martwica głowy kości udowej
Martwica głowy kości udowej (jałowa martwica głowy kości udowej, AVN – avascular necrosis, ANFH – avascular necrosis of femoral head) to patologiczny stan charakteryzujący się obumarciem tkanki kostnej głowy kości udowej wskutek zaburzenia jej ukrwienia. Proces ten prowadzi do zapadania się struktury kostnej, deformacji stawu biodrowego i postępującej destrukcji chrząstki stawowej.
Etiologia schorzenia jest złożona i obejmuje zarówno czynniki traumatyczne (złamania szyjki kości udowej, zwichnięcia stawu biodrowego), jak i nietraumatyczne: stosowanie glikokortykosteroidów, nadużywanie alkoholu, choroby układowe (toczeń rumieniowaty układowy), hemoglobinopatie (niedokrwistość sierpowatokrwinkowa), choroby metaboliczne oraz idiopatyczne. Zaburzenie ukrwienia prowadzi do niedotlenienia osteoklastów i osteocytów, ich martwicy, a następnie zaburzenia równowagi między procesami tworzenia i resorpcji kości.
Diagnostyka opiera się na obrazowaniu radiologicznym, przy czym rezonans magnetyczny jest metodą o najwyższej czułości, pozwalającą wykryć zmiany już we wczesnym stadium. W klasyfikacji zaawansowania choroby stosuje się najczęściej skale Ficat-Arlet lub ARCO (Association Research Circulation Osseous). Leczenie zależy od stadium zaawansowania i obejmuje postępowanie zachowawcze (odciążenie kończyny, farmakoterapia) oraz interwencje chirurgiczne: od zabiegów oszczędzających staw (dekompresja rdzenia kostnego, osteotomie, przeszczepy unaczynionych fragmentów kości) po całkowitą alloplastykę stawu biodrowego w zaawansowanych przypadkach.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Wrodzona dysplazja stawu biodrowego – Objawy
Wrodzona dysplazja stawu biodrowego (DDH) charakteryzuje się nieprawidłowym ułożeniem głowy kości udowej w panewce, co może prowadzić do niestabilności, subluksacji lub całkowitej dyslokacji stawu. Objawy w okresie niemowlęcym obejmują kliknięcia w stawie, asymetrię fałdów skórnych, ograniczoną ruchomość biodra oraz asymetrię długości kończyn. W miarę rozwoju dziecka mogą pojawić się kuśtykanie, chód kaczkowaty, chodzenie na palcach oraz hiperlordoza lędźwiowa. U młodzieży i dorosłych objawy to ból biodra lub pachwiny nasilający się przy aktywności, uczucie niestabilności, trzeszczenia i ograniczenie wytrzymałości fizycznej. Nieleczona DDH prowadzi do wczesnej choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego, uszkodzenia obrąbka stawowego, martwicy jałowej głowy kości udowej oraz deformacji stawu, co może wymagać endoprotezoplastyki w młodszym wieku niż przeciętnie.
