cytochromy P450

Cytochromy P450 (CYP450) to duża rodzina enzymów hemoproteinowych, które odgrywają kluczową rolę w metabolizmie wielu substancji endogennych i egzogennych, w tym leków, toksyn, hormonów i innych związków chemicznych. Nazwa pochodzi od charakterystycznej absorpcji światła przy długości fali 450 nm przez kompleks enzymu z tlenkiem węgla.

W organizmie człowieka zidentyfikowano ponad 50 różnych izoform CYP450, przy czym największe znaczenie kliniczne mają izoenzymy CYP1A2, CYP2C9, CYP2C19, CYP2D6, CYP3A4 i CYP3A5. Enzymy te są zlokalizowane głównie w retikulum endoplazmatycznym hepatocytów, ale występują również w innych tkankach, takich jak jelito cienkie, płuca, nerki i mózg.

Polimorfizmy genetyczne w genach kodujących cytochromy P450 mogą prowadzić do zmienionej aktywności enzymatycznej, co wpływa na metabolizm leków i może skutkować zmniejszoną skutecznością terapii lub zwiększonym ryzykiem działań niepożądanych. Z tego powodu badania farmakogenetyczne są coraz częściej wykorzystywane w medycynie personalizowanej do optymalizacji dawkowania leków.

Interakcje lekowe na poziomie cytochromów P450 stanowią istotny problem kliniczny. Niektóre leki mogą indukować (zwiększać aktywność) lub hamować (zmniejszać aktywność) izoenzymy CYP450, co prowadzi do zmiany stężenia innych leków metabolizowanych przez te same enzymy. Przykładem induktora jest ryfampicyna, a inhibitorów – ketokonazol czy erytromycyna.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Hydroxycarbamid Teva 500 mg

Hydroksykarbamid charakteryzuje się szybkim i niemal całkowitym wchłanianiem po podaniu doustnym, z maksymalnym stężeniem w osoczu osiąganym w ciągu 0,75 godz. u dzieci i 1,2 godz. u dorosłych pacjentów z niedokrwistością sierpowatokrwinkową. Średnie maksymalne stężenia wynoszą około 30 mg/L, a całkowita ekspozycja (AUC) w 24 godziny to 124 mg*h/L u dzieci i 135 mg*h/L u dorosłych. Objętość dystrybucji wynosi około 0,57 L/kg masy ciała (72 L u dzieci, 90 L u dorosłych), a okres półtrwania hydroksykarbamidu to 6-7 godzin u dorosłych, z nieco dłuższym okresem u dzieci. Lek jest wydalany głównie przez nerki (62% dawki w moczu po 8 godzinach u dorosłych), z klirensem całkowitym 9,89 L/godz. u dorosłych i 7,25 L/godz. u dzieci, z przewagą klirensu nerkowego (odpowiednio 5,64 i 2,91 L/godz.). Hydroksykarbamid przenika przez barierę krew-mózg oraz gromadzi się w leukocytach i erytrocytach, a jego metabolizm nie obejmuje cytochromów P450, co minimalizuje ryzyko interakcji farmakokinetycznych.
AUC, bariera krew-mózg, biodostępność, cytochromy P450, ekspozycja na lek, ekspozycja ustrojowa, hemodializa, hydroksykarbamid, klirens kreatyniny, klirens nerkowy, klirens pozanerkowy, mikrosomy wątrobowe, mocznik, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, objętość dystrybucji, okres półtrwania, płyn mózgowo-rdzeniowy, redukcja dawki, równowaga dynamiczna, schyłkowa choroba nerek, stężenie maksymalne, wchłanianie leku, wydalanie moczu, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Zolaxa Rapid 5 mg

Olanzapina w formie tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej (Zolaxa Rapid) wykazuje bioróżnoważność z tabletkami powlekanymi, co umożliwia ich zamienność. Po podaniu doustnym olanzapina jest dobrze wchłaniana, osiągając maksymalne stężenie w osoczu w ciągu 5-8 godzin, a obecność pokarmu nie wpływa na jej absorpcję. Lek charakteryzuje się wysokim (około 93%) wiązaniem z białkami osocza, głównie albuminami i α1-kwaśną glikoproteiną. Metabolizm zachodzi w wątrobie, głównie przez sprzęganie i utlenianie z udziałem cytochromów P450 (CYP1A2, CYP2D6), a głównym metabolitem jest 10-N-glukuronid, nieprzenikający do OUN. Aktywność farmakologiczna zależy przede wszystkim od olanzapiny, nie od jej metabolitów. Średni okres półtrwania i klirens wykazują zmienność zależną od wieku, płci, palenia tytoniu oraz stanu czynnościowego wątroby i nerek.
bariera krew-mózg, biotransformacja olanzapiny, cytochrom P450, cytochromy P450, dostępność biologiczna, działanie niepożądane, ekspozycja na lek, farmakokinetyka olanzapiny, klirens kreatyniny, klirens leku, klirens osoczowy, metabolit 2-hydroksymetylowy, metabolit N-demetylowy, niewydolność nerek, okres półtrwania, schizofrenia, stężenie w osoczu, wchłanianie olanzapiny, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności wątroby, znakowanie radioaktywne, α1-kwaśna glikoproteina
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Olanzaran 5 mg

