości, jak i tkanek miękkich, bez ekspozycji na promieniowanie. RTG, choć powszechnie stosowane, ma niską czułość (15-35% w pierwszych 2-4 tygodniach), a scyntygrafia kostna wykazuje wysoką czułość, ale niską swoistość i wiąże się z ekspozycją na promieniowanie. Ultrasonografia, z czułością 86,05% i swoistością 77,27%, jest przydatna szczególnie w diagnostyce powierzchownych złamań, natomiast CT stosuje się w przypadku przeciwwskazań do MRI lub potrzeby szczegółowej oceny strukturalnej kości.
badanie densytometryczne, badanie ultrasonograficzne, brak zrostu, ekspozycja na promieniowanie, kość śródstopia, mięsak Ewinga, niedobór wapnia, obrzęk szpiku kostnego, osłabienie mięśni, osteopenia, osteoporoza, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kostna, tendinopatia, tomografia komputerowa, trzon kości piszczelowej, zaburzenie miesiączkowania, zespół ciasnoty przedziałów powięziowych, zespół uwięźnięcia nerwu, złamanie niewydolnościowe, złamanie niskiego ryzyka, złamanie szyjki kości udowej, złamanie wysokiego ryzyka, złamanie zmęczeniowe
Leksykon chorób i schorzeń
Feochromocytoma – Diagnostyka i diagnoza

Feochromocytoma to rzadki, neuroendokrynny guz wywodzący się z komórek chromochłonnych rdzenia nadnerczy, wydzielający katecholaminy (adrenalinę i noradrenalinę), z częstością około 1 na 500 000 osób. Najczęstszym objawem jest nadciśnienie tętnicze, które może mieć charakter stały lub napadowy, często towarzyszą mu bóle głowy, nadmierna potliwość i kołatanie serca. Diagnostyka opiera się na potwierdzeniu biochemicznym nadmiernego wydzielania katecholamin, głównie poprzez oznaczenie wolnych metanefryn w osoczu (czułość 96-99%, specyficzność 85-89%), gdzie poziom przekraczający 4-krotnie górną granicę normy jest silnie sugestywny. Alternatywnie stosuje się dobową zbiórkę moczu na frakcjonowane metanefryny i katecholaminy, z czułością 87,5-97% i specyficznością 69-99,7%. W diagnostyce uzupełniającej wykorzystuje się test supresji klonidyną oraz oznaczenie chromograniny A (czułość 83%, specyficzność 96%) i 3-metoksytyraminy w wybranych przypadkach.
3-metoksytyramina, adrenalina i noradrenalina, alfa-adrenolityk, choroba von Hippla-Lindaua, chromogranina A, feochromocytoma, frakcjonowane metanefryny, guz neuroendokrynny, katecholaminy, komórki chromochłonne rdzenia nadnerczy, kwas wanilinomigdałowy, metajodobenzylguanidyna, metanefryny w osoczu, nadciśnienie tętnicze, neurofibromatoza typu 1, oporne nadciśnienie, paraganglioma, przełom nadciśnieniowy, rezonans magnetyczny, scyntygrafia MIBG, sekwencjonowanie nowej generacji, test supresji klonidyną, tomografia komputerowa, triada objawów, wolne metanefryny, zaburzenie rytmu serca, zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej
Leksykon chorób i schorzeń
Malformacja chiari – Diagnostyka i diagnoza

Malformacja Chiari to wrodzona wada tylnego dołu czaszki, charakteryzująca się przemieszczeniem migdałków móżdżku i pnia mózgu przez otwór wielki do kanału kręgowego. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu neurologicznym oraz obrazowaniu MRI, które jest złotym standardem. Kryterium diagnostycznym dla typu I jest obniżenie migdałków móżdżku o >5 mm u dorosłych i >3 mm u dzieci. W diagnostyce uzupełniającej stosuje się techniki takie jak cine MRI i phase-contrast MRI do oceny przepływu płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR), co jest istotne zwłaszcza przy współistniejącej syringomielii, występującej u około 50% pacjentów z objawową postacią. Diagnostyka różnicowa obejmuje m.in. migrenę, stwardnienie rozsiane, guzy tylnego dołu czaszki oraz wodogłowie. Wykrycie malformacji u pacjentów bezobjawowych (do 25%) wymaga jedynie obserwacji i okresowej kontroli neurologicznej oraz obrazowej, w tym MRI całego kręgosłupa w celu wykluczenia syringomielii.
badanie fizykalne, badanie neurologiczne, badanie ultrasonograficzne, dekompresja tylnego dołu czaszki, dysfagia, elektromiografia, jama syringomyeliczna, jamistość rdzenia kręgowego, malformacja Chiari, mielografia TK, migdałki móżdżku, neuropatia obwodowa, oczopląs, odruchy neurologiczne, otwór wielki, pień mózgu, płyn mózgowo-rdzeniowy, przestrzeń podpajęczynówkowa, rezonans magnetyczny, słuchowe potencjały wywołane, somatosensoryczne potencjały wywołane, stwardnienie rozsiane, syringomyelia, tomografia komputerowa, tylny dół czaszki, wodogłowie, zaburzenia czucia, zawroty głowy, zespół cieśni nadgarstka, zespół niespokojnych nóg
Leksykon chorób i schorzeń
Otoskleroza – Objawy

Otoskleroza to postępujące schorzenie ucha środkowego i wewnętrznego, charakteryzujące się nieprawidłowym wzrostem tkanki kostnej, prowadzącym do przewodzeniowej i w zaawansowanych stadiach również odbiorczej utraty słuchu. Objawy pojawiają się najczęściej między 20. a 40. rokiem życia i obejmują stopniową utratę słuchu, początkowo dla dźwięków niskoczęstotliwościowych, paradoksalną poprawę słyszenia w hałaśliwym otoczeniu (paracusis Willisii), szumy uszne (tinnitus, u 50-85% pacjentów) oraz zawroty głowy i zaburzenia równowagi u około 30% chorych. Utrata słuchu jest najczęściej obustronna (70-80%), a progresja choroby jest zmienna i zależy od wieku wystąpienia, płci, czynników hormonalnych oraz predyspozycji genetycznych. Diagnostyka opiera się na badaniu otoskopowym, audiometrii (w tym wykryciu karbu Carharta) oraz w wybranych przypadkach tomografii komputerowej.
aparat słuchowy, badanie otoskopowe, choroba Ménière’a, fluorek sodu, kanały półkoliste, narządy otolitowe, narządy równowagi, obustronna utrata słuchu, otoskleroza, otoskleroza ślimakowa, otoskopia, postępująca utrata słuchu, stapedektomia, strzemiączko, szumy uszne, tinnitus, tomografia komputerowa, utrata słuchu przewodzeniowa, vertigo, zawroty głowy
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół ostrej niewydolności oddechowej – Diagnostyka i diagnoza