artretyzm, asymetria kończyn dolnych, badania obrazowe, blokowanie stawu, ból biodra, chód kaczkowaty, choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego, degeneracja stawu, dysplazja stawu biodrowego, endoprotezoplastyka, endoprotezoplastyka biodra, głowa kości udowej, hiperlordoza, klikanie stawu, martwica głowy kości udowej, martwica jałowa, niestabilność stawu biodrowego, obrąbek stawowy, panewka stawu biodrowego, przeskakiwanie stawu, skok wzrostowy, uszkodzenie obrąbka stawowego, wrodzona dysplazja stawu biodrowego - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba legga-calvégo-perthesa – Diagnostyka i diagnoza
Choroba Legga-Calvégo-Perthesa to idiopatyczna martwica jałowa głowy kości udowej u dzieci w wieku 4-10 lat, częściej u chłopców, z możliwym obustronnym zajęciem (~10%). Patogeneza opiera się na tymczasowym zaburzeniu ukrwienia głowy kości udowej, prowadzącym do obumierania komórek kostnych i deformacji stawu biodrowego. Diagnostyka wymaga wykluczenia innych przyczyn martwicy jałowej. Klinicznie dominuje przerywany kulawy chód, ból biodra promieniujący do uda, kolana lub pachwiny, ograniczenie rotacji wewnętrznej i odwodzenia, osłabienie mięśni uda oraz objaw Trendelenburga. Badania laboratoryjne (morfologia, OB, CRP) zwykle mieszczą się w normie, służąc głównie do wykluczenia infekcji i zapaleń. Podstawą diagnostyki obrazowej są zdjęcia rentgenowskie miednicy i projekcja „żaby”, choć wczesne zmiany pojawiają się dopiero po 1-2 miesiącach od objawów. Typowe cechy radiologiczne to poszerzenie przestrzeni stawowej, sklerotyzacja, spłaszczenie i fragmentacja głowy kości udowej oraz podchrzęstny złam („crescent sign”). Staging według Waldenströma obejmuje stadia: martwicy, fragmentacji, reossyfikacji i wygojenia.
achondroplazja, artrografia stawu biodrowego, badania laboratoryjne, badanie fizykalne, białko C-reaktywne, chondroblastoma, choroba Gauchera, choroba Legga-Calvégo-Perthesa, choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego, dysplazja nasadowa, dysplazja spondyloepifizarna, dysplazja wielonasadowa, głowa kości udowej, infekcyjne zapalenie stawu biodrowego, klasyfikacja Catteralla, klasyfikacja Herringa, klasyfikacja Stulberga, klasyfikacja Waldenstroma, martwica głowy kości udowej, martwica jałowa, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, morfologia krwi, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, objaw Trendelenburga, objawy kliniczne, ograniczenie zakresu ruchu, radiografia konwencjonalna, rezonans magnetyczny, rotacja wewnętrzna, scyntygrafia kości, sklerotyzacja, talasemia, tomografia komputerowa, zaburzenie ukrwienia, zdjęcie rentgenowskie, zespół Klinefeltera - Leksykon chorób i schorzeń
Wrodzona dysplazja bioder – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Prognoza wrodzonej dysplazji bioder (WDB) jest generalnie korzystna, zwłaszcza przy wczesnym rozpoznaniu i leczeniu, z około 95% skutecznością terapii u niemowląt. Kluczowymi predyktorami złego wyniku (stopień III-V wg Severina) są wskaźnik kątowy panewki (OR 1,16 na stopień; p<0,001) oraz wiek pacjenta (OR 1,20 na rok; p=0,003), z dobrą zdolnością predykcyjną (AUC=0,8). Leczenie operacyjne u pacjentów z późnym początkiem WDB daje dobre wyniki kliniczne i radiograficzne (94% doskonałych i dobrych wyników wg Severina, średni wynik IOWA 93,7). W przypadku obustronnego zwichnięcia bioder obserwuje się wyższy wskaźnik martwicy głowy kości udowej (AVN), co wiąże się z późniejszą diagnostyką i większym stopniem zwichnięcia przed operacją. Czynniki ryzyka niepowodzenia leczenia szelkami Pavlika to typ III wg Grafa (p=0,036), obustronne zwichnięcie (p=0,031) oraz wiek w momencie diagnozy (p=0,021). Model predykcyjny oparty na kątach alfa, beta i FHC w drugim tygodniu leczenia wykazuje wysoką dokładność (AUC=0,9) w przewidywaniu wyniku redukcji.