Olanzapina, substancja czynna leku Olanzaran, wykazuje dobrą biodostępność po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu w ciągu 5-8 godzin, niezależnie od obecności pokarmu. Lek wiąże się z białkami osocza w 93% (głównie albuminy i α1-kwaśne-glikoproteiny) w zakresie stężeń terapeutycznych 7-1000 ng/ml. Metabolizm olanzapiny zachodzi głównie w wątrobie, z udziałem enzymów CYP1A2 i CYP2D6, prowadząc do powstania metabolitów o znacznie mniejszej aktywności farmakologicznej, z dominującą aktywnością formy macierzystej. Okres półtrwania w fazie eliminacji jest zmienny i zależy od wieku, płci oraz nałogu palenia tytoniu, wynosząc u osób młodych 33,8 h, a u osób starszych (≥65 lat) 51,8 h, przy klirensie odpowiednio 18,2 l/h i 17,5 l/h. U kobiet okres półtrwania wynosi 36,7 h przy klirensie 18,9 l/h, a u mężczyzn 32,3 h i 27,3 l/h. Palenie tytoniu skraca okres półtrwania (30,4 h u palących vs 38,6 h u niepalących) i zwiększa klirens (27,7 l/h vs 18,6 l/h). U pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny <10 ml/min) farmakokinetyka olanzapiny nie ulega istotnym zmianom (okres półtrwania 37,7 h, klirens 21,2 l/h). Badania nie wykazały istotnych różnic farmakokinetycznych między populacjami kaukaską, japońską i chińską.
absorpcja doustna, aktywność farmakologiczna, bariera krew-mózg, biodostępność olanzapiny, biotransformacja wątrobowa, cytochromy P450, eliminacja leku, farmakokinetyka, farmakokinetyka leku, farmakokinetyka olanzapiny, glukuronid, izoenzymy CYP, klirens kreatyniny, klirens leku, metabolity olanzapiny, narażenie na lek, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, olanzapina, ośrodkowy układ nerwowy, palenie tytoniu, parametr farmakokinetyczny, reakcje sprzęgania, schizofrenia, stężenie terapeutyczne, stężenie w osoczu, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zdarzenie niepożądane, znakowanie radioaktywne
Leksykon leków
Interakcje leku – Darunavir Glenmark 400 mg

Darunawir, stosowany w terapii antyretrowirusowej, wykazuje złożony profil interakcji farmakokinetycznych, który jest silnie zależny od zastosowanego wzmacniacza farmakokinetycznego – rytonawiru lub kobicystatu. Oba wzmacniacze wpływają na metabolizm darunawiru głównie przez CYP3A, co determinuje konieczność ostrożności przy jednoczesnym stosowaniu leków indukujących lub hamujących ten enzym. Rytonawir zwiększa ekspozycję darunawiru około 14-krotnie po podaniu dawki 600 mg z 100 mg rytonawiru dwa razy na dobę. Induktory CYP3A, takie jak ryfampicyna, ziele dziurawca zwyczajnego czy lopinawir, są przeciwwskazane, zwłaszcza w terapii z kobicystatem, który jest bardziej wrażliwy na indukcję CYP3A. Silne inhibitory CYP3A4 (np. indynawir, azolowe leki przeciwgrzybicze) mogą zwiększać stężenia darunawiru i rytonawiru, co wymaga ostrożności lub unikania jednoczesnego stosowania. Ponadto, darunawir z rytonawirem hamuje CYP2D6 i glikoproteinę P, co może prowadzić do zwiększenia stężeń leków metabolizowanych przez te szlaki, np. flekainidu, metoprololu, a także zmniejszenia ekspozycji leków metabolizowanych przez CYP2C9 i CYP2C19, takich jak warfaryna i metadon.
adherencja, antagonista kanałów wapniowych, antagonista receptorów beta-adrenergicznych, białko transportowe, cytochromy P450, depresja oddechowa, dziurawiec zwyczajny, flutikazon, glikoproteina p, hepatotoksyczność, indukcja CYP3A, induktor CYP3A, inhibitor CYP3A, inhibitor enzymatyczny, inhibitor fosfodiesterazy typu 5, inhibitor integrazy, inhibitor odwrotnej transkryptazy, inhibitor proteazy HIV, inhibitor reduktazy HMG-CoA, klirens wątrobowy, lek przeciwgrzybiczny, lek sedatywny, metabolizm CYP3A, niewydolność nadnerczy, OATP, oporność na leki, rabdomioliza, rytonawir i kobicystat, wskaźnik terapeutyczny, wzmacniacz farmakokinetyczny, zespół Cushinga
Leksykon leków
Interakcje leku – Lackepila 50 mg