Zespół ostrej niewydolności oddechowej (ARDS) diagnozuje się na podstawie kryteriów berlińskich (2012) oraz nowej definicji globalnej (2024), które uwzględniają ostry początek objawów, obustronne zacienienia w badaniach obrazowych (RTG, TK lub ultrasonografia płuc), niewydolność oddechową niewytłumaczalną przez niewydolność serca lub przewodnienie oraz zaburzenia oksygenacji z wartością PaO₂/FiO₂ ≤ 300 mmHg przy PEEP ≥ 5 cm H₂O lub alternatywnie SpO₂/FiO₂ ≤ 315 (przy SpO₂ < 97%) u pacjentów niewentylowanych mechanicznie. ARDS klasyfikuje się na łagodny (200 mmHg < PaO₂/FiO₂ ≤ 300 mmHg), umiarkowany (100 mmHg < PaO₂/FiO₂ ≤ 200 mmHg) i ciężki (PaO₂/FiO₂ ≤ 100 mmHg). Diagnostyka obejmuje badania obrazowe (RTG, TK, ultrasonografia płuc), gazometrię tętniczą, pulsoksymetrię oraz wykluczenie kardiogennego obrzęku płuc za pomocą EKG, echokardiografii i oznaczenia BNP (< 100 pg/ml). Identyfikacja przyczyny ARDS wymaga posiewów krwi, badania plwociny i bronchoskopii. W praktyce klinicznej ARDS jest często niedodiagnozowany (około 40% przypadków), co wynika z trudności interpretacyjnych i zmienności stanu pacjenta.
badanie obrazowe, badanie plwociny, biomarker ARDS, bronchoskopia, duszność, echokardiogram, elektrokardiogram, gazometria tętnicza, hipoksemia, kardiogenny obrzęk płuc, krwawienie pęcherzykowe, lotne związki organiczne, ostra niewydolność oddechowa, peptyd natriuretyczny typu B, posiew krwi, pulsoksymetria, rtg klatki piersiowej, sepsa, sinica, stosunek PaO2/FiO2, tachypnoe, tomografia komputerowa, trzeszczenia, ultrasonografia płuc, zakażenie, zapalenie płuc, zespół ostrej niewydolności oddechowej
Leksykon chorób i schorzeń
Achalazja – Diagnostyka i diagnoza

Achalasia to rzadka dysmotylność przełyku charakteryzująca się niepełną relaksacją dolnego zwieracza przełyku (LES) oraz brakiem perystaltyki, co prowadzi do dysfagii, regurgitacji i utraty masy ciała. Diagnostyka opiera się na manometrii wysokiej rozdzielczości (HRM), badaniu kontrastowym z barytem oraz endoskopii, które pozwalają na potwierdzenie rozpoznania i wykluczenie innych przyczyn dysfagii, takich jak pseudoachalasia czy nowotwory. HRM umożliwia klasyfikację achalasia na trzy podtypy według klasyfikacji chicagowskiej CCv4.0: typ I (minimalna kurczliwość), typ II (okresowe fazy ciśnienia) oraz typ III (achalasia spastyczna), co ma istotne znaczenie prognostyczne i terapeutyczne. Typ II wykazuje najlepszą odpowiedź na leczenie (90-95% skuteczności), natomiast typ III lepiej reaguje na przezustną endoskopową miotomię (POEM) niż na laparoskopową miotomię Hellera (LHM). Badanie barytowe uwidacznia charakterystyczne cechy achalasia, takie jak przetrwałe zwężenie LES, poszerzony przełyk i obraz „dzioba ptaka”. Endoskopia służy głównie do wykluczenia innych patologii i może wykazać poszerzony przełyk z zalegającą treścią oraz zwężenie w okolicy połączenia przełykowo-żołądkowego.
achalasia, achalasia spastyczna, badanie kontrastowe przełyku, choroba refluksowa przełyku, dolny zwieracz przełyku, dysfagia, dystalny skurcz przełyku, EndoFLIP, endoskopia, endoskopowa ultrasonografia, eozynofilowe zapalenie przełyku, ezofagogastroduodenoskopia, ezofagogram barytowy, fenotyp choroby, Functional Luminal Imaging Probe, inhibitor pompy protonowej, klasyfikacja chicagowska, manometria przełyku, manometria wysokiej rozdzielczości, miotomia Hellera, monitorowanie pH przełyku, perystaltyka przełyku, pH-metria, pneumatyczna dylatacja, przełyk dziadka do orzechów, przezustna endoskopowa miotomia, refluks żołądkowo-przełykowy, regurgitacja, toksyna botulinowa, tomografia komputerowa, twardzina układowa, złoty standard diagnostyczny
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół rakowiczy – Epidemiologia

Zespół rakowiczy (carcinoid syndrome) jest klinicznym efektem działania hormonów i substancji wazoaktywnych wydzielanych przez nowotwory neuroendokrynne (NET), najczęściej z przerzutami do wątroby. Częstość występowania zespołu szacuje się na 0,27-2 przypadki na 100 000 osób rocznie, przy czym około 10-20% pacjentów z NET rozwija ten zespół. Najczęściej dotyczy to guzów jelita cienkiego (40%), układu oddechowego (13%) oraz kątnicy i wyrostka robaczkowego (25%). Średni wiek diagnozy wynosi około 60,9 lat, z nieznaczną przewagą kobiet, szczególnie w przypadku guzów trzustki i przewodu pokarmowego. Diagnostyka opiera się na ocenie klinicznej, biochemicznej (m.in. oznaczenie 5-HIAA w osoczu, NT-proBNP, chromograniny A) oraz obrazowej (TK, MRI, PET z 68Ga-DOTATATE/DOTATOC/Cu64-DOTATATE). Choroba rakowiakowa serca (CHD) występuje u 19-60% pacjentów z zespołem rakowiczym i jest głównym czynnikiem pogarszającym rokowanie, z 3-letnim przeżyciem na poziomie 31% w porównaniu do 68% u pacjentów bez zajęcia serca.
chromogranina A, czynnik wzrostu fibroblastów, endoskopowa resekcja, ewerolimus, guz karcinoidalny, guz neuroendokrynny, kwas 5-hydroksyindolooctowy, N-końcowy propeptyd natriuretyczny typu B, nowotwór neuroendokrynny, obrazowanie receptorów somatostatynowych, przerzut do wątroby, przewód pokarmowy, przezklatkowe badanie echokardiograficzne, rakowiak oskrzela, receptor somatostatynowy, rezonans magnetyczny, substancja wazoaktywna, tomografia komputerowa, transformujący czynnik wzrostu, zespół rakowiczy
Leksykon chorób i schorzeń
Guzy neuroendokrynne – Epidemiologia