artroskopia stawu biodrowego, badanie fizykalne, badanie przesiewowe, dysplazja panewki, klasyfikacja Grafa, krzywa ROC, linia Shentona, martwica głowy kości udowej, martwica naczyniowa, osteotomia kości udowej, osteotomia miednicy, przestrzeń stawowa, szelki Pavlika, ultrasonografia, wrodzona dysplazja bioder, wyciąg gipsowy, zwichnięcie biodra - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba legga-calvégo-perthesa – Epidemiologia
Choroba Legga-Calvégo-Perthesa to jałowa martwica głowy kości udowej u dzieci, o nie do końca poznanej etiologii, charakteryzująca się zaburzeniami ukrwienia. Zapadalność waha się od 0,4 do 29,0 przypadków na 100 000 dzieci poniżej 15. roku życia, z najwyższą częstością na Wyspach Owczych (29,0/100 000) i najniższą w regionie Vellore-Taluk w Indiach (0,4/100 000). Choroba występuje głównie u dzieci w wieku 3-12 lat, ze szczytem między 5 a 7 rokiem życia, i wykazuje wyraźną przewagę u chłopców (stosunek płci 3:1 do 5:1). Czynniki ryzyka obejmują niski status socjoekonomiczny, ekspozycję na dym tytoniowy (w tym bierne palenie w ciąży), otyłość, a także komponent genetyczny z ryzykiem u krewnych pierwszego stopnia około 2,5%. Występuje także zwiększona częstość mutacji trombofilicznych (czynnik V Leiden, obniżone białko C i S) oraz dysfunkcji śródbłonka naczyniowego, co wspiera hipotezę niedokrwienia jako kluczowego mechanizmu patogenezy.
ADHD, antytrombina, badanie obrazowe, białko C i S, choroba Legga-Calvégo-Perthesa, choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego, czynnik V Leiden, dysfunkcja naczyniowa, dysplazja wielonasadowa, klasyfikacja Herringa, klasyfikacja Waldenstroma, koagulopatia, martwica głowy kości udowej, martwica naczyniowa, MRI z kontrastem, scyntygrafia kości, śródbłonek naczyniowy, trombofilia, zaburzenie ukrwienia, zapadalność - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba legga-calvégo-perthesa – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Choroba Legga-Calvégo-Perthesa (LCPD) to idiopatyczne niedokrwienie i martwica głowy kości udowej u dzieci, gdzie kluczowymi czynnikami rokowniczymi są wiek zachorowania, kształt głowy kości udowej przy dojrzałości szkieletowej oraz stopień jej wysunięcia. Dzieci poniżej 6 roku życia mają zazwyczaj dobre rokowanie (ponad 80% korzystnych wyników), niezależnie od leczenia, natomiast u starszych pacjentów (powyżej 8-10 lat) interwencje chirurgiczne, zwłaszcza w przypadku wysunięcia głowy, mogą poprawić rokowanie, choć ryzyko zmian zwyrodnieniowych jest wyższe. Klasyfikacje Catteralla, bocznego filara (Lateral Pillar) i Stulberga służą do oceny zaawansowania i prognozy, przy czym typy A i B bocznego filara oraz klasy I Catteralla wiążą się z lepszymi wynikami. Nowoczesne metody obrazowania, takie jak scyntygrafia kości i MRI, dostarczają dodatkowych informacji prognostycznych, np. brak wychwytu kości po 5 miesiącach koreluje z cięższym przebiegiem choroby.