Lakozamid, substancja czynna leku Lackepila, wykazuje umiarkowany potencjał do interakcji farmakokinetycznych i farmakodynamicznych, szczególnie w kontekście leków wydłużających odstęp PR (np. karbamazepina, lamotrygina, eslikarbazepina, pregabalina) oraz leków przeciwarytmicznych klasy I, co wymaga monitorowania EKG. Lakozamid nie indukuje ani nie hamuje istotnie klinicznie enzymów CYP1A2, 2B6, 2C9, 2C19, 3A4, ani nie jest transportowany przez glikoproteinę P. Silne inhibitory CYP2C9 (np. flukonazol) i CYP3A4 (itrakonazol, ketokonazol, rytonawir, klarytromycyna) mogą zwiększać ekspozycję na lakozamid, natomiast silne induktory enzymów (ryfampicyna, ziele dziurawca) mogą ją zmniejszać, co wymaga ostrożności i ewentualnego dostosowania dawki. Lakozamid zmniejsza się o około 25% pod wpływem leków przeciwpadaczkowych indukujących enzymy (karbamazepina, fenytoina, fenobarbital).
AUC, badanie in vitro, badanie in vivo, cytochromy P450, digoksyna, doustne środki antykoncepcyjne, dziurawiec zwyczajny, elektrokardiogram, enzymy CYP, farmakokinetyka, flukonazol, glikoproteina p, hormony steroidowe, induktor enzymatyczny, inhibitor CYP2C9, inhibitor CYP3A4, kwas walproinowy, lakozamid, leki przeciwarytmiczne, leki przeciwdrgawkowe, leki przeciwgrzybicze, leki przeciwpadaczkowe, leki przeciwwirusowe, metformina, ośrodkowy układ nerwowy, próg drgawkowy, ryfampicyna, stężenie maksymalne, warfaryna, wiązanie z białkami osocza, wydłużenie odstępu PR
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Montelukast Teva 10 mg

Montelukast w postaci soli sodowej, podawany doustnie w dawce 10 mg w formie tabletek powlekanych, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) po 2-3 godzinach (Tmax). Biodostępność leku wynosi średnio 64-73%, a standardowy posiłek nie wpływa istotnie na farmakokinetykę, choć niektóre dane wskazują na możliwe zmniejszenie biodostępności do 63%. Montelukast wykazuje wysokie wiązanie z białkami osocza (>99%) oraz umiarkowaną objętość dystrybucji (8-11 l). Przenikanie przez barierę krew-mózg jest minimalne, co potwierdzają badania na modelach zwierzęcych. Metabolizm leku odbywa się głównie przez cytochrom P450 2C8, z udziałem CYP 3A4 i CYP 2C9, jednak metabolity montelukastu są nieoznaczalne w osoczu i mają minimalne znaczenie terapeutyczne. Montelukast nie hamuje aktywności kluczowych izoenzymów CYP, co ogranicza ryzyko interakcji lekowych.
bariera krew-mózg, biodostępność leku, cytochrom P450 2C8, cytochromy P450, dystrybucja leku, enzym CYP 2C9, enzym CYP 3A4, farmakokinetyka, interakcja lekowa, interakcje lekowe, itrakonazol, klirens osoczowy, mikrosomy wątrobowe, montelukast, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, skala Childa-Pugha, stężenie maksymalne w osoczu, tabletka powlekana, teofilina, wiązanie z białkami osocza

cytochromy P450

Powiązane wpisy

Właściwości farmakokinetyczne – Hydroxycarbamid Teva 500 mg

Właściwości farmakokinetyczne – Zolaxa Rapid 5 mg

Właściwości farmakokinetyczne – Olanzaran 5 mg

Interakcje leku – Darunavir Glenmark 400 mg

Interakcje leku – Lackepila 50 mg

Właściwości farmakokinetyczne – Montelukast Teva 10 mg