Guzy neuroendokrynne (NET) to heterogenna grupa nowotworów wywodzących się z komórek neuroendokrynnych, charakteryzujących się zdolnością do syntezy i wydzielania monoamin. Epidemiologicznie obserwuje się istotny wzrost zachorowalności na NET na całym świecie, ze standaryzowaną według wieku zapadalnością w USA wzrastającą z 4,90/100 000 w 2000 roku do 8,19/100 000 w 2018 roku (roczna zmiana procentowa 3,40%). W Europie, Azji i innych regionach również notuje się wzrost, np. w Polsce roczna zachorowalność wynosi 5,86/100 000. Najczęstszą lokalizacją są guzy żołądkowo-jelitowo-trzustkowe (GEP-NET), stanowiące około 70% wszystkich NET, z regionalnymi różnicami w dystrybucji anatomicznej. Średni wiek diagnozy to około 60 lat, z przewagą mężczyzn w niektórych populacjach i różnicami rasowymi w częstości występowania i rokowaniu. Wzrost zachorowalności przypisuje się m.in. lepszej diagnostyce obrazowej (CT, MRI, PET), zwiększonemu wykorzystaniu endoskopii oraz poprawie klasyfikacji histopatologicznej.
appendektomia, baza SEER, czujne oczekiwanie, gastroskopia, GEP-NET, grading, guz neuroendokrynny, guz neuroendokrynny trzustki, guz neuroendokrynny żołądka, guz neuroendokrynny żołądkowo-jelitowo-trzustkowy, indeks Ki67, inwazja naczyń limfatycznych, komórka neuroendokrynna, nowotwór neuroendokrynny, pNET, pozytonowa tomografia emisyjna, przerzut do węzłów chłonnych, rezonans magnetyczny, stopień zróżnicowania guza, tomografia komputerowa
Leksykon chorób i schorzeń
Skolioza – Diagnostyka i diagnoza

Skolioza to trójwymiarowa deformacja kręgosłupa charakteryzująca się bocznym skrzywieniem i rotacją kręgów, diagnozowana na podstawie kąta Cobba ≥ 10°. Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu i badania fizykalnego, w tym testu Adamsa oraz pomiaru rotacji skoliometrem, gdzie kąt powyżej 5-7° wskazuje na konieczność dalszej oceny. Podstawowym badaniem obrazowym jest RTG kręgosłupa w projekcji AP i bocznej, wykonywane co 4-6 miesięcy u dzieci w okresie wzrostu, z uwagi na monitorowanie progresji. W wybranych przypadkach stosuje się MRI (ocena rdzenia i tkanek miękkich) oraz CT (szczegółowa ocena kostna), a także technikę EOS, która umożliwia trójwymiarową ocenę przy niskiej dawce promieniowania. Skolioza klasyfikowana jest według wieku (niemowlęca, młodzieńcza, dorosłych) oraz etiologii (idiopatyczna, wrodzona, nerwowo-mięśniowa, zwyrodnieniowa, pourazowa).
badania obrazowe, badanie fizykalne, gorsetowanie, kąt Cobba, krążek międzykręgowy, płaszczyzna strzałkowa, projekcja przednio-tylna, rezonans magnetyczny, rotacja kręgosłupa, RTG kręgosłupa, skoliometr, skolioza, skolioza idiopatyczna, skolioza idiopatyczna młodzieńcza, skolioza młodzieńcza, skolioza nerwowo-mięśniowa, skolioza pourazowa, skolioza wrodzona, skolioza zwyrodnieniowa, spondylodeza, test Adamsa, tomografia komputerowa, vertebral body tethering
Leksykon chorób i schorzeń
Klaustrofobia – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Klaustrofobia to specyficzna fobia charakteryzująca się irracjonalnym lękiem przed zamkniętymi lub ograniczonymi przestrzeniami, dotykająca od 2% do 10% populacji, z około 12,5% osób cierpiących bez formalnej diagnozy. Objawy obejmują zarówno reakcje fizyczne (np. tachykardię, duszność, drżenie, pocenie się) jak i emocjonalne (intensywny lęk, potrzeba ucieczki, dezorientacja). Klaustrofobia stanowi istotne wyzwanie w medycynie, szczególnie podczas procedur wymagających przebywania w zamkniętych przestrzeniach, takich jak rezonans magnetyczny (MRI), gdzie około 2,3% pacjentów (95% CI: 2,0-2,5%) doświadcza objawów uniemożliwiających ukończenie badania. W takich przypadkach stosuje się premedykację benzodiazepinami lub sedację świadomą, a także techniki niefarmakologiczne, by zmniejszyć lęk i poprawić komfort pacjenta.
atak paniki, benzodiazepiny, diagnoza pielęgniarska, ekspozycja in vivo, hipnoza, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, klaustrofobia, klonazepam, lęk przed zamkniętymi przestrzeniami, pozytonowa tomografia emisyjna, progresywna relaksacja mięśni, racjonalno-emotywna terapia behawioralna, rezonans magnetyczny, rzeczywistość wirtualna, scyntygrafia kości, sedacja, tachykardia, techniki relaksacyjne, techniki uważności, terapia ekspozycyjna, terapia poznawczo-behawioralna, terapia tlenem hiperbarycznym, tomografia komputerowa, trudności z oddychaniem
Leksykon chorób i schorzeń
Osteofity – Diagnostyka i diagnoza