całkowita wymiana stawu biodrowego, choroba Legga-Calvégo-Perthesa, choroba zwyrodnieniowa stawów, choroba zwyrodnieniowa stawu, głowa kości udowej, klasyfikacja Catteralla, klasyfikacja Stulberga, kongruencja stawu, krętarz, martwica głowy kości udowej, nasada kości udowej, przykurcz przywiedzeniowy, rezonans magnetyczny, różnica długości kończyn, scyntygrafia kości, upośledzenie funkcjonalne, uwolnienie tkanek miękkich, zniekształcenie kości - Leksykon chorób i schorzeń
Przemijające zapalenie błony maziowej stawu biodrowego – Etiologia i przyczyny
Przemijające zapalenie błony maziowej stawu biodrowego (PZBM) jest najczęstszą przyczyną nagłego bólu biodra i kulawienia u dzieci w wieku 3-10 lat, stanowiąc 80-85% przypadków kulawienia bez urazu. Etiologia PZBM pozostaje niejasna, jednak dominująca hipoteza wiąże ten stan z reakcją immunologiczną po przebytej infekcji wirusowej, zwłaszcza górnych dróg oddechowych, pojawiającą się zwykle 1-2 tygodnie po infekcji. Badania wykazały podwyższone miano przeciwciał przeciwwirusowych u 67 z 80 pacjentów, co potwierdza związek z infekcjami wirusowymi, z podejrzeniem udziału parwowirusa B19 i ludzkiego herpeswirusa 6. Inne czynniki etiologiczne to urazy stawu biodrowego (ok. 5% przypadków), reakcje nadwrażliwości poszczepienne lub polekowe, predyspozycje alergiczne oraz infekcje bakteryjne. W przebiegu PZBM dochodzi do nieswoistego zapalenia i przerostu błony maziowej oraz gromadzenia niewielkiej ilości klarownego płynu w stawie, co odróżnia go od septycznego zapalenia stawu.
choroba Legg-Calvé-Perthesa, infekcja bakteryjna, infekcja górnych dróg oddechowych, leukocytoza, ludzki herpeswirus 6, martwica głowy kości udowej, odczyn Biernackiego, parwowirus B19, płyn stawowy, podwyższone stężenie interferonu, przemijające zapalenie błony maziowej stawu biodrowego, reakcja immunologiczna, septyczne zapalenie stawu, septyczne zapalenie stawu biodrowego, torebka stawowa, wysięk zapalny, zapalenie błony maziowej - Leksykon chorób i schorzeń
Wrodzona dysplazja stawu biodrowego – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Wrodzona dysplazja stawu biodrowego (DDH) obejmuje spektrum nieprawidłowości od niestabilności noworodkowej po całkowite zwichnięcie stawu. Rokowanie zależy od stopnia dysplazji, wieku rozpoznania, zastosowanego leczenia oraz uzyskania koncentrycznego ustawienia głowy kości udowej w panewce. Leczenie zachowawcze, zwłaszcza szelkami Pavlika, wykazuje skuteczność na poziomie 95% w dysplazji panewki i podwichnięciu, jednak spada do 80% przy całkowitym zwichnięciu. Wczesna diagnoza jest kluczowa, gdyż im późniejszy wiek rozpoznania, tym gorsze wyniki leczenia. Modele predykcyjne oparte na cechach ultrasonograficznych (kąt alfa 50-60°, pokrycie głowy kości udowej 50-60%) oraz czynnikach klinicznych (typ III według Grafa, obustronność zwichnięcia) pozwalają na precyzyjne prognozowanie skuteczności terapii i ryzyka niepowodzenia, umożliwiając szybszą modyfikację planu leczenia.
choroba zwyrodnieniowa stawów, chrząstka stawowa, dojrzałość szkieletowa, dysplazja panewki, dysplazja resztkowa, dysplazja stawu biodrowego, głowa kości udowej, kąt alfa, klasyfikacja Grafa, martwica głowy kości udowej, model predykcyjny, podwichnięcie stawu, szelki Pavlika, wskaźnik panewkowy, wyciąg gipsowy, wymiana stawu biodrowego, zapalenie stawów, zdolność dyskryminacyjna, zwichnięcie stawu biodrowego - Leksykon chorób i schorzeń
Martwica kostna (osteonekroza) – Epidemiologia
Martwica kostna (osteonekroza) to proces obumierania tkanki kostnej spowodowany zaburzeniem ukrwienia, prowadzący do mikrozłamań i zapadnięcia się struktury kostnej, najczęściej w głowie kości udowej (99% przypadków). Choroba dotyka głównie osoby w wieku 30-50 lat, z przewagą mężczyzn (stosunek 3:1 do 8:1), choć w przypadku stawu kolanowego częściej występuje u kobiet powyżej 60. roku życia. Epidemiologia wskazuje na roczną zapadalność w USA na poziomie 10 000-20 000 nowych przypadków nieurazowej martwicy głowy kości udowej, a w innych krajach, jak Japonia, Korea Południowa i Chiny, liczby te również są znaczące. Martwica kostna jest często obustronna (około 80% w przypadku głowy kości udowej) i związana z licznymi czynnikami ryzyka, w tym dializami (SIR 6,65), złamaniami biodra (SIR 7,98), zapaleniem szpiku (SIR 6,43), przeszczepami narządów (SIR 7,14), stosowaniem kortykosteroidów (prednizon ≥20 mg/dobę lub skumulowana dawka ≥2000 mg), nadużywaniem alkoholu, zaburzeniami krzepnięcia, chorobami hematologicznymi oraz zakażeniem HIV.
bisfosfonian, choroba Gauchera, choroba zwyrodnieniowa stawów, dekompresja rdzenia kostnego, dializa, endoprotezoplastyka, endoprotezoplastyka stawu biodrowego, glikokortykosteroid, hydroksychlorochina, kortykosteroid, kość księżycowata, martwica głowy kości udowej, martwica kostna, mikrozłamanie, nadkrzepliwość, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, obumarcie tkanki kostnej, obustronne zajęcie stawów, przeszczep narządu, rezonans magnetyczny, toczeń rumieniowaty układowy, zakażenie HIV, zapalenie naczyń związane z przeciwciałami ANCA, zapalenie szpiku, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie szyjki kości udowej – Objawy
Złamanie szyjki kości udowej, najczęściej występujące u pacjentów powyżej 65. roku życia z osteoporozą, charakteryzuje się ostrym, silnym bólem w okolicy biodra, pachwiny lub uda, nasilającym się przy ruchu i obciążeniu kończyny. Typowe objawy kliniczne obejmują niemożność wstania po upadku, ograniczenie ruchomości stawu biodrowego, skrócenie kończyny oraz rotację zewnętrzną stopy i kończyny dolnej po stronie urazu. W miejscu złamania często obserwuje się obrzęk i zasinienie, a w przypadku złamań z przemieszczeniem kończyna jest krótsza i ustawiona w rotacji zewnętrznej. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym i obrazowym, głównie RTG biodra i miednicy, z możliwością zastosowania MRI lub scyntygrafii w przypadku wątpliwości diagnostycznych. Wczesne rozpoznanie jest kluczowe, gdyż opóźnienie leczenia zwiększa ryzyko powikłań takich jak martwica głowy kości udowej, brak zrostu, zakrzepica żył głębokich czy zatorowość płucna.
asymetria kończyn, badanie MRI, ból biodra, ból rzutowany, brak zrostu kostnego, dyskopatia, krwiak podskórny, martwica głowy kości udowej, obrzęk i zasinienie, odleżyna, osteoporoza, rotacja zewnętrzna, scyntygrafia kości, upadek, uszkodzenie naczyń krwionośnych, uszkodzenie obrąbka stawowego, wynaczynienie krwi, zakrzepica żył głębokich, zapalenie kaletki maziowej, zapalenie płuc, zatorowość płucna, złamanie bez przemieszczenia, złamanie patologiczne, złamanie stresowe, złamanie szyjki kości udowej, złamanie zmęczeniowe, zwichnięcie stawu biodrowego - Leksykon chorób i schorzeń
Ból biodra u dorosłych – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Ból biodra jest częstym objawem u dorosłych, wynikającym z różnorodnych etiologii, takich jak zapalenie stawów (w tym osteoporoza i reumatoidalne zapalenie stawów), konflikt udowo-panewkowy (FAI), uszkodzenie obrąbka stawowego, zespół bólu krętarzowego, zapalenie kaletki maziowej, zapalenie ścięgien, złamania biodra oraz martwica głowy kości udowej. U osób powyżej 45 roku życia zapalenie stawu biodrowego dotyka od 6,7% do 9,7%, a u sportowców urazy biodra stanowią znaczący odsetek urazów. Lokalizacja bólu (przednia, boczna, tylna część biodra) oraz charakterystyka dolegliwości (ból w pachwinie, ograniczenie ruchomości, obrzęk, zaczerwienienie) są kluczowe dla różnicowania przyczyn. Diagnostyka powinna obejmować szczegółowy wywiad, badanie fizykalne oraz badania obrazowe, takie jak radiografia w pozycji stojącej i rezonans magnetyczny (MRI), szczególnie przy podejrzeniu uszkodzenia obrąbka, złamań czy martwicy naczyniowej głowy kości udowej.