Osteofity to zwyrodnieniowe wyrośla kostne rozwijające się najczęściej na krawędziach kości w obrębie stawów i kręgosłupa. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz szerokim spektrum badań obrazowych, takich jak RTG, TK, MRI i USG, które pozwalają ocenić lokalizację, rozmiar osteofitów oraz ich wpływ na struktury sąsiadujące, w tym nerwy, rdzeń kręgowy, ścięgna i więzadła. RTG umożliwia podstawową ocenę zmian kostnych i innych cech zwyrodnieniowych, natomiast TK i MRI dostarczają bardziej szczegółowych informacji, zwłaszcza w kontekście ucisku na struktury nerwowe. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić m.in. chorobę zwyrodnieniową stawów, reumatoidalne zapalenie stawów, przepuklinę krążka międzykręgowego oraz stenozy kanału kręgowego. Badania elektrodiagnostyczne (EMG, NCV, SSEP) są pomocne w ocenie funkcji nerwów i potwierdzeniu radikulopatii lub mielopatii wywołanej przez osteofity.
badania obrazowe, badanie palpacyjne, badanie podmiotowe i przedmiotowe, badanie przewodnictwa nerwowego, badanie ultrasonograficzne, choroba zwyrodnieniowa stawów, dyskografia, elektromiografia, mielografia, mielopatia, osteofity, ostroga piętowa, plantar fasciitis, potencjały somatosensoryczne, przepuklina krążka międzykręgowego, radikulopatia, reumatoidalne zapalenie stawów, rezonans magnetyczny, sklerotyzacja podchrzęstna, stenoza kanału kręgowego, szpara stawowa, tomografia komputerowa, zapalenie kaletki maziowej, zapalenie powięzi podeszwowej, zapalenie ścięgna, zdjęcie RTG, złamanie kompresyjne kręgu
Leksykon chorób i schorzeń
Guzy desmoidowe – Diagnostyka i diagnoza

Guzy desmoidowe, czyli fibromatoza agresywna, to rzadkie, łagodne nowotwory tkanki łącznej o miejscowej agresywności i braku potencjału przerzutowego, najczęściej lokalizujące się w obrębie brzucha, kończyn i tułowia. Diagnostyka obrazowa opiera się głównie na MRI, które umożliwia precyzyjną ocenę lokalizacji, wielkości oraz stopnia komórkowości guza (sygnał T2), a także monitorowanie odpowiedzi na leczenie, z uniknięciem promieniowania jonizującego. CT jest szczególnie przydatne w guzach krezki jelita, natomiast USG służy do wstępnej oceny i obrazowania guzów piersi. PET-CT ma ograniczoną wartość diagnostyczną, choć możliwy jest umiarkowany wychwyt FDG (SUVmax). Ostateczne rozpoznanie wymaga biopsji gruboigłowej z oceną histopatologiczną i immunohistochemiczną, w tym dodatnim wybarwieniem na jądrową β-kateninę (ok. 90% przypadków). Analiza molekularna obejmuje sekwencjonowanie CTNNB1 (mutacje w eksonie 3 w 85-90% sporadycznych przypadków) oraz APC, co pozwala na różnicowanie guzów sporadycznych od związanych z FAP i zespołem Gardnera.
aktywna obserwacja, badanie immunohistochemiczne, biopsja cienkoigłowa, biopsja gruboigłowa, fibromatoza agresywna, guz desmoidowy, guz podścieliskowy przewodu pokarmowego, guz włóknisty odosobniony, keloid, kolonoskopia, mięsak prążkowanokomórkowy, mięśniak gładkokomórkowy, nerwiakowłókniak, nowotwór tkanki łącznej, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie nowej generacji, stwardniające zapalenie krezki, tłuszczakomięsak, tomografia komputerowa, ultrasonografia, włókniakomięsak, włóknienie zaotrzewnowe, zespół Gardnera, zespół polipowatości rodzinnej
Leksykon substancji czynnych
Fludeoksyglukoza – Interakcje

Fludeoksyglukoza (¹⁸F) jest radiofarmaceutykiem wykorzystywanym w pozytonowej tomografii emisyjnej (PET), którego wychwyt przez komórki zależy od metabolizmu glukozy. Leki modyfikujące stężenie glukozy we krwi, takie jak kortykosteroidy (np. prednizon, deksametazon), leki przeciwpadaczkowe (kwas walproinowy, karbamazepina), katecholaminy oraz czynniki stymulujące tworzenie kolonii (CSF), mogą znacząco wpływać na wyniki badania. Kortykosteroidy indukują hiperglikemię i zmniejszają wrażliwość tkanek na insulinę, co prowadzi do obniżenia wychwytu FDG w tkankach nowotworowych. Terapia CSF zwiększa wychwyt FDG w szpiku kostnym i śledzionie, co wymaga zachowania odstępu od 5 do 50 dni przed badaniem, w zależności od preparatu. Wysokie stężenie glukozy przy niskim poziomie insuliny może powodować fałszywie ujemne wyniki PET, dlatego kontrola glikemii jest kluczowa przed badaniem.
benzodiazepina, choroba hematologiczna, czynnik stymulujący tworzenie kolonii, diazepam, doustny lek hipoglikemizujący, fałszywie ujemny wynik, fenobarbital, fenytoina, fludeoksyglukoza, G-CSF, glikogenoliza, glukoneogeneza, glukoneogeneza wątrobowa, GM-CSF, hiperglikemia, insulina, insulinooporność, jodowy środek kontrastowy, karbamazepina, katecholamina, kortykosteroid, kwas walproinowy, lek przeciwpadaczkowy, lorazepam, metabolizm glukozy, metformina, midazolam, PET-CT, pochodna sulfonylomocznika, pozytonowa tomografia emisyjna, przerzut do kości, radiofarmaceutyk, środek kontrastowy, szpik kostny, tomografia komputerowa, transporter glukozy, walproinian
Leksykon leków
Interakcje leku – FDG Pozyton 3000 MBq/ml na czas kalibracji

Fludeoksyglukoza (¹⁸F) jest radiofarmaceutykiem stosowanym w diagnostyce PET, którego wychwyt jest istotnie modulowany przez leki i substancje wpływające na metabolizm glukozy oraz aktywność transporterów GLUT. Kortykosteroidy indukują insulinooporność i glukoneogenezę, co obniża wychwyt FDG i może prowadzić do wyników fałszywie negatywnych. Leki przeciwpadaczkowe (kwas walproinowy, karbamazepina, fenytoina, fenobarbital) modyfikują metabolizm glukozy, szczególnie w OUN, wpływając na dystrybucję FDG. Katecholaminy nasilają glikogenolizę i hiperglikemię, zmniejszając wychwyt radiofarmaceutyku. Czynniki stymulujące tworzenie kolonii (CSF) zwiększają wychwyt FDG w szpiku kostnym i śledzionie, co może maskować zmiany nowotworowe; zaleca się co najmniej 5-dniowy odstęp między terapią CSF a badaniem PET. Wysokie stężenie glukozy (hiperglikemia) i niskie stężenie insuliny znacząco zmniejszają wychwyt FDG, co może skutkować fałszywie negatywnymi wynikami, zwłaszcza w nowotworach o umiarkowanej aktywności metabolicznej. Pacjent powinien być na czczo przez 4-6 godzin przed badaniem, a poziom glikemii należy monitorować.
badanie PET, czynnik stymulujący tworzenie kolonii, efekt wazodilatacyjny, etanol, fenobarbital, fenytoina, fludeoksyglukoza, glikogenoliza, glukoneogeneza, gospodarka węglowodanowa, hiperglikemia, insulinooporność, insulinowrażliwość, karbamazepina, katecholaminy, kortykosteroidy, kwas walproinowy, lek przeciwpadaczkowy, metabolizm glukozy, ośrodkowy układ nerwowy, radiofarmaceutyk, środek kontrastowy, stężenie glukozy, szpik kostny, tomografia komputerowa, transporter glukozy, wynik fałszywie negatywny, wynik fałszywie pozytywny
Leksykon chorób i schorzeń
Aktynomikoza – Diagnostyka i diagnoza

Aktynomykoza to rzadka, przewlekła infekcja bakteryjna wywoływana przez beztlenowe, Gram-dodatnie bakterie z rodzaju Actinomyces, które naturalnie kolonizują jamę ustną, przewód pokarmowy i narządy płciowe. Choroba charakteryzuje się rozprzestrzenianiem bez poszanowania barier anatomicznych oraz obecnością charakterystycznych „ziaren siarkowych” o średnicy 100-1000 μm. Diagnostyka opiera się na hodowli bakteryjnej (inkubacja 2-3 tygodnie w warunkach beztlenowych, na agarze czekoladowym, bulionie z ekstraktem mózgowo-sercowym i agarze Brucella z witaminą K i heminą) oraz badaniu histopatologicznym, które wykazuje mieszane reakcje zapalne i obecność ziaren siarkowych. Barwienie metodą Grama umożliwia szybką identyfikację rozgałęzionych, Gram-dodatnich pałeczek, jednak hodowla jest złotym standardem, mimo wysokiego wskaźnika niepowodzeń z powodu wcześniejszej antybiotykoterapii i trudności hodowlanych. Badania obrazowe (CT, MRI, USG) są pomocne w ocenie zasięgu zmian, ale mają charakter niespecyficzny i mogą imitować nowotwory lub gruźlicę. Metody molekularne, takie jak sekwencjonowanie 16S rRNA i MALDI-TOF, stanowią obiecujące narzędzia diagnostyczne, szczególnie w trudnych przypadkach, choć ich dostępność jest ograniczona.
aktynomykoza brzuszna, aktynomykoza miednicy, aktynomykoza OUN, aktynomykoza płucna, aktynomykoza szyjno-twarzowa, badania mikrobiologiczne, badanie histopatologiczne, bakterie beztlenowe, bakterie Gram-dodatnie, barwienie metodą Grama, bronchoskopia, diagnostyka molekularna, hodowla bakteryjna, limfadenopatia, martwica nowotworowa, rezonans magnetyczny, spektrometria mas MALDI-TOF, Staphylococcus aureus, tomografia komputerowa, zakażenie polimikrobowe, zapalenie szpiku kostnego, zespół guzowatej szczęki
Leksykon chorób i schorzeń
Rak trzustki – Epidemiologia

Rak trzustki jest jednym z najbardziej śmiertelnych nowotworów, z globalną zachorowalnością wynoszącą 495 773 przypadków i 466 003 zgonów w 2020 roku, co przekłada się na stosunek śmiertelności do zachorowalności na poziomie 94%. Wskaźnik 5-letniego przeżycia pozostaje niski i wynosi około 9%, mimo pewnych postępów w diagnostyce i leczeniu. Zachorowalność i umieralność wykazują znaczne zróżnicowanie geograficzne, z najwyższymi wskaźnikami w Europie (ASR 7,7/100 000) i Ameryce Północnej (7,6/100 000), a najniższymi w Afryce (2,2/100 000). W USA prognozuje się na 2025 rok około 67 440 nowych przypadków i 51 980 zgonów, z ryzykiem zachorowania w ciągu życia wynoszącym 1:56 u mężczyzn i 1:60 u kobiet. Wzrost zachorowalności obserwuje się szczególnie w grupach wiekowych 20-29 lat oraz powyżej 80 lat, a także wśród osób z mutacjami genetycznymi (BRCA1/2, ATM, PALB2, CDKN2A, zespół Lyncha, Peutza-Jeghersa) i przewlekłym zapaleniem trzustki z czynnikami genetycznymi (PRSS1, PRSS2, CTRC, SPINK1).
biomarker, biopsja cienkoigłowa, chemioterapia paliatywna, cukrzyca typu 2, dziedziczne zapalenie trzustki, endoskopowa ultrasonografia, gruczolakorak, mutacja genetyczna, nawrót choroby, palenie tytoniu, przewlekłe zapalenie trzustki, rak trzustki, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, upośledzona tolerancja glukozy, wskaźnik masy ciała, wskaźnik przeżycia, wskaźnik umieralności, wskaźnik zachorowalności, wynik fałszywie dodatni, wynik fałszywie ujemny, względny wskaźnik przeżycia, zespół Lyncha, zespół Peutza-Jeghersa, zgon nowotworowy, zwężenie przewodu trzustkowego
Leksykon chorób i schorzeń
Choroba legga-calvégo-perthesa – Diagnostyka i diagnoza

Choroba Legga-Calvégo-Perthesa to idiopatyczna martwica jałowa głowy kości udowej u dzieci w wieku 4-10 lat, częściej u chłopców, z możliwym obustronnym zajęciem (~10%). Patogeneza opiera się na tymczasowym zaburzeniu ukrwienia głowy kości udowej, prowadzącym do obumierania komórek kostnych i deformacji stawu biodrowego. Diagnostyka wymaga wykluczenia innych przyczyn martwicy jałowej. Klinicznie dominuje przerywany kulawy chód, ból biodra promieniujący do uda, kolana lub pachwiny, ograniczenie rotacji wewnętrznej i odwodzenia, osłabienie mięśni uda oraz objaw Trendelenburga. Badania laboratoryjne (morfologia, OB, CRP) zwykle mieszczą się w normie, służąc głównie do wykluczenia infekcji i zapaleń. Podstawą diagnostyki obrazowej są zdjęcia rentgenowskie miednicy i projekcja „żaby”, choć wczesne zmiany pojawiają się dopiero po 1-2 miesiącach od objawów. Typowe cechy radiologiczne to poszerzenie przestrzeni stawowej, sklerotyzacja, spłaszczenie i fragmentacja głowy kości udowej oraz podchrzęstny złam („crescent sign”). Staging według Waldenströma obejmuje stadia: martwicy, fragmentacji, reossyfikacji i wygojenia.
achondroplazja, artrografia stawu biodrowego, badania laboratoryjne, badanie fizykalne, białko C-reaktywne, chondroblastoma, choroba Gauchera, choroba Legga-Calvégo-Perthesa, choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego, dysplazja nasadowa, dysplazja spondyloepifizarna, dysplazja wielonasadowa, głowa kości udowej, infekcyjne zapalenie stawu biodrowego, klasyfikacja Catteralla, klasyfikacja Herringa, klasyfikacja Stulberga, klasyfikacja Waldenstroma, martwica głowy kości udowej, martwica jałowa, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, morfologia krwi, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, objaw Trendelenburga, objawy kliniczne, ograniczenie zakresu ruchu, radiografia konwencjonalna, rezonans magnetyczny, rotacja wewnętrzna, scyntygrafia kości, sklerotyzacja, talasemia, tomografia komputerowa, zaburzenie ukrwienia, zdjęcie rentgenowskie, zespół Klinefeltera
Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie schizoafektywne – Etiologia i przyczyny

Zaburzenie schizoafektywne to złożone zaburzenie psychiczne łączące objawy schizofrenii (psychoza, urojenia, halucynacje) oraz zaburzeń nastroju (depresja lub mania). Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca czynniki genetyczne, neurobiologiczne i środowiskowe. Genetyka odgrywa istotną rolę, zwłaszcza u osób z krewnymi pierwszego stopnia z zaburzeniem schizoafektywnym, schizofrenią lub chorobą afektywną dwubiegunową. Nie zidentyfikowano pojedynczego genu, a ryzyko jest związane z wariantami wielu genów. Patofizjologia wskazuje na zaburzenia równowagi neuroprzekaźników: dopaminy, serotoniny, noradrenaliny i glutaminianu oraz nieprawidłowości w metabolizmie tetrahydrobiopteryny (BH4). Badania neuroobrazowe (CT, MRI, PET) wykazały zmniejszoną objętość mózgu oraz nieprawidłowości w hipokampie, wzgórzu i istocie białej, co może korelować z objawami klinicznymi.
choroba afektywna dwubiegunowa, depresja, dopamina, epizod psychotyczny, fencyklidyna, glutaminian, halucynacja, halucynogen, hipokamp, istota biała, konopie indyjskie, kwas glutaminowy, LSD, mania, niedotlenienie mózgu, noradrenalina, objętość mózgu, pozytonowa tomografia emisyjna, psychoza, rezonans magnetyczny, schizofrenia, serotonina, tomografia komputerowa, urojenie, wzgórze, zaburzenie nastroju, zaburzenie równowagi neuroprzekaźników, zaburzenie schizoafektywne, zaburzenie ze spektrum schizofrenii
Leksykon chorób i schorzeń
Niedrożność kanalika łzowego – Diagnostyka i diagnoza

Niedrożność kanalika łzowego (dacryostenosis) charakteryzuje się zaburzeniem odpływu łez z powierzchni oka do nosa, co manifestuje się łzawieniem, podrażnieniem oraz wydzieliną śluzowo-ropną. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie oraz badaniu okulistycznym, obejmującym ocenę powiek, punktów łzowych, woreczka łzowego, spojówek, rogówki oraz nosa. Podstawowe testy diagnostyczne to test zanikania barwnika fluoresceinowego (ocena zaniku barwnika po 5 minutach), irygacja dróg łzowych (sprawdzenie drożności na podstawie odczucia smaku płynu w gardle) oraz sondowanie w celu lokalizacji niedrożności. W bardziej złożonych przypadkach stosuje się badania obrazowe, takie jak dakryocystografia (złoty standard), tomografia komputerowa (CT) i rezonans magnetyczny (MRI), które pozwalają na precyzyjne określenie przyczyny i lokalizacji niedrożności, w tym wykrycie kamieni, guzów czy zmian zapalnych.
badanie okulistyczne, barwnik fluoresceinowy, dacryocystitis, dacryocystocele, dacryocystorhinostomia, dacryostenosis, intubacja silikonowa, jaskra wrodzona, masaż dróg łzowych, niedrożność kanalika łzowego, podrażnienie oczu, proces zapalny, punkt łzowy, rezonans magnetyczny, rozszerzanie balonowe, test Schirmera, tomografia komputerowa, torbiel woreczka łzowego, woreczek łzowy, wydzielina ropna, zapalenie spojówek, zapalenie woreczka łzowego
Leksykon chorób i schorzeń
Arterioskleroza / miażdżyca – Epidemiologia

Arterioskleroza, będąca główną przyczyną chorób układu sercowo-naczyniowego (ASCVD), odpowiada za znaczną śmiertelność i zachorowalność globalnie, z 18,6 mln zgonów w 2019 roku i prognozowanym wzrostem do 23,6 mln rocznie do 2030 roku. Choroba niedokrwienna serca (IHD) i udar niedokrwienny mózgu stanowią główne manifestacje kliniczne miażdżycy, z istotnym obciążeniem epidemiologicznym w USA, Kanadzie i innych regionach. Miażdżyca rozpoczyna się już w dzieciństwie, a jej bezobjawowy charakter utrudnia precyzyjne określenie rozpowszechnienia. Czynniki ryzyka obejmują dyslipidemię, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, palenie tytoniu, otyłość oraz czynniki genetyczne, a ich modyfikacja jest kluczowa w profilaktyce pierwotnej i wtórnej. Epidemiologia choroby wykazuje zróżnicowanie geograficzne i rasowe, z wyższą częstością występowania w krajach rozwiniętych i u niektórych grup etnicznych, np. Afroamerykanów i Hindusów, co podkreśla potrzebę indywidualizacji strategii terapeutycznych.
arteriografia wieńcowa, arterioskleroza, biomarker krwi, choroba miażdżycowa, choroba niedokrwienna serca, choroba sercowo-naczyniowa, choroba tętnic obwodowych, choroba układu sercowo-naczyniowego, choroba wieńcowa, czynnik zapalny, dyslipidemia, erozja blaszki, hipercholesterolemia, leczenie interwencyjne, lipoproteina o niskiej gęstości, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, ostry zawał mięśnia sercowego, ostry zespół wieńcowy, pęknięcie blaszki miażdżycowej, stabilizacja blaszki miażdżycowej, tomografia komputerowa, udar niedokrwienny mózgu, zawał mięśnia sercowego, zespół metaboliczny
Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Epidemiologia

Rak nadnerczy (adrenocortical carcinoma, ACC) to rzadki, agresywny nowotwór o zapadalności 0,5-2 przypadki na milion osób rocznie, z bimodalnym rozkładem wieku zachorowań – najczęściej w pierwszej oraz czwartej i piątej dekadzie życia. Kobiety chorują 2,5-3 razy częściej niż mężczyźni. Występuje częściej u dzieci poniżej 5 roku życia (mediana 3,2 roku), a u dorosłych stanowi 0,02-0,2% wszystkich nowotworów. Wysoka zapadalność obserwowana jest w południowej Brazylii (3,4-4,2/milion dzieci), związana z mutacjami germinalnymi TP53 (allele R175H, R337H). Rak nadnerczy może być elementem zespołów genetycznych, takich jak Li-Fraumeni, Lynch, MEN1, FAP czy Beckwitha-Wiedemanna. Diagnostyka obejmuje ocenę hormonalną, badania obrazowe (CT, MRI) oraz badania genetyczne. Czynniki ryzyka złośliwości to m.in. wiek dziecięcy (62% złośliwości vs 8% u dorosłych), guzy wykryte nieprzypadkowo (32% vs 3%), średnica >4 cm (34% vs 7%), gęstość w CT >20 HU (15% vs 1%) oraz guzy obustronne (16% vs 7%).
analiza genomowa, efekt założyciela, gruczoł nadnerczowy, incydentaloma nadnerczy, jednostka Hounsfielda, klasyfikacja ENSAT, klasyfikacja TNM, łagodna autonomiczna sekrecja kortyzolu, nowotwór złośliwy, przeżycie całkowite, przeżycie warunkowe, przeżycie wolne od nawrotu, rak kory nadnerczy, rak nadnerczy, resekcja chirurgiczna, rozkład bimodalny, standaryzowany współczynnik zachorowalności, tomografia komputerowa, wirylizacja, zespół Beckwitha-Wiedemanna, zespół Cushinga, zespół Li-Fraumeni, zespół Lyncha, zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej, zespół rodzinnej polipowatości gruczolakowatej
Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak – Epidemiologia

Czerniak złośliwy stanowi około 1,7% wszystkich nowotworów na świecie i jest piątym najczęściej diagnozowanym nowotworem w USA, gdzie częstość jego występowania wzrosła od 7,9/100 000 w 1975 roku do 25,3/100 000 w 2018 roku. W 2025 roku przewiduje się około 104 960 nowych przypadków inwazyjnego czerniaka oraz 107 240 przypadków in situ. Ryzyko zachorowania jest wyraźnie wyższe u osób o jasnej karnacji (około 3% w ciągu życia), a także wzrasta z wiekiem, ze średnim wiekiem diagnozy 65-66 lat. Mężczyźni mają około 1,5-krotnie wyższe ryzyko niż kobiety, zwłaszcza po 65 roku życia. Pomimo wzrostu zachorowalności, wskaźniki umieralności spadły o około 30% w ostatniej dekadzie dzięki nowym terapiom celowanym i immunoterapii. 5-letni wskaźnik przeżycia w USA wynosi obecnie 93,3%, z przeżywalnością >99% w stadium miejscowym i 35% w stadium przerzutowym. Główne czynniki ryzyka to ekspozycja na promieniowanie UV, oparzenia słoneczne, korzystanie z solariów, cechy fenotypowe (jasna skóra, oczy), liczne i atypowe znamiona, historia rodzinna oraz immunosupresja.
badanie obrazowe, biopsja płynna, choroba przerzutowa, czerniak gałki ocznej, czerniak in situ, czerniak inwazyjny, czerniak złośliwy, dermatoskopia, dermatoskopia cyfrowa, fotografia całego ciała, immunosupresja, mikroskopia konfokalna, nieczerniakowy nowotwór skóry, nowotwór skóry, obrzęk limfatyczny, oparzenie słoneczne, pozytonowa tomografia emisyjna, promieniowanie UV, rezonans magnetyczny, test czynności wątroby, tomografia komputerowa, wskaźnik przeżycia, współczynnik umieralności
Leksykon chorób i schorzeń
Torbiele trzustki – Zapobieganie i profilaktyka

Profilaktyka torbieli trzustki opiera się na modyfikacji czynników ryzyka, takich jak ograniczenie spożycia alkoholu, zaprzestanie palenia tytoniu, utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz stosowanie diety niskotłuszczowej (30-50 g tłuszczów dziennie) bogatej w owoce, warzywa i chude białka. Kluczowe jest także leczenie chorób współistniejących, w tym kamicy żółciowej (w tym cholecystektomia), cukrzycy oraz przewlekłego zapalenia trzustki, które zwiększają ryzyko powstania torbieli. Systematyczny nadzór nad torbielami, zwłaszcza nowotworowymi (np. IPMN, MCN), obejmuje regularne badania obrazowe (MRI, CT) oraz ocenę multidyscyplinarną, z indywidualizacją schematu monitorowania i kwalifikacją do leczenia chirurgicznego u pacjentów z torbielami o wysokim ryzyku progresji do raka.
ablacja torbieli, Amerykańskie Towarzystwo Gastroenterologiczne, biopsja cienkoigłowa, cholecystektomia, cukrzyca, dysfagia, endoskopowa ultrasonografia, główny przewód trzustkowy, immunoterapia, kamica żółciowa, lek chemioterapeutyczny, ostre zapalenie trzustki, otyłość, pęcherzyk żółciowy, profilaktyka antybiotykowa, przewlekłe zapalenie trzustki, pseudotorbiel, rak trzustki, rezonans magnetyczny, śluzowy nowotwór torbielowaty, tomografia komputerowa, torbiel trzustki, wewnątrzprzewodowy brodawkowaty nowotwór śluzowy, zapalenie trzustki
Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak ewinga – Epidemiologia

Mięsak Ewinga jest drugim najczęstszym pierwotnym nowotworem złośliwym kości u dzieci i młodych dorosłych, stanowiąc 10-15% guzów kości i mniej niż 5% mięsaków tkanek miękkich. Roczna zapadalność w USA wynosi około 2,93 przypadków na milion osób, a w populacji poniżej 20 lat wzrasta do 9-10/milion. Szczyt zachorowań przypada na 14-15 lat, z 80-90% diagnoz przed 20. rokiem życia. Mięsak częściej dotyczy mężczyzn (współczynnik 1,5-3:1) i osób rasy białej, u których zapadalność jest co najmniej 9-krotnie wyższa niż u rasy czarnej. Lokalizacja guza jest równomiernie rozłożona między szkielet osiowy a kości długie, z 50% przypadków w metadiafizach kości długich (udowa, piszczelowa, ramienna) i 25% w miednicy. Około 25% pacjentów ma przerzuty w chwili diagnozy, najczęściej do płuc (50%), kości (25%) i szpiku kostnego. Mięsak Ewinga uznawany jest za chorobę ogólnoustrojową, co potwierdza wysoka śmiertelność przy leczeniu wyłącznie miejscowym (80-90%).
badanie PET-CT, choroba nawrotowa, choroba nowotworowa, choroba przerzutowa, choroba zlokalizowana, czynnik prognostyczny, czynnik ryzyka, guz kości, guz tkanek miękkich, leczenie skojarzone, mięsak Ewinga, mięsak tkanek miękkich, nowotwór wtórny, obrazowanie rezonansem magnetycznym, ostra białaczka limfoblastyczna, pierwotny nowotwór złośliwy kości, przerzut do płuc, staging, szczyt zachorowań, szpik kostny, tomografia komputerowa, ultrasonografia, współczynnik zachorowalności, wtórny nowotwór pierwotny
Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie niedokrwienne jelita grubego – Objawy

Zapalenie niedokrwienne jelita grubego (ischemic colitis) to stan wywołany zmniejszonym przepływem krwi do okrężnicy, najczęściej lewostronnej, manifestujący się bólem brzucha (często po lewej stronie), krwawą biegunką, parciem na stolec, nudnościami, wymiotami oraz niewysoką gorączką (<38°C). Choroba przebiega w trzech fazach: hiperaktywnej (silny ból, krwiste stolce), paralitycznej (rozlany ból, zmniejszona perystaltyka, wzdęcia) oraz wstrząsowej (wstrząs, kwasica metaboliczna). Rokowanie zależy od lokalizacji i ciężkości niedokrwienia; lewostronne zapalenie ma zwykle łagodniejszy przebieg, natomiast prawostronne wiąże się z wyższym ryzykiem powikłań, koniecznością interwencji chirurgicznej i śmiertelnością. Diagnostyka opiera się na kolonoskopii (złoty standard) oraz badaniach obrazowych (TK) i laboratoryjnych, które mogą wykazać leukocytozę i podwyższone markery zapalne.
ból brzucha, choroba Leśniowskiego-Crohna, hemodializa, kolonoskopia, krwawienie z odbytu, krwista biegunka, kwasica metaboliczna, leukocytoza, martwica błony śluzowej, martwica tkanek, niedokrwienne zapalenie jelita, niedrożność jelit, nieswoista choroba zapalna jelit, nudności i wymioty, parcie na stolec, perforacja jelita, przewlekła niewydolność nerek, tomografia komputerowa, wrzodziejące zapalenie jelita, wybroczyny, wzdęcia brzucha, zapalenie niedokrwienne jelita grubego, zmniejszony przepływ krwi
Leksykon chorób i schorzeń
Otyłość – Diagnostyka i diagnoza

Otyłość definiowana jest jako przewlekła choroba charakteryzująca się nadmiernym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej, diagnozowana przede wszystkim na podstawie BMI ≥30 kg/m², z podziałem na klasy I (30,0-34,9 kg/m²), II (35,0-39,9 kg/m²) oraz III (≥40 kg/m²). Jednak BMI ma ograniczenia diagnostyczne, gdyż nie uwzględnia składu ciała ani dystrybucji tkanki tłuszczowej, co wymaga uzupełnienia o pomiary obwodu talii (≥94 cm u mężczyzn i ≥80 cm u kobiet wskazuje na zwiększone ryzyko powikłań, a ≥102 cm u mężczyzn i ≥88 cm u kobiet na znacznie zwiększone ryzyko), wskaźnik talia-biodra (WHR ≥0,90 u mężczyzn i ≥0,85 u kobiet), wskaźnik talia-wzrost (WHtR), obwód szyi oraz procent tkanki tłuszczowej (>25% u mężczyzn i >30% u kobiet). Diagnostyka powinna obejmować także szczegółowy wywiad, badanie fizykalne, ocenę chorób współistniejących oraz badania laboratoryjne (profil lipidowy, glukoza na czczo, HbA1c, próby wątrobowe, funkcja tarczycy i nerek), a w uzasadnionych przypadkach dodatkowe testy (np. test na wolny kortyzol, USG jamy brzusznej, polisomnografia, badania genetyczne).
analiza metabolomiczna, bioimpedancja elektryczna, BMI, choroba zwyrodnieniowa stawów, DEXA, dyslipidemia, hemoglobina glikowana, mikrobiota jelitowa, niealkoholowe stłuszczenie wątroby, obturacyjny bezdech senny, obwód talii, otyłość brzuszna, otyłość olbrzymia, powikłania metaboliczne, próby wątrobowe, refluks żołądkowo-przełykowy, rezonans magnetyczny, testy funkcji tarczycy, tkanka tłuszczowa, tomografia komputerowa, wskaźnik talia-biodra, zespół Cushinga
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Omnipaque 755 mg/ml (350 mg jodu/ml)

Omnipaque (joheksol) o stężeniu 755 mg/ml (350 mg jodu/ml) jest środkiem kontrastowym stosowanym w diagnostyce obrazowej, którego dawkowanie zależy od rodzaju badania, wieku, masy ciała pacjenta oraz stanu hemodynamicznego. Całkowita dawka jodu nie powinna przekraczać 3 g, aby zminimalizować ryzyko działań niepożądanych. Dawkowanie dożylne różni się w zależności od procedury: np. urografia u dorosłych wymaga 40–80 ml przy stężeniu 300–350 mg I/ml, a tomografia komputerowa 100–250 ml. Dzieci otrzymują dawki obliczane na kg masy ciała, np. 1–3 ml/kg mc. w CT do maksymalnie 40 ml. W arteriografii stosuje się dawki od 4 do 60 ml wstrzyknięcia, zależnie od naczynia i stężenia (240–350 mg I/ml). Podpajęczynówkowo podaje się 6–12 ml roztworu 240 mg I/ml, a w badaniach jam ciała dawki wahają się od 0,5 do 50 ml, w zależności od procedury i stężenia (240–350 mg I/ml).
angiografia subtrakcyjna, aortografia, arteriografia, arteriografia mózgowa, arteriografia wieńcowa, artrografia, cysternografia, dawka jodu, dojście lędźwiowe, dojście szyjne, flebografia, herniografia, histerosalpingografia, joheksol, kardioangiografia, lepkość roztworu, mammografia kontrastowa, mielografia, mielografia szyjna, nawodnienie pacjenta, osmolalność, podanie dotętnicze, podanie podpajęczynówkowe, sialografia, środek kontrastujący, tomografia komputerowa, urografia