artroplastyka biodra, artroskopia biodra, całkowita wymiana stawu biodrowego, choroba zwyrodnieniowa stawów, dysfagia, endoprotezoplastyka biodra, infekcja miejsca operowanego, konflikt udowo-panewkowy, martwica głowy kości udowej, martwica naczyniowa, niesteroidowy lek przeciwzapalny, osteoporoza, reumatoidalne zapalenie stawów, rwa kulszowa, uszkodzenie obrąbka stawowego, zapalenie kaletki maziowej, zapalenie ścięgien, zapalenie stawów, zapalenie stawu biodrowego, zespół bólu krętarzowego, złamanie biodra, złamanie przeciążeniowe, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie szyjki kości udowej – Diagnostyka i diagnoza
Złamanie szyjki kości udowej stanowi stan nagły wymagający szybkiej diagnostyki i interwencji, szczególnie u osób starszych, ze względu na wysokie ryzyko powikłań i śmiertelności (15-35% w ciągu roku). Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym (ból w pachwinie, niemożność obciążenia kończyny, skrócenie i rotacja zewnętrzna kończyny) oraz badaniach obrazowych. Standardem jest RTG miednicy i biodra w projekcjach AP i bocznej (cross-table lateral), pozwalające na klasyfikację złamań na wewnątrztorebkowe (subcapital, transcervical, basicervical) i zewnątrztorebkowe (międzykrętarzowe, podkrętarzowe). W przypadkach niejednoznacznych lub ujemnego RTG przy utrzymujących się objawach, zaleca się MRI, które cechuje się 100% czułością i swoistością w wykrywaniu ukrytych złamań oraz umożliwia ocenę obrzęku szpiku i tkanek miękkich. Alternatywnie stosuje się CT (niższa czułość, do 30% złamań może zostać niewykrytych) lub scyntygrafię kostną (czułość do 93%, swoistość 95%, ale ograniczona w pierwszych 24-72h po urazie). Kompleksowa diagnostyka obejmuje także badania laboratoryjne, EKG, RTG klatki piersiowej oraz ocenę osteoporozy (densytometria DXA) i ewentualne badania biochemiczne w kierunku chorób metabolicznych kości i nowotworów.
alloplastyka stawu biodrowego, badanie EKG, badanie kliniczne, badanie laboratoryjne, densytometria, endoprotezoplastyka, gwóźdź śródszpikowy, marker obrotu kostnego, martwica głowy kości udowej, MRI z kontrastem, obrzęk szpiku kostnego, osteoporoza, profilaktyka przeciwzakrzepowa, projekcja przednio-tylna, rekonstrukcja 3D, rezonans magnetyczny, rotacja zewnętrzna kończyny, scyntygrafia kostna, stabilizacja wewnętrzna, tomografia komputerowa, zdjęcie rentgenowskie, złamanie krętarzowe, złamanie międzykrętarzowe, złamanie nieprzemieszczone, złamanie patologiczne, złamanie podkrętarzowe, złamanie przemieszczone, złamanie stresowe, złamanie szyjki kości udowej, złamanie wewnątrztorebkowe, złamanie zewnątrztorebkowe, zrost kostny